مبحث ۳ — حفاظتِ ساختمانها در مقابلِ حریق
درسنامه — کلیات
خلاصهیِ بندهایِ ۱-۳، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
هدف و دامنهیِ کاربرد؛ استثناهایِ اجرا در این ویرایش
•هدفِ مبحثِ سوم، کاهشِ خساراتِ جانی و مالیِ ناشی از آتشسوزی است؛ دامنهیِ کاربردِ کلی همینجا و دامنهیِ اختصاصیِ هر فصل در همان فصل آمده.
نکتهیِ کلیدی: ضوابطِ اختصاصیِ ساختمانهایِ بلندمرتبه (فصلِ ۱۰-۳) برایِ ساختمانهایِ آپارتمانیِ مسکونیِ حداکثر ۸ طبقه رویِ ترازِ زمین، اجباری نیست.
نکتهیِ کلیدی: جدولِ ۳-۷-۳-۲ (نازککاریها)، فصلِ ۳-۸ (مقاومت در برابرِ آتش) و ضوابطِ مقاومتِ اجزایِ سازهای، در این ویرایش فقط برایِ این ساختمانها اجباریاند — نه همهیِ ساختمانها: تجاری/تجمعی (و فضایِ تجمعیِ بیش از ۱۰۰ نفر در هر ساختمان)، بلندمرتبه، آموزشی، درمانی/مراقبتی، تصرفِ م-۱ (هتل و مشابه)، مراکزِ حساس/دولتیِ مهم (نیروگاه، مخابرات، امداد)، و هر موردِ دیگری که مرجعِ صدورِ پروانه کتباً اعلام کند.
•برایِ مقاومتِ در برابرِ آتشِ اجزایِ سازهای، فهرست تقریباً همان است با یک تفاوت: بهجایِ «تصرفِ د-۳»، اینجا «ساختمانهایِ آموزشی» بهطورِ کلی میآید (نه فقط تصرفِ د-۳).
انتظاراتِ عملکردی
•این بند فقط برایِ درکِ ارتباطِ فصلهایِ بعدی است و خودش الزامِ کمّی ندارد؛ در بازرسی/کنترل نباید فراتر از دامنهیِ کاربرد یا سختگیرانهتر از ضوابطِ تجویزیِ فصلهایِ بعد بهکار رود.
•پنج انتظار: (۱) کشف و اعلامِ بهموقعِ حریق (فصلِ ۵-۳)، (۲) طراحیِ مسیرهایِ خروج (فصلِ ۶-۳)، (۳) جلوگیری از گسترشِ داخلی و خارجیِ آتشسوزی، (۴) سیستمهایِ خاموشکنندهیِ دستی و خودکار، (۵) تسهیلاتِ دسترسی و عملیاتِ نیروهایِ آتشنشان.
•گسترشِ داخلیِ حریق دو بُعد دارد: نازککاریهایِ داخلی (شدتِ رهایشِ گرما و مقاومت در برابرِ پیشرویِ سطحیِ شعله) و سازه (پایداریِ سازه، دیوارِ بینِ واحدها، درزها/گشودگیهایِ پنهان، محافظتِ بازشوهایِ رویِ عناصرِ درجهبندیشده).
•گسترشِ خارجیِ حریق: نما و دیوارهایِ خارجی باید خطرِ افروزش و پیشرویِ شعله را محدود کنند و مساحتِ سطوحِ محافظتنشده (مثلِ پنجره) متناسب با فاصله از مرزهایِ اطراف محدود شود؛ بام هم باید در برابرِ گسترشِ حریق از/به ساختمانِ مجاور مقاوم باشد.
تعاریفِ کلیدی — راهِ خروج
نکتهیِ کلیدی: «راهِ خروج» از سه بخشِ مجزا تشکیل میشود: «دسترسِ خروج» (از هر نقطهیِ تصرفشده تا یک خروج) → «خروج» (بخشِ دارایِ درجهبندیِ مقاومت در برابرِ آتش که ایمن از بقیهیِ ساختمان جداست) → «تخلیهیِ خروج» (بینِ انتهایِ خروج و معبرِ عمومی).
•«خروج» شاملِ درهایِ خروجیِ ترازِ همکف، پلکانِ دوربندیشده، گذرگاههایِ خروج، پله/شیبراهِ بیرونیِ خروج، و خروجِ افقی است.
•«خروجِ افقی»: مسیرِ عبور به ساختمانِ دیگر (با همان مالکیت) در ترازِ تقریباً برابر، یا عبور از میانِ یک دیوار/جداکننده به مکانی در همان تراز، که ایمنیِ در برابرِ آتش و دود را تأمین میکند.
•«راهِ خروجِ قابلِ دسترس»: مسیرِ پیوسته و بدونِ مانعی که فردِ دارایِ معلولیت هم بتواند مستقلاً تا یک معبرِ عمومی طی کند.
•«ساختمانِ بلندمرتبه»: ارتفاعِ بالاترین کفِ طبقهیِ قابلِبهرهبرداری بیش از ۲۳ متر از ترازِ متوسطِ زمین (برایِ ساختمانِ مخاطرهآمیز، مرجعِ صدورِ پروانه میتواند این عدد را کمتر بگیرد).
