فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتی — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۷)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتی» (بند ۵،۶-۵-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.

فهرست مطالب

• الزامات کلی و دسترسی آشپزخانه
• اندازه‌های آشپزخانه
• نورگیری، تهویه و کف‌سازی آشپزخانه
• الزامات کلی و دسترسی فضای بهداشتی
• اندازه‌های فضای بهداشتی
• نورگیری و تهویه‌ی فضای بهداشتی
• کف‌سازی و پوشش دیوار فضای بهداشتی

خلاصه درسنامه

الزامات کلی و دسترسی آشپزخانه

• سطح/ابعاد/ارتفاع/نورگیری/تهویه‌ی آشپزخانه نباید از حداقل‌های مقرراتی کمتر باشد (اندازه‌گیری شامل سطح زیر قفسه‌هاست، ولی خارج از کمد توکار/طاقچه/آستانه).
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دسترسی به یک فضای اشتغال یا اقامت نباید از فضای آشپزخانه باشد. اما در واحدهای تصرف حداکثر دوفضایی (اقامت/اشتغال)، دسترسی به آشپزخانه می‌تواند از یکی از آن دو فضا تأمین شود — مشروط بر آنکه مانع فعالیت آن فضا نشود و تهویه‌ی لازم برای آشپزخانه هم تأمین باشد.
• کلید/پریز و سایر تجهیزات برقی در محدوده‌ی تجهیزات آب‌دار باید طبق مبحث سیزدهم، ایمن نصب شوند.

اندازه‌های آشپزخانه

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل سطح آشپزخانه یا فضای‌پخت مستقل/باز (شامل سطوح زیر قفسه‌ها) ۵٫۵۰ مترمربع است؛ حداقل ابعاد آن بین دیوارهای اصلی ۱٫۸۰ متر. علاوه‌براین، سطحی برابر حداقل ۲٫۷۵ مترمربع، خارج از قفسه‌بندی، باید به‌صورت آزاد برای فضای کار حفظ شود.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در سرتاسر آشپزخانه‌ی دیواری، فضای کار آزاد و بدون اشیاء باید حداقل ۰٫۹۰ متر عرض از لبه‌ی قفسه‌ها داشته باشد.

نورگیری، تهویه و کف‌سازی آشپزخانه

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: آشپزخانه‌ی مستقل باید حتما نور طبیعی داشته باشد. در آشپزخانه‌های باز و دیواری، اگر نور طبیعی ممکن نباشد، استفاده از نور/تهویه‌ی مصنوعی الزامی است؛ در هر دو نوع، تخلیه‌ی هوای مکانیکی همیشه الزامی است.
• سیستم‌های هوکش‌دار باید با کانال مستقل به بیرون بنا ارتباط داشته باشند. در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸، سیستم تخلیه باید در تمام مدت کارکرد آشپزخانه فعال بماند، با عایق‌کاری حرارتی کانال طبق مبحث چهاردهم. آشپزخانه‌های صنعتی/تجاری تابع مقررات خاص خودشان‌اند.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: کف آشپزخانه‌ی مستقل/باز و فضای‌کار دیواری باید کاشی یا مصالح‌مشابه باشد؛ دیوارهای اطراف ظرفشویی و اجاق باید تا ارتفاع حداقل ۱٫۵۰ متر کاشی‌کاری شوند.

الزامات کلی و دسترسی فضای بهداشتی

• در تمام تصرف‌ها، بسته به نوع و بار تصرف، باید فضای بهداشتی به تعداد کافی تأمین شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های مورداستفاده‌ی عموم، و همچنین گروه‌های تصرف م-۱ و م-۳، تعبیه‌ی فضای بهداشتی مناسب برای افراد معلول الزامی است.
• در واحدهای حداکثر دوفضایی (اقامت/اشتغال)، دسترسی به فضای بهداشتی می‌تواند از یکی از آن دو فضا باشد، مشروط بر تهویه‌ی مستقل فضای بهداشتی.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تعبیه‌ی فضای بهداشتی (مستراح)، در هیچ شرایطی نباید در راستای جهت قبله باشد.

اندازه‌های فضای بهداشتی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اندازه‌ی افقی ضلع کوچک‌تر هر فضای بهداشتی هیچ‌گاه کمتر از ۱٫۱۰ متر نیست. اگر پیش‌ورودی داخل فضای‌دوش مستقل پیش‌بینی شود، یکی از ابعاد آن باید حداقل ۱٫۵۰ متر باشد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل اندازه‌ی فضای بهداشتی ویژه‌ی افراد معلول ۱٫۷۰ در ۱٫۸۰ متر است. ارتفاع فضای بهداشتی، در قسمتی که فرد معمولا ایستاده است، نباید از ۲٫۱۰ متر کمتر باشد.

نورگیری و تهویه‌ی فضای بهداشتی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر تعویض‌هوای طبیعی انتخاب شود، بازشوی الزامی حداقل ۰٫۱۸ مترمربع است — اما نورگیری و تعویض‌هوای‌طبیعی برای فضای بهداشتی اصلا الزامی نیست و می‌تواند کاملا مصنوعی تأمین شود (مگر تصرف خاصی آن را الزام کند).
• در ساختمان‌های گروه ۷ و ۸، تخلیه‌ی هوای فضاهای بهداشتی باید یا مرکزی باشد یا با هواکش‌های مستقل دارای کلید جداگانه؛ در هر دو حالت باید به سیستم برق اضطراری متصل باشد. اگر امکان نورگیری دیواری نباشد، نورگیر سقفی مجاز است.

کف‌سازی و پوشش دیوار فضای بهداشتی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دیوارهای دست‌شویی و توالت باید تا ارتفاع حداقل ۱٫۲۰ متر از کف کاشی‌کاری شوند، درحالی‌که دیوارهای حمام باید تا ارتفاع حداقل ۲٫۰۰ متر کاشی‌کاری شوند.
• کف این فضاها باید به‌نحو مناسب عایق‌کاری رطوبتی شده و با کاشی یا مصالح‌قابل‌شستشوی دیگر پوشیده شود.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۴

مباحث مرتبط

مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی