مطالعه و خودآزمونِ مباحث‹مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمانها‹دستهبندیِ فضاها، تصرفها و ساختمانها‹درسنامه
مبحث ۴ — الزاماتِ عمومیِ ساختمانها
درسنامه — دستهبندیِ فضاها، تصرفها و ساختمانها
خلاصهیِ بندهایِ ۳-۴، مستقیماً از متنِ رسمیِ مبحث.
دستهبندیِ کلیِ فضاها
•فضاها کوچکترین واحدِ تقسیمبندیِ ساختماناند: فضایِ اقامت، فضایِ اشتغال، فضایِ پختوآشپزخانه، فضایِ بهداشتی، فضاهایِ باز و نیمهباز و مانندِ آن (تعریفِ دقیقِ هرکدام در فصلِ پیش گذشت).
•«تصرف» یک لایهیِ بالاترِ فضاست: نوعِ کارکردِ کلیِ بنا یا بخشی از آن. این مبحث تصرفها را در ۱۰ گروه با حروفِ اختصاریِ م، آ، د، ت، ح، ک، ص، ن، خ و ف دستهبندی کرده است.
تصرفهایِ مسکونی/اقامتی (م) و آموزشی/فرهنگی (آ)
•تصرفِ مسکونی/اقامتی به ۴ گروه تقسیم میشود: م-۱ اقامتِ موقت (کمتر از یک ماه — مسافرخانه، هتل، متل)؛ م-۲ اقامتِ دائمِ بیش از دو واحد (آپارتمان، خوابگاه، اقامتگاهِ سازمانی)؛ م-۳ مراقبتِ شبانهروزی از ۶ تا ۱۶ نفر؛ م-۴ ساختمانِ حداکثر ۳ طبقه برایِ یک یا دو خانوار با اقامتِ دائم.
نکتهیِ کلیدی: تصرفِ م-۴ هنوز مقرراتِ اختصاصیِ مستقل ندارد — تا تدوین و ابلاغِ آن، باید از مقرراتِ گروهِ م-۲ تبعیت شود.
•تصرفِ آموزشی/فرهنگی (آ): اجتماعِ حداقل ۶ نفر برایِ آموزشِ ابتدایی/متوسطه، یا آموزش/مراقبتِ بیش از ۵ نفر با سنِ ۳ تا ۱۸ سال برایِ بخشی از شبانهروز. آموزشِ بالاترِ از دبیرستان (دانشگاه) در این گروه نیست — جزوِ تصرفِ حرفهای/اداری (ح) محسوب میشود.
تصرفهایِ درمانی/مراقبتی (د)
•شاملِ افرادی که بهسببِ بیماری، معلولیت، کهولت یا محدودیتِ آزادی (مجازات/بازپروری) تحتِ مراقبت یا نظارتاند. به ۴ گروه تقسیم میشود.
نکتهیِ کلیدی: د-۱ = مراقبتِ شبانهروزیِ بیش از ۱۶ نفر در محیطی مسکونیگونه که خودِ متصرفان میتوانند در وضعیتِ اضطراری بدونِ کمکِ فیزیکیِ کارکنان واکنش نشان دهند (مثلاً مراکزِ ترکِ اعتیاد). د-۲ = خدماتِ شبانهروزیِ پزشکی/جراحی/پرستاری برایِ بیش از ۵ نفر که ممکن است قادر به مراقبت از خود نباشند (بیمارستان، شیرخوارگاه).
•د-۳ = نگهداریِ بیش از ۵ نفر با آزادیِ محدودشده به دلایلِ امنیتی (زندان، بازداشتگاه). د-۴ = مراقبتِ روزانه (کمتر از ۲۴ ساعت) از بیش از ۵ نفر توسطِ افرادی غیر از والدین/خویشاوندان (مهدکودک).
تصرفهایِ تجمعی (ت)
•برایِ گردهماییِ اجتماعی/مذهبی، جشن، غذاخوردن یا انتظار در پایانه. پنج گروه: ت-۱ نمایشی/تصاویرِ متحرک با تماشاچی (سینما، تئاتر)؛ ت-۲ صرفِ غذا/نوشیدنی (رستوران، تریا)؛ ت-۳ نیایش/جشن/سرگرمی یا هرآنچه در ت-۱،۲،۴،۵ نگنجد (مسجد، کتابخانه، دادگاه، باشگاهِ ورزشیِ بدونِ تماشاچی)؛ ت-۴ فعالیتِ ورزشیِ سرپوشیده با تماشاچی (استادیومهایِ سرپوشیده)؛ ت-۵ فعالیتِ ورزشی/تفریحی در فضایِ باز (پارکِ تفریحی، استادیومِ سرباز).
نکتهیِ کلیدی: دو استثنایِ مهم — اگر گنجایشِ فضایِ تجمعی کمتر از ۵۰ نفر باشد، جزوِ تصرفِ حرفهای/اداری قرار میگیرد نه «ت»؛ اگر فضایِ تجمعی برایِ کمتر از ۵۰ نفر یا حداکثر ۷۰ مترمربع در کنارِ یک تصرفِ دیگر باشد، جزوِ همان تصرفِ مجاور محسوب میشود. فضاهایِ تجمعیِ جانبیِ مدارس (کتابخانه، سالنِ ورزش) هم جزوِ تصرفِ آموزشی میمانند.
تصرفهایِ حرفهای/اداری (ح) و کسبی/تجاری (ک)
•تصرفِ حرفهای/اداری (ح): کار و خدماتِ حرفهای یا اداری — دفاترِ اداری، بانکها، آرایشگاهها، کلینیکهایِ بدونِ بستری، آزمایشگاههایِ تشخیصِ طبی، دفاترِ مهندسی/معماری، دانشگاهها (آموزشِ بالاترِ از دبیرستان)، ایستگاههایِ انتظامی/آتشنشانی.
•تصرفِ کسبی/تجاری (ک): نمایش و فروشِ کالا با انبارِ محدود برایِ فروش به مشتری — فروشگاه، بازار، عمدهفروشی، داروخانه.
تصرفهایِ صنعتی (ص)، انباری (ن)، مخاطرهآمیز (خ) و متفرقه (ف)
نکتهیِ کلیدی: تصرفِ صنعتی به ص-۱ (میانخطر — اکثرِ صنایع) و ص-۲ (کمخطر — تولیدِ کالایِ غیرِقابلِسوختن بدونِ خطرِ حریق در فرآیندِ تولید، مثلِ آجر، سرامیک، شیشه) تقسیم میشود؛ تصرفِ انباری هم به همین منطق به ن-۱ (میانخطر — کاغذ، پارچه، چرم، مبلمان) و ن-۲ (کمخطر — سیمان، فلزات، ظروفِ شیشهای، مواد غیرقابلِاشتعال) تقسیم میشود.
•تصرفِ مخاطرهآمیز (خ): موادِ بسیار قابلِاحتراق، سمی، انفجاری یا خورنده. مثال: نگهداریِ بیش از ۲۳ مترمکعب گازهایِ قابلِاشتعال/سمی (مانندِ استیلن، آمونیاک) با فشارِ حدودِ ۰٫۱ مگاپاسکال. الزاماتِ فنیِ این تصرف تخصصی و خارج از حوزهیِ همین مبحث است.
•تصرفِ متفرقه (ف): کارکردهایِ فرعی که در ۹ گروهِ دیگر نمیگنجند — اصطبل، گلخانه، انبارِ شخصیِ غلات، توقفگاهِ شخصیِ خودرو.
دستهبندیِ ساختمانها بر اساسِ طبقات و استقرار
نکتهیِ کلیدی: دستهبندیِ کلی بر اساسِ ارتفاع/طبقات: آ) یک و دو طبقه؛ ب) سه و چهار طبقه؛ پ) بیش از چهار طبقه تا ارتفاعِ ۲۳ متر؛ ت) بیش از ۲۳ متر ارتفاع (ساختمانِ بلند).
•هر دسته به گروههایِ جزئی هم تقسیم میشود: گروهِ ۱ (۱-۲طبقه، ردیفی/متصل)، گروهِ ۲ (۱-۲طبقه، مجزا/منفصل)، گروهِ ۳ (۱-۲طبقه، ترکیبی با الگویِ حیاطِ مرکزی)، گروهِ ۴ (۳-۴طبقه، ردیفی با درزِ انقطاعِ الزامی)، گروهِ ۵ (۳-۴طبقه، منفصل)، گروهِ ۶ (بیشاز۴طبقهتا۲۳م، ردیفی با درزِ انقطاع)، گروهِ ۷ (بیشاز۴طبقهتا۲۳م، منفصل)، گروهِ ۸ (بیش از ۲۳ متر — بلندمرتبه).
•این گروهبندی مبنایِ تعیینِ الزاماتِ بعدیِ مبحث (راهِ خروج، نورگیری، مقاومتِ آتش و مانندِ آن) در فصلهایِ بعدی است — هرچه گروه بالاتر، الزامات سختگیرانهتر.
جدولِ مرورِ سریع
آستانهیِ م-۳مراقبتِ شبانهروزیِ ۶ تا ۱۶ نفر
آستانهیِ تصرفِ آموزشیحداقل ۶ نفر (ابتدایی/متوسطه) یا بیش از ۵ نفر با سنِ ۳-۱۸سال
استثنایِ تصرفِ تجمعیکمتر از ۵۰ نفر، یا ≤۷۰م² کنارِ تصرفِ دیگر → جزوِ همان تصرف
گروههایِ تت۱نمایشی | ت۲غذاخوری | ت۳نیایشوسرگرمی | ت۴ورزشیِباتماشاچی | ت۵فضایِبازِورزشی
مثالِ آستانهیِ تصرفِ مخاطرهآمیزبیش از ۲۳ مترمکعب گازِ خطرناک با فشارِ ۰٫۱ مگاپاسکال
دستهبندیِ کلیِ ساختمانآ)۱-۲طبقه ب)۳-۴طبقه پ)>۴طبقهتا۲۳م ت)>۲۳متر
گروههایِ جزئیِ ۱ تا ۸هرکدام ترکیبِ بازهیِ ارتفاع × ردیفی/منفصل/حیاطِمرکزی
وضعیتِ فعلیِ تصرفِ م-۴تا تدوینِ مقرراتِ اختصاصی، تابعِ مقرراتِ گروهِ م-۲
برو به آزمونِ همین فصل