توقفگاه خودرو — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۹)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «توقفگاه خودرو» (بند ۱۰-۵-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- الزامات کلی رفت‌وآمد در توقفگاه
- معلولین و تأسیسات رفاهی در توقفگاه
- ابعاد محل توقف و شعاع چرخش
- عرض مسیر رفت‌وآمد و ارتفاع مجاز
- شیب‌راه‌های توقفگاه
- ورود و خروج توقفگاه
- تهویه، زیرزمین، مصالح و تأسیسات
خلاصه درسنامه
الزامات کلی رفت‌وآمد در توقفگاه
- تعداد الزامی محل‌توقف، در طرح‌های توسعه و عمران شهری مصوب تعیین می‌شود. ورود/خروج توقفگاه نباید از فضایی با تصرف دیگر باشد؛ دود/بو/سروصدای آن نباید مزاحم آسایش ساختمان و اطراف باشد.
- به‌شرط عدم‌ایجاد مزاحمت برای خودروهای دیگر، پیش‌بینی فقط دو واحد توقف پشت‌سرهم بلامانع است. توقف خودروها نباید مانع بازشدن درها، استفاده از انبار/تأسیسات یا دسترسی به راهروها/آسانسورها شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: هرگونه تعمیر یا تعویض قطعات اصلی خودرو در محل توقفگاه‌ها ممنوع است.
معلولین و تأسیسات رفاهی در توقفگاه
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در توقفگاه‌های بزرگ، برای تفکیک عبور سواره‌وپیاده، گذرگاه عابران باید حداقل ۰٫۶۰ متر عرض داشته باشد و با تغییر رنگ یا افزایش ارتفاع کف از معبر سواره متمایز شود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تعداد فضای توقف ویژه‌ی معلولین، به‌ازای هر ۲۵ محل‌توقف خودروی سواری، یک عدد الزامی است (بیشتر از آن طبق ضوابط معلولین جسمی-حرکتی). پیش‌بینی سرویس بهداشتی در توقفگاه‌های عمومی، و کف‌شو در توقفگاه‌های متوسط‌وبزرگ، الزامی است؛ در متوسط‌وبزرگ باید از علائم هشداردهنده و انتظامی هم استفاده شود.
ابعاد محل توقف و شعاع چرخش
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: شعاع درونی مسیر چرخش خودرو در توقفگاه‌ها نباید کمتر از ۵٫۰۰ متر باشد؛ فضای گردش ۹۰ درجه‌ی خودرو حداقل ۵٫۰۰ × ۵٫۰۰ متر است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ابعاد توقف دو خودروی کنارهم، هرