مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۳ — حفاظتِ ساختمانها در مقابلِ حریق‹تقسیمبندیِ تصرفهایِ ساختمانی‹درسنامه
مبحث ۳ — حفاظتِ ساختمانها در مقابلِ حریق
درسنامه — تقسیمبندیِ تصرفهایِ ساختمانی
خلاصهیِ بندهایِ ۲-۳، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
ثبتِ تصرف و ده گروهِ اصلی
•هر بنا باید بر حسبِ نوعِ عملکرد و بهرهبرداری، دستِکم در یکی از ده تصرفِ زیر ثبت شود: مسکونی/اقامتی (م)، آموزشی (آ)، درمانی/مراقبتی (د)، تجمعی (ت)، حرفهای/اداری (ح)، کسبی/تجاری (ک)، صنعتی (ص)، انباری (ن)، مخاطرهآمیز (خ)، متفرقه (ف).
نکتهیِ کلیدی: «تصرف» با «کاربری» یکی نیست — یک ساختمان با کاربریِ هتل میتواند همزمان تصرفِ مسکونی، تجمعی و انباری داشته باشد؛ تصرف یعنی نوعِ بهرهبرداریِ واقعیِ همان فضایِ مشخص.
مسکونی (م) و درمانی/مراقبتی (د)
•م-۱: اقامتِ عمدتاً موقت (کمتر از یک ماه) — مسافرخانه، هتل، متل، هتلآپارتمان. م-۲: اقامتِ دائمی با دو واحد یا بیشتر — آپارتمان، خوابگاه، اقامتگاهِ سازمانی/مذهبی/ورزشی؛ خانه/ویلایِ تکخانواری تا تصویبِ مقرراتِ اختصاصی، جزوِ م-۲ است. م-۳: مراقبتِ شبانهروزیِ ۶ تا ۱۶ نفر.
نکتهیِ کلیدی: تفکیکِ د-۱/د-۲/د-۳/د-۴ بر پایهیِ «آیا متصرف بدونِ کمکِ فیزیکیِ کارکنان میتواند در اضطرار واکنش نشان دهد» و «چند ساعت نگهداری میشود» است: د-۱ (بیش از ۱۶ نفر، شبانهروزی، خودشان واکنش نشان میدهند — مثلِ ترکِ اعتیاد)، د-۲ (بیش از ۵ نفر، شبانهروزی، خدماتِ پزشکی/پرستاری — بیمارستان، شیرخوارگاه)، د-۳ (بیش از ۵ نفر، محدودیتِ آزادی به دلایلِ امنیتی — زندان)، د-۴ (بیش از ۵ نفر، کمتر از ۲۴ ساعت — مهدِکودک، آسایشگاهِ روزانه).
•استثنایِ مهدِکودک: اگر مرکزِ نگهداریِ کودکانِ زیرِ ۳ سال بین ۵ تا ۱۰۰ کودک را میپذیرد و همهیِ اتاقها در ترازِ تخلیهیِ خروج با درِ مستقیم به بیرون باشند، این مرکز بهجایِ د-۴ در گروهِ آموزشی (آ) ثبت میشود.
آموزشی (آ) و تجمعی (ت)
•آموزشی (آ): آموزشِ دستِکم ۶ نفر در دورهیِ ابتدایی تا دبیرستان، یا آموزشِ بیش از ۵ نفرِ ۳ تا ۱۸ ساله در بخشی از شبانهروز؛ دورههایِ بالاترِ دبیرستان (دانشگاه و مانند آن) جزوِ حرفهای/اداری (ح) است، نه آموزشی.
•پنج زیرگروهِ تجمعی بر اساسِ نوعِ فعالیت: ت-۱ نمایش/تصاویرِ متحرک (سینما، تئاتر)، ت-۲ خوردن/آشامیدن (رستوران، تریا)، ت-۳ نیایش/جشن/سرگرمی یا هر تجمعیِ دیگر (مسجد، کتابخانه، دادگاه، استخرِ بدونِ جایگاه)، ت-۴ ورزشیِ سرپوشیده با جایگاهِ تماشاچی (استادیوم سرپوشیده)، ت-۵ فعالیتِ فضایِ باز (پارکِ تفریحی، استادیومِ سرباز).
نکتهیِ کلیدی: تجمعِ کمتر از ۵۰ نفر جزوِ تصرفِ حرفهای/اداری حساب میشود؛ فضایِ تجمعیِ کمتر از ۵۰ نفر یا حداکثر ۷۰ مترمربع که کنارِ یک تصرفِ دیگر باشد، جزوِ همان تصرف است، نه گروهِ تجمعی؛ کتابخانه/تریا/سالنِ ورزش/سخنرانیِ داخلِ مدرسه هم جزوِ خودِ تصرفِ آموزشی است، نه تجمعی.
حرفهای/اداری، کسبی/تجاری، صنعتی و انباری
•حرفهای/اداری (ح): دفاتر، بانک، آرایشگاه، کلینیک/مطبِ بدونِ بستریِ شبانهروزی، مراکزِ آموزشیِ بالاترِ دبیرستان، ایستگاهِ انتظامی/آتشنشانی. کسبی/تجاری (ک): فروشگاه، بازار، عمدهفروشی، داروخانه.
•صنعتی به دو رده: ص-۱ میانخطر (اکثرِ صنایع: الکترونیک، خودرو، نساجی، مبلمان، صنایعِ غذایی) و ص-۲ کمخطر (کالایِ غیرِقابلِسوختن: آجر، سرامیک، گدازِ فلزات، شیشه). انباری هم به ن-۱ میانخطر (کاغذ، پارچه، چرم، مبلمان) و ن-۲ کمخطر (سیمان، لبنیاتِ مقوایی، باتریِ خشک، شیشه) تقسیم میشود.
مخاطرهآمیز (خ) و متفرقه (ف)
نکتهیِ کلیدی: آستانهیِ ورودِ به گروهِ خطر برایِ گازهایِ قابلِاشتعال/سمی/انفجاری، انبارِ بیش از ۰٫۲۳ مترمکعب با فشارِ ۰٫۱ مگاپاسکال است.
•پنج زیرگروهِ خ در جدولِ راهنما: خ-۱ موادِ منفجره، خ-۲ مایعِ قابلِاشتعال/غبارِ قابلِسوختن/گازِ قابلِاشتعال با فشارِ نسبیِ بیش از ۱۰۳ کیلوپاسکال، خ-۳ همان مایعات با فشارِ کمتر یا الیاف/جامدِ قابلِاشتعال، خ-۴ موادِ خورنده/سمی، خ-۵ کارخانهیِ نیمههادی.
•ضوابطِ کاملِ تصرفِ مخاطرهآمیز در این مبحث پوشش داده نشده؛ برایِ آن باید از استانداردهایِ تخصصیِ بینالمللی (مثلِ کدهایِ NFPA) استفاده شود.
•متفرقه (ف): ساختمانهایی که در هیچیک از نه گروهِ دیگر جای نمیگیرند — کارِ کشاورزی، آغل، گلخانه، انبارِ شخصیِ غلات.
فضاهایِ فرعیِ حادثهخیز
•فضایِ فرعیِ حادثهخیز داخلِ یک تصرف، در همان گروهِ تصرف میماند ولی باید طبقِ جدولِ ۳-۲-۳ از بقیه جدا/محافظت شود؛ نباید بیش از ۱۰٪ مساحتِ طبقه را اشغال کند.
نکتهیِ کلیدی: نمونههایِ جدولِ ۳-۲-۳ — موتورخانهیِ بیش از ۱۲۰ کیلووات، اتاقِ دیگِ بخارِ بیش از ۷٫۵ کیلووات و فشارِ بیش از یک اتمسفر، اتاقِ تجهیزاتِ سردکننده: هرکدام یک ساعت مقاومت یا سیستمِ خودکارِ اطفا؛ اتاقِ کورهیِ زبالهسوز: دو ساعت مقاومت + سیستمِ خودکار (هر دو با هم، نه یکی بهجایِ دیگری)؛ اتاقِ باتریِ بیش از ۴۰۰ لیتر برایِ ژنراتور: یک ساعت برایِ گروههایِ ح/ص/خ/ن/ف و دو ساعت برایِ ت/آ/د/م.
•چنانچه جداسازیِ مقاومِ در برابرِ آتش خواسته شده باشد، باید با دیوارِ مانعِ آتش از کف تا زیرِ سقفِ اصلی (نه سقفِ کاذب) جدا شود؛ درها باید خودبستهشو یا خودکاربستهشو و بدونِ دریچهیِ هوا باشند. فضایِ فرعیِ داخلِ خودِ واحدِ مسکونی (مثلِ انبارِ داخلِ آپارتمان) از این قاعده معاف است.
تصرفهایِ مختلط
•دو روش برایِ ساختمانی با چند تصرفِ ناهمگروه: «کاربریِ جداسازینشده» (۴-۲-۳) یا «کاربریِ جداسازیشده» (۴-۲-۳)، یا ترکیبی از این دو.
•روشِ جداسازینشده: نوعِ ساختارِ کلِ ساختمان بر اساسِ سختگیرانهترین تصرفِ موجود تعیین میشود (فرضِ اینکه کلِ ساختمان همان تصرف است)؛ محدودکنندهترینِ ضوابطِ کشف/اعلامِ حریق (فصلِ ۵-۳) و ساختمانِ بلندمرتبه (فصلِ ۱۰-۳) هم برایِ کلِ ساختمان اعمال میشود — نیازی به دیوارِ جداکنندهیِ بینِ تصرفها نیست، ولی جداسازیِ الزامیِ فصلهایِ دیگر (مثلِ دوربندیِ شفت) هنوز لازم است.
•روشِ جداسازیشده: هر منطقهیِ حریق با دیوار/سقفِ مانعِ آتش (طبقِ جدولِ ۳-۲-۴-۲) از بقیه جدا میشود و فقط باید با ضوابطِ تصرفِ خودش (محدودیتِ ارتفاع، نسبتِ مساحت) هماهنگ باشد؛ کلِ ساختمان همچنان فقط یک نوعِ ساختار (فصلِ ۳-۳) خواهد داشت.
نکتهیِ کلیدی: الگویِ جدولِ ۳-۲-۴-۲ (نه هر ردیفش) — بینِ اکثرِ تصرفهایِ مختلف عمومان ۲ ساعت لازم است؛ اگر یکی از دو طرف ص-۱ یا ن-۱ (میانخطرِ صنعتی/انباری) باشد، ۳ ساعت؛ اگر یکی از دو طرف ف (متفرقه) باشد، فقط ۱ ساعت.
•با شبکهیِ بارندهیِ خودکارِ تأییدشده در کلِ ساختمان (بهجز تصرفِ د-۲)، میتوان مقاومتِ جدولِ ۳-۲-۴-۲ را تا یک ساعت کاهش داد، مشروط به اینکه از یک ساعت کمتر نشود و از مقاومتِ لازمِ کفِ طبقه (بر اساسِ نوعِ ساختار) هم کمتر نشود.
جدولِ مرورِ سریع
تعدادِ گروههایِ اصلیِ تصرف۱۰ گروه: م، آ، د، ت، ح، ک، ص، ن، خ، ف
زیرگروههایِ مسکونیم-۱ موقت | م-۲ دائم | م-۳ مراقبتِ ۶ تا ۱۶ نفر
زیرگروههایِ درمانی/مراقبتید-۱ خوداتکا | د-۲ پزشکی/پرستاری | د-۳ امنیتی | د-۴ روزانه (زیرِ ۲۴ساعت)
آستانهیِ خروجِ تجمعی از گروهِ تکمتر از ۵۰ نفر، یا کمتر از ۵۰ نفر و حداکثر ۷۰ مترمربعِ کنارِ تصرفِ دیگر
آستانهیِ ورودِ به گروهِ خطر (گاز)بیش از ۰٫۲۳ مترمکعب با فشارِ ۰٫۱ مگاپاسکال
سقفِ مساحتِ فضایِ فرعیِ حادثهخیزحداکثر ۱۰٪ مساحتِ طبقه
مقاومتِ اتاقِ کورهیِ زبالهسوز۲ ساعت + سیستمِ خودکارِ اطفا (هر دو با هم)
مقاومتِ عمومیِ جدولِ ۳-۲-۴-۲عموماً ۲ ساعت | با ص-۱/ن-۱: ۳ ساعت | با ف: ۱ ساعت
برو به آزمونِ همین فصل