مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی ساختمان‌ها
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان ایران به «الزامات عمومی ساختمان‌ها» می‌پردازد. این مبحث در سایت مقررات Ai در ۲۳ فصل با خلاصه درسنامه، جدول اعداد کلیدی و ۳۱۸ سوال چهارگزینه‌ای با پاسخ تشریحی ارائه شده است.
فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتهدف مبحث چهارم: تأمین ایمنی، بهداشت، بهره‌دهی مناسب، آسایش و صرفه‌ی اقتصادی برای ساکنان و استفاده‌کنندگان ساختمان، از طریق تعیین محدودیت‌ها، ابعاد حداقل فضاها،…
۱۰ سوالفصل ۲: تعاریف«تصرف» یعنی نوع و شیوه‌ی بهره‌گیری از یک بنا یا بخشی از آن. «واحد تصرف» محدوده‌ای مستقل است که با دیوار/سقف/کف از بقیه جدا شده و مالکیت یا مجوز بهره‌برداری خودش را دارد…
۱۴ سوالفصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافضاها کوچک‌ترین واحد تقسیم‌بندی ساختمان‌اند: فضای اقامت، فضای اشتغال، فضای پخت‌وآشپزخانه، فضای بهداشتی، فضاهای باز و نیمه‌باز و مانند آن (تعریف دقیق هرکدام در فصل پیش…
۱۴ سوالفصل ۴: مقررات کلیرعایت حداکثر ارتفاع/مساحت مجاز الزامی است؛ اگر طرح توسعه و عمران شهری مصوب محدودیت بیشتری تعیین کرده باشد، همان مقادیر در همان طرح ملاک عمل است — نه مقادیر زیر.
۱۴ سوالفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسپهنای الزامی فضاهای ارتباط/دسترس نباید در مسیر خروج کاهش یابد؛ مسیر اصلی نباید از درون اتاق‌ها عبور کند (جز تصرف‌های اداری/مراقبتی برای کنترل رفت‌وآمد). هر نقطه از بنا —…
۱۴ سوالفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالسطوح‌زیربنا، ابعاد، ارتفاع‌داخلی، نورگیری و تهویه در فضای اقامت نباید از مقادیر مقرراتی کمتر باشد؛ اندازه‌گیری همیشه خارج از کمد دیواری توکار، طاقچه و آستانه‌ی در/پنجره…
۱۴ سوالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیسطح/ابعاد/ارتفاع/نورگیری/تهویه‌ی آشپزخانه نباید از حداقل‌های مقرراتی کمتر باشد (اندازه‌گیری شامل سطح زیر قفسه‌هاست، ولی خارج از کمد توکار/طاقچه/آستانه).
۱۴ سوالفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفضاهای نیمه‌باز باید با این قسمت و مقررات اختصاصی هر تصرف منطبق باشند. جمع‌آوری و هدایت آب‌بارانوبرف (با شیب‌بندی و کف‌شو/ناودان) الزامی است؛ تخلیه‌ی این آب‌ها به سطح…
۱۴ سوالفصل ۹: توقفگاه خودروتعداد الزامی محل‌توقف، در طرح‌های توسعه و عمران شهری مصوب تعیین می‌شود. ورود/خروج توقفگاه نباید از فضایی با تصرف دیگر باشد؛ دود/بو/سروصدای آن نباید مزاحم آسایش ساختمان و…
۱۴ سوالفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعات⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل ارتفاع در فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، ۲٫۱۰ متر است. اگر تدابیر تهویه برای چنین انباری پیش‌بینی نشده…
۱۴ سوالفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویه⚠️ نکته‌ی کلیدی: هر فضایی که الزاما به نور طبیعی نیاز دارد، باید حداقل یک یا چند در/پنجره‌ی شیشه‌ای یا سطح‌نورگذر مشابه داشته باشد که مستقیما رو به معبر عمومی یا فضای…
۱۲ سوالفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌ها⚠️ نکته‌ی کلیدی: پس از در اصلی واحد آپارتمانی، فضای ورودی داخلی باید عمق آزاد حداقل ۱٫۲۰ متر و مساحت حداقل ۲ مترمربع داشته باشد؛ دسترسی به اتاق‌ها/فضاها (به‌جز انبار…
۱۴ سوالفصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های بلند (گروه ۸)، محفظه‌ی پله‌ای که در راه‌خروج واقع می‌شود، باید به‌طور مکانیکی تهویه شود و فشار مثبت هوا داشته باشد — هدف، جلوگیری از نفوذ…
۱۰ سوالفصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبهمه‌ی دیوارهای خارجی واحدهای تصرف و دیوارهای مشترک واحدها با یکدیگر/فضاهای‌عمومی، برای مقاومت‌آتش باید طبق مبحث سوم باشند و مقاومت‌کافی دربرابر ضربه داشته باشند؛…
۱۴ سوالفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهاگر بام‌مسطح راه‌پله‌ی‌دسترسی ساکنان داشته باشد، تعبیه‌ی جان‌پناه طبق الزامات همان قسمت الزامی است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بام‌های مسطح باید شیب‌بندی‌مناسب حداقل ۲٪ و کف‌شوی…
۱۴ سوالفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکش⚠️ نکته‌ی کلیدی: ارتفاع دست‌انداز/جان‌پناه از سطح فضا یا بام‌دردسترس، حداقل ۱٫۱۰ متر است؛ از لبه‌ی‌پله یا سطح‌شیب‌دار، حداقل ۰٫۹۰ متر کافی است.
۱۴ سوالفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلی⚠️ نکته‌ی کلیدی: استفاده از تجهیزات حفاظت دربرابر آذرخش، در ساختمان‌های گروه ۵ تا ۸ (و هر ساختمان دیگری که به‌سبب کاربری/موقعیتش ضروری باشد)، طبق استاندارد ملی ایران…
۱۴ سوالفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریفهدف این پیوست، ارتقای امنیت، ایمنی و حفاظت از جان‌ومال مردم/متصرفین/بهره‌برداران، و پیشگیری از سرقت است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دامنه‌ی شمولش، طبق تصویب‌نامه‌ی هیأت‌وزیران،…
۱۶ سوالفصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترس⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول باید به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز، مجهز به حفاظ‌ایمن باشند.
۱۴ سوالفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیدر‌ورودی موتورخانه باید فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد؛ فضایش هم باید روشنایی‌مناسب داشته باشد. نصب دوربین‌مداربسته در مسیر‌ورودی به موتورخانه الزامی است. ⚠️ نکته‌ی…
۱۴ سوالفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری⚠️ نکته‌ی کلیدی: در اماکن ح-آ-۱، ح-آ-۲، ح-آ-۳ و ح-آ-۵ (دانشگاه، مراکزفنی‌وحرفه‌ای، مدارس، پارک‌علم‌وفناوری)، پیش‌بینی محلی مناسب (اتاق‌مانیتورینگ) با تجهیزات کامل…
۱۴ سوالفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیز⚠️ نکته‌ی کلیدی: در‌ورودی تصرف‌های ح-ص-۱ و ح-ص-۲ باید فلزی‌ایمن باشد؛ اگر قاب شیشه‌خور بیش از ۰٫۱۲×۰٫۱۲ متر داشته باشد، نصب حفاظ‌کرکره‌ی‌برقی یا فلزی‌محکم‌ومناسب الزامی…
۱۶ سوالفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی⚠️ نکته‌ی کلیدی: درهای اصلی ورودی به ساختمان (گروه‌های ح-م-۱ تا ح-م-۴) باید از نوع فلزی‌محکم‌وایمن باشند؛ اگر از درهای‌چوبی‌کلاسیک استفاده شود، نصب حفاظ‌ایمن‌ومناسب روی…
۱۶ سوال
۱۰ سوالفصل ۲: تعاریف«تصرف» یعنی نوع و شیوه‌ی بهره‌گیری از یک بنا یا بخشی از آن. «واحد تصرف» محدوده‌ای مستقل است که با دیوار/سقف/کف از بقیه جدا شده و مالکیت یا مجوز بهره‌برداری خودش را دارد…
۱۴ سوالفصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافضاها کوچک‌ترین واحد تقسیم‌بندی ساختمان‌اند: فضای اقامت، فضای اشتغال، فضای پخت‌وآشپزخانه، فضای بهداشتی، فضاهای باز و نیمه‌باز و مانند آن (تعریف دقیق هرکدام در فصل پیش…
۱۴ سوالفصل ۴: مقررات کلیرعایت حداکثر ارتفاع/مساحت مجاز الزامی است؛ اگر طرح توسعه و عمران شهری مصوب محدودیت بیشتری تعیین کرده باشد، همان مقادیر در همان طرح ملاک عمل است — نه مقادیر زیر.
۱۴ سوالفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسپهنای الزامی فضاهای ارتباط/دسترس نباید در مسیر خروج کاهش یابد؛ مسیر اصلی نباید از درون اتاق‌ها عبور کند (جز تصرف‌های اداری/مراقبتی برای کنترل رفت‌وآمد). هر نقطه از بنا —…
۱۴ سوالفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالسطوح‌زیربنا، ابعاد، ارتفاع‌داخلی، نورگیری و تهویه در فضای اقامت نباید از مقادیر مقرراتی کمتر باشد؛ اندازه‌گیری همیشه خارج از کمد دیواری توکار، طاقچه و آستانه‌ی در/پنجره…
۱۴ سوالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیسطح/ابعاد/ارتفاع/نورگیری/تهویه‌ی آشپزخانه نباید از حداقل‌های مقرراتی کمتر باشد (اندازه‌گیری شامل سطح زیر قفسه‌هاست، ولی خارج از کمد توکار/طاقچه/آستانه).
۱۴ سوالفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفضاهای نیمه‌باز باید با این قسمت و مقررات اختصاصی هر تصرف منطبق باشند. جمع‌آوری و هدایت آب‌بارانوبرف (با شیب‌بندی و کف‌شو/ناودان) الزامی است؛ تخلیه‌ی این آب‌ها به سطح…
۱۴ سوالفصل ۹: توقفگاه خودروتعداد الزامی محل‌توقف، در طرح‌های توسعه و عمران شهری مصوب تعیین می‌شود. ورود/خروج توقفگاه نباید از فضایی با تصرف دیگر باشد؛ دود/بو/سروصدای آن نباید مزاحم آسایش ساختمان و…
۱۴ سوالفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعات⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل ارتفاع در فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، ۲٫۱۰ متر است. اگر تدابیر تهویه برای چنین انباری پیش‌بینی نشده…
۱۴ سوالفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویه⚠️ نکته‌ی کلیدی: هر فضایی که الزاما به نور طبیعی نیاز دارد، باید حداقل یک یا چند در/پنجره‌ی شیشه‌ای یا سطح‌نورگذر مشابه داشته باشد که مستقیما رو به معبر عمومی یا فضای…
۱۲ سوالفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌ها⚠️ نکته‌ی کلیدی: پس از در اصلی واحد آپارتمانی، فضای ورودی داخلی باید عمق آزاد حداقل ۱٫۲۰ متر و مساحت حداقل ۲ مترمربع داشته باشد؛ دسترسی به اتاق‌ها/فضاها (به‌جز انبار…
۱۴ سوالفصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های بلند (گروه ۸)، محفظه‌ی پله‌ای که در راه‌خروج واقع می‌شود، باید به‌طور مکانیکی تهویه شود و فشار مثبت هوا داشته باشد — هدف، جلوگیری از نفوذ…
۱۰ سوالفصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبهمه‌ی دیوارهای خارجی واحدهای تصرف و دیوارهای مشترک واحدها با یکدیگر/فضاهای‌عمومی، برای مقاومت‌آتش باید طبق مبحث سوم باشند و مقاومت‌کافی دربرابر ضربه داشته باشند؛…
۱۴ سوالفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهاگر بام‌مسطح راه‌پله‌ی‌دسترسی ساکنان داشته باشد، تعبیه‌ی جان‌پناه طبق الزامات همان قسمت الزامی است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بام‌های مسطح باید شیب‌بندی‌مناسب حداقل ۲٪ و کف‌شوی…
۱۴ سوالفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکش⚠️ نکته‌ی کلیدی: ارتفاع دست‌انداز/جان‌پناه از سطح فضا یا بام‌دردسترس، حداقل ۱٫۱۰ متر است؛ از لبه‌ی‌پله یا سطح‌شیب‌دار، حداقل ۰٫۹۰ متر کافی است.
۱۴ سوالفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلی⚠️ نکته‌ی کلیدی: استفاده از تجهیزات حفاظت دربرابر آذرخش، در ساختمان‌های گروه ۵ تا ۸ (و هر ساختمان دیگری که به‌سبب کاربری/موقعیتش ضروری باشد)، طبق استاندارد ملی ایران…
۱۴ سوالفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریفهدف این پیوست، ارتقای امنیت، ایمنی و حفاظت از جان‌ومال مردم/متصرفین/بهره‌برداران، و پیشگیری از سرقت است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دامنه‌ی شمولش، طبق تصویب‌نامه‌ی هیأت‌وزیران،…
۱۶ سوالفصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترس⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول باید به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز، مجهز به حفاظ‌ایمن باشند.
۱۴ سوالفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیدر‌ورودی موتورخانه باید فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد؛ فضایش هم باید روشنایی‌مناسب داشته باشد. نصب دوربین‌مداربسته در مسیر‌ورودی به موتورخانه الزامی است. ⚠️ نکته‌ی…
۱۴ سوالفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری⚠️ نکته‌ی کلیدی: در اماکن ح-آ-۱، ح-آ-۲، ح-آ-۳ و ح-آ-۵ (دانشگاه، مراکزفنی‌وحرفه‌ای، مدارس، پارک‌علم‌وفناوری)، پیش‌بینی محلی مناسب (اتاق‌مانیتورینگ) با تجهیزات کامل…
۱۴ سوالفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیز⚠️ نکته‌ی کلیدی: در‌ورودی تصرف‌های ح-ص-۱ و ح-ص-۲ باید فلزی‌ایمن باشد؛ اگر قاب شیشه‌خور بیش از ۰٫۱۲×۰٫۱۲ متر داشته باشد، نصب حفاظ‌کرکره‌ی‌برقی یا فلزی‌محکم‌ومناسب الزامی…
۱۶ سوالفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی⚠️ نکته‌ی کلیدی: درهای اصلی ورودی به ساختمان (گروه‌های ح-م-۱ تا ح-م-۴) باید از نوع فلزی‌محکم‌وایمن باشند؛ اگر از درهای‌چوبی‌کلاسیک استفاده شود، نصب حفاظ‌ایمن‌ومناسب روی…
۱۶ سوال
اعداد و ضوابط کلیدی مبحث ۴
| موضوع | مقدار / ضابطه | جزئیات |
|---|---|---|
| پنج محور اهداف مبحث چهارم | کارکرد، بهداشت، ایمنی، انرژی/سبز، ارزش‌های ایرانی-اسلامی | فصل ۱ |
| مرجع ایمنی آتش‌سوزی | مبحث سوم | فصل ۱ |
| مرجع پناه/استتار در سوانح یا جنگ | مبحث بیست‌ویکم | فصل ۱ |
| سقف نفرات فضای اشتغال | کمتر از ۲۰ نفر | فصل ۲ |
| آستانه‌ی فضای جمعی | ۲۰ نفر یا بیشتر | فصل ۲ |
| رده‌بندی توقفگاه | کوچک ≤۳ | متوسط ۴-۲۵ | بزرگ >۲۵ محل توقف | فصل ۲ |
| آستانه‌ی م-۳ | مراقبت شبانه‌روزی ۶ تا ۱۶ نفر | فصل ۳ |
| آستانه‌ی تصرف آموزشی | حداقل ۶ نفر (ابتدایی/متوسطه) یا بیش از ۵ نفر با سن ۳-۱۸سال | فصل ۳ |
| استثنای تصرف تجمعی | کمتر از ۵۰ نفر، یا ≤۷۰م² کنار تصرف دیگر → جزو همان تصرف | فصل ۳ |
| ارتفاع مجاز گروه۱-۳، یک‌طبقه | ۶٫۸۰م (بازیرزمین نورگیر) | ۴٫۹۰م (بدون آن) | فصل ۴ |
| ارتفاع مجاز گروه۴-۵، سه‌طبقه | حداکثر ۱۲٫۲۰م (با) | ۱۱٫۳۰م (بدون) | فصل ۴ |
| سقف مساحت میان‌طبقه | حداکثر یک‌سوم زیربنای فضای زیرین | فصل ۴ |
| سطح آزاد فضای ورودی | حداقل ۱٫۲۰ × ۱٫۲۰ متر | فصل ۵ |
| سقف اختلاف‌تراز کف ورودی با معبر | حداکثر ۱٫۲۰ متر | فصل ۵ |
| پهنای راهرو مسیر دسترس/خروج | هیچ‌گاه کمتر از ۱٫۳۰ متر | فصل ۵ |
| حداقل زیربنای فضای اقامت | ۶٫۵۰ مترمربع | فصل ۶ |
| حداقل عرض/ارتفاع فضای اقامت | ۲٫۱۵ متر عرض | ۲٫۳۰ متر ارتفاع | فصل ۶ |
| ارتفاع میان‌طبقه در فضای اقامتی | ۲٫۱۰ متر (بالا) | ۲٫۲۰ متر (پایین) | فصل ۶ |
سایر مباحث مقررات ملی ساختمان
مبحث ۱مبحث ۲مبحث ۳مبحث ۵مبحث ۶مبحث ۷مبحث ۸مبحث ۹مبحث ۱۰مبحث ۱۱مبحث ۱۲مبحث ۱۳مبحث ۱۴مبحث ۱۵مبحث ۱۶مبحث ۱۷مبحث ۱۸مبحث ۱۹مبحث ۲۰مبحث ۲۱مبحث ۲۲مبحث ۲۳مبحث ۲۴