تعاریفِ کلیدی — مقاومت و موانعِ آتش
•«مقاومت در برابرِ آتش»: خاصیتی که عبورِ حرارتِ زیاد/گازِ داغ/شعله را به تأخیر میاندازد؛ «درجهیِ مقاومت در برابرِ آتش» مدتِ زمانی است (بر حسبِ ساعت/دقیقه) که یک جزء طبقِ آزمونِ استاندارد این وظیفه را انجام میدهد.
نکتهیِ کلیدی: «مانعِ آتش» (دیوار/سقفِ درجهبندیشده با بازشویِ محافظتشده، برایِ جلوگیری از گسترشِ آتش) با «دیوارِ جداکنندهیِ آتش» (برایِ جداکردنِ دو طرف، بازشوهایش هم محافظتشده، رجوع به ۴-۸-۳) و با «مانعِ دود» (پوستهیِ پیوسته فقط برایِ محدودکردنِ حرکتِ دود، نه لزوماً درجهبندیِ آتش) سه مفهومِ متفاوتاند.
•«درِ آتش» = درِ مقاوم در برابرِ آتش (لنگه+چارچوب+یراق). سه نوعِ عملکردی: «خودبستهشو» (خودش پس از بازشدن بسته میشود)، «خودکار بستهشو» (با فرمانِ سیستمِ اعلامِ حریق، مثلاً با دود، بسته میشود).
نکتهیِ کلیدی: سه نوعِ دمپر را با هم قاطی نکنید — «دمپرِ آتش» فقط با کشفِ حرارت بهطورِ خودکار مسدود میشود و مانعِ عبورِ شعله است؛ «دمپرِ دود» فقط در برابرِ عبورِ هوا/دود مقاوم است و با سیستمِ کشفِ دود کار میکند؛ «دمپرِ آتش/دود» هر دو نقش را دارد و با فرمانِ سیستمِ اعلامِ حریق بسته میشود.
•«منطقهیِ حریق»: بخشی از داخلِ ساختمان که از اطراف/سقف/کف با اجزایِ مقاومِ در برابرِ آتش محدود شده است.
تعاریفِ کلیدی — پارکینگ، معبر و مساحت
نکتهیِ کلیدی: «پارکینگِ باز» یعنی همزمان هر سه شرط برقرار باشد: در هر طبقه دستِکم دو سمتِ خارجی با بازشویِ یکنواخت؛ مجموعِ مساحتِ بازشوهایِ خارجی ≥ ۲۰٪ مساحتِ کلِ دیوارهایِ پیرامونیِ همان طبقه و مجموعِ طولِ بازشوهایِ خارجی ≥ ۴۰٪ طولِ کلِ آن دیوارها؛ دیوارهایِ داخلیِ پارکینگ هم دستِکم ۲۰٪ بازشو داشته باشند. هر پارکینگی که این شرایط را نداشته باشد، «بسته» است.
•«پارکینگِ مکانیزه»: بدونِ طبقه، خودروها بدونِ حضورِ راننده و با تجهیزاتِ مکانیزه جابهجا و جایگذاری میشوند.
•«خیابان» (از دیدِ این مبحث): معبرِ عمومیِ بازی که دستِکم ۹ متر عرض دارد و برایِ استفادهیِ خودروهایِ آتشنشانی طراحی شده — معابرِ داخلِ فضایِ بسته و تونلها «خیابان» حساب نمیشوند.
•«معبرِ عمومی»: خیابان/کوچه/زمینی با عرض و ارتفاعِ آزادِ دستِکم ۳ متر، بازِ دائمی به هوایِ آزاد و آزاد برایِ تردد.
•«مساحتِ ساختمان» شفتهایِ تهویه و حیاطها را حساب نمیکند؛ «مساحتِ کفِ ناخالص» کریدور/راهپله/کمد/ضخامتِ دیوار را کم نمیکند؛ «مساحتِ کفِ خالص» همهیِ این فضاهایِ فرعیِ بدونِ متصرف را کم میکند.
•«میانطبقه»: طبقهای بینِ دو طبقهیِ اصلی که حداکثر یکسومِ مساحتِ طبقهیِ زیرِ خودش را دارد (بهجز مواردِ خاصِ صنعتی).
جدولِ مرورِ سریع
ارتفاعِ ساختمانِ بلندمرتبهبیش از ۲۳ متر از ترازِ متوسطِ زمین
استثنایِ فصلِ ۱۰-۳آپارتمانِ مسکونیِ حداکثر ۸ طبقه: اجباری نیست
عرضِ حداقلِ «خیابان» (تعریفِ این مبحث)۹ متر
عرض/ارتفاعِ آزادِ حداقلِ معبرِ عمومی۳ متر
نسبتِ بازشویِ خارجیِ پارکینگِ بازمساحت ≥ ۲۰٪ و طول ≥ ۴۰٪ دیوارهایِ پیرامونی؛ دیوارِ داخلی ≥ ۲۰٪
سقفِ مساحتِ میانطبقهحداکثر ۱/۳ مساحتِ طبقهیِ زیرین (بهجز صنعتیِ خاص)
راهِ خروجدسترسِ خروج ← خروج ← تخلیهیِ خروج
انواعِ دمپرآتش (کشفِ حرارت) | دود (مقاومِ عبورِ دود) | آتش/دود (هر دو)
برو به آزمونِ همین فصل