انطباق سیما و منظر شهری ساختمان — مبحث ۲۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «انطباق سیما و منظر شهری ساختمان» (بند ۲۴-۵) از مبحث بیست و چهارم مقررات ملی ساختمان (انطباق شهری ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۸ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
مقدمه
- اهمیت منظر شهری مطلوب در سلامت روانی جامعه، احساس خوشایند شهروندان، ارتقای هویت‌مندی و اقتصاد شهری اثبات شده است. این فصل با تمرکز بر منظر شهری ساختمان، قواعدی برای ارتقای هماهنگی، آراستگی و هویت شهری ارائه می‌دهد.
- این فصل شامل تعاریف، الزامات کلی، الزامات در بخش‌های فوقانی/میانی/پایه و فضای شهری پیش‌روی ساختمان، و توصیه‌ها است.
تعاریف مفاهیم کلیدی
- کمیته‌ی سیما و منظر شهری: مرجع بررسی و تصویب طرح نماهای ساختمانی در شهرداری‌های کل کشور. نما: کلیه‌ی سطوح نمایان ساختمان که از داخل معابر قابل‌مشاهده است (نمای اصلی یا جانبی).
- سه‌گانه‌ی بخش‌های منظر شهری ساختمان: بخش فوقانی (محدوده‌ی مابین خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر تا خط بام، به‌علاوه‌ی محوطه‌ی بام)؛ بخش میانی (مابین طبقه‌ی هم‌کف و خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر)؛ بخش پایه (طبقه‌ی هم‌کف).
- بناهای میان‌افزا: بناهایی که در قطعات/اراضی رهاشده یا نیازمند بازسازی، درون بافت‌های ساخته‌شده احداث می‌شوند. نبش: بناهای واقع در محل تقاطع دو فضای شهری. تک‌بنا: بناهایی که به بدنه‌ی شهری متصل نیستند و از همه‌ی جهات دیده می‌شوند.
- بازشو: سطوح قابل‌بازشدن پوسته (در، پنجره، نورگیر) برای دسترسی/روشنایی/تهویه. روزنه: سطوح شفاف ثابت (غیربازشو) برای روشنایی و زیبایی. خط بام: لبه‌ی برخورد انتهای نمای ساختمان به آسمان. الحاقات نما: عناصر جداگانه‌ی الحاق‌شده به نما (تأسیسات، حفاظ، تابلو و مشابه). بدنه‌ی شهری: نمای به‌هم‌پیوسته‌ی ساختمان‌های مجاور یک فضای شهری.
الزامات کلی
- استفاده از هرگونه عناصر و نمادهای نامتعارف و مغایر با ارزش‌های معماری ایرانی، در طراحی و ساخت نماهای ساختمانی ممنوع است — تشخیص این نمادها بر عهده‌ی کمیته‌ی سیما و منظر شهری است. فرم و نمای ساختمان‌ها نباید با کاربری/فعالیت مورداستفاده مغایرت داشته باشد.
- توجه به اقلیم و عناصر محیطی در طراحی نما، و توجه به موقعیت بنا در بدنه‌ی شهری (میان‌افزا، نبش، موقعیت آکس، تک‌بنا)، الزامی است. تمامی نماهای قابل‌رویت باید طراحی‌شده باشند — مصالح نما باید قابل‌پاکسازی/بهسازی و مقاوم به شرایط جوی باشد.
- استفاده از شیشه‌های بازتابی نباید مزاحمت بصری برای ساکنین/عابرین/رانندگان ایجاد کند. هر عنصر الحاقی به نما باید متناسب و هماهنگ با سایر الحاقات طراحی/اجرا شود و همه‌ی الحاقات باید ایمن باشند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: قرارگیری هرگونه تأسیسات قابل‌رویت در نما (کولر، کانال کولر، لوله، سیم، کولر گازی و ...) — به‌جز تأسیسات مربوط به گاز — ممنوع است. نصب هرگونه بیلبورد/نمایشگر بر نمای ساختمان‌های مجاور فضاهای شهری خودرومحور که موجب حواس‌پرتی رانندگان شود، ممنوع است.
- نورپردازی نما در ساختمان‌های مسکونی ممنوع است، جز برای روشنایی طبقه‌ی هم‌کف/ورودی به‌منظور کمک به تأمین امنیت که الزامی است. منبع نورپردازی نباید از فضای شهری پیرامون دیده شود و نورپردازی نباید موجب خیرگی ناظرین شود.
- در پروژه‌های بزرگ‌مقیاسی که منجر به تغییر ساختار کالبدی بلوک شهری می‌شود، انطباق سیما و منظر شهری باید بر اساس گزارش فنی مهندس شهرساز (حقیقی/حقوقی واجد صلاحیت)، طی مراحل قانونی تهیه/تأیید شده باشد.
الزامات بخش فوقانی، میانی و پایه
- بخش فوقانی: خط بام باید متناسب با الگوی غالب خط بام در بدنه‌ی شهری باشد؛ در بافت‌های تاریخی/ارزشمند استفاده از الگوهای بومی نقش/خط بام الزامی است. حداقل ارتفاع جان‌پناه بام برای ایمنی، بر اساس مبحث چهارم مقررات ملی طراحی/اجرا می‌شود. تأسیسات روی بام نباید از فضای شهری مجاور دیده شوند و باید منظم/در مکان مشخص قرار گیرند.
- بخش میانی: در بناهای میان‌افزا/نبش، رنگ نما باید با رنگ غالب مصالح/بافت بدنه‌ی شهری هماهنگ باشد (به‌جز استثنایی که کمیته‌ی سیما و منظر تشخیص دهد). تناسبات پنجره‌ها باید با تناسبات غالب بدنه‌ی شهری هماهنگ باشد. تعبیه‌ی پنجره خارج از محدوده‌ی مجاز ممنوع است.
- بخش پایه: مصالح دیوار هم‌کف باید قابل‌پاکسازی/بهسازی و مقاوم به شرایط جوی باشد؛ به‌کارگیری مصالح آسیب‌زننده در هم‌کف (به‌ویژه در تماس فیزیکی با انسان) ممنوع است. پیش‌بینی فضای لازم برای الحاقات (تابلو، آیفون، روشنایی) در طرح نما الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: استفاده از تابلوهای تجاری از طبقه‌ی هم‌کف به بالا ممنوع است — یعنی تابلوی تجاری فقط در تراز هم‌کف مجاز است. هیچ الحاقات طبقه‌ی هم‌کف (تابلو و ...) نباید جلوی پنجره‌ها را مسدود کند.
- ایجاد پیش‌ورودی (یا مشابه) در محل ورودی ساختمان‌ها الزامی است؛ ورودی پیاده‌ی ساختمان‌های حیاط‌دار باید به‌صورت مسقف طراحی/اجرا شود.
توصیه‌ها
- استفاده از پوشش گیاهی در نما (متناسب با اقلیم بومی) توصیه می‌شود؛ طراحی پوشش گیاهی نقطه‌ای/باغچه به‌نحوی که مانع عبور نشود، و توجه به محل رویش/رشد آتی درختان پیاده‌رو در طراحی بالکن، توصیه می‌شود.
- ایجاد عقب‌نشینی برای افزایش دعوت‌کنندگی ورودی‌ها؛ طراحی گل‌جای/باغچه/پیرنشین در ورودی‌ها؛ استفاده از بام‌های سبز متناسب با منطقه‌بندی اقلیمی؛ و طراحی گونه‌ی بومی بام (مانند بام‌های شیب‌دار در مناطق شمالی کشور)، همگی توصیه می‌شوند.
- توصیه می‌شود در بام، اتاقک آسانسور و باکس پله (اگر جزو نمای ساختمان نباشند) از فضای شهری پیرامون دیده نشوند، و در صورت وجود سبزینگی حیاط، دیواره‌ی حیاط متخلخل برای افزایش نفوذپذیری بصری ایجاد گردد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| سه بخش منظر شهری ساختمان | بخش فوقانی، بخش میانی، بخش پایه |
| مرجع بررسی/تصویب طرح نما | کمیته‌ی سیما و منظر شهری شهرداری |
| قاعده‌ی محل تابلوی تجاری | فقط از طبقه‌ی هم‌کف — تابلوی تجاری بالاتر هم‌کف ممنوع است |
| تأسیسات ممنوعه در نما | کولر، کانال کولر، لوله، سیم، کولر گازی (به‌جز تأسیسات گاز) |
| نورپردازی نمای مسکونی | ممنوع، جز برای روشنایی ایمنی هم‌کف/ورودی |
| مرجع حداقل ارتفاع جان‌پناه بام | مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: منظر شهری ساختمان طبق این مبحث به چند بخش تقسیم می‌شود؟
الف) دو بخش
ب) سه بخش: فوقانی، میانی و پایه
ج) چهار بخش
د) پنج بخش
پاسخ صحیح: گزینه ب — سه بخش: فوقانی، میانی و پایه
منظر شهری ساختمان به سه بخش تقسیم می‌شود: بخش فوقانی، بخش میانی و بخش پایه.
منظر شهری ساختمان به سه بخش تقسیم می‌شود: بخش فوقانی، بخش میانی و بخش پایه.
سوال ۲: تشخیص نمادها و عناصر نامتعارف/مغایر با ارزش‌های معماری ایرانی در نما، بر عهده‌ی کدام مرجع است؟
الف) شهردار منطقه
ب) کمیته‌ی سیما و منظر شهری
ج) سازمان نظام مهندسی
د) خود مهندس طراح
پاسخ صحیح: گزینه ب — کمیته‌ی سیما و منظر شهری
تشخیص نمادها و عناصر نامتعارف/مغایر با ارزش‌های معماری ایرانی، در چارچوب مصوبات مراجع قانونی، بر عهده‌ی کمیته‌ی سیما و منظر شهری است.
تشخیص نمادها و عناصر نامتعارف/مغایر با ارزش‌های معماری ایرانی، در چارچوب مصوبات مراجع قانونی، بر عهده‌ی کمیته‌ی سیما و منظر شهری است.
سوال ۳: استفاده از تابلوی تجاری در نمای ساختمان، از چه ترازی مجاز است؟
الف) فقط از طبقه‌ی هم‌کف
ب) فقط از طبقه‌ی اول به بالا
ج) در همه‌ی طبقات آزاد است
د) فقط در بخش فوقانی
پاسخ صحیح: گزینه الف — فقط از طبقه‌ی هم‌کف
استفاده از تابلوهای تجاری از طبقه‌ی هم‌کف به بالا ممنوع است — یعنی تابلوی تجاری فقط در تراز هم‌کف مجاز است.
استفاده از تابلوهای تجاری از طبقه‌ی هم‌کف به بالا ممنوع است — یعنی تابلوی تجاری فقط در تراز هم‌کف مجاز است.
سوال ۴: نورپردازی نما در ساختمان‌های مسکونی چه حکمی دارد؟
الف) همیشه آزاد است
ب) ممنوع است، جز برای روشنایی هم‌کف/ورودی به‌منظور کمک به تأمین امنیت
ج) فقط در شب‌های خاص مجاز است
د) فقط برای نمای اصلی مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه ب — ممنوع است، جز برای روشنایی هم‌کف/ورودی به‌منظور کمک به تأمین امنیت
نورپردازی در نمای ساختمان‌های مسکونی ممنوع است، لیکن برای روشنایی طبقه‌ی هم‌کف و ورودی به‌منظور کمک به تأمین امنیت ساختمان الزامی است.
نورپردازی در نمای ساختمان‌های مسکونی ممنوع است، لیکن برای روشنایی طبقه‌ی هم‌کف و ورودی به‌منظور کمک به تأمین امنیت ساختمان الزامی است.
سوال ۵: حداقل ارتفاع جان‌پناه بام برای تأمین ایمنی، بر اساس کدام مبحث طراحی/اجرا می‌شود؟
الف) مبحث سوم
ب) مبحث چهارم
ج) مبحث نوزدهم
د) همین مبحث (۲۴)
پاسخ صحیح: گزینه ب — مبحث چهارم
حداقل ارتفاع جان‌پناه بام برای تأمین ایمنی، باید بر اساس مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان طراحی و اجرا شود.
حداقل ارتفاع جان‌پناه بام برای تأمین ایمنی، باید بر اساس مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان طراحی و اجرا شود.
سوال ۶: «بخش فوقانی ساختمان» طبق تعریف این مبحث شامل چه چیزی است؟
الف) فقط طبقه‌ی هم‌کف
ب) محدوده‌ی مابین خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر تا خط بام، به‌علاوه‌ی محوطه‌ی بام
ج) محدوده‌ی مابین طبقه‌ی هم‌کف و طبقه‌ی آخر
د) فقط نمای اصلی ساختمان
پاسخ صحیح: گزینه ب — محدوده‌ی مابین خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر تا خط بام، به‌علاوه‌ی محوطه‌ی بام
بخش فوقانی به دو قسمت تفکیک می‌شود: محدوده‌ی مابین خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر تا خط بام، و محوطه‌ی بام که از برخی نقاط شهر رؤیت می‌گردد.
بخش فوقانی به دو قسمت تفکیک می‌شود: محدوده‌ی مابین خط پایانی پنجره‌های طبقه‌ی آخر تا خط بام، و محوطه‌ی بام که از برخی نقاط شهر رؤیت می‌گردد.
سایر فصل‌های مبحث ۲۴
مباحث مرتبط
مبحث ۲۴: انطباق شهری ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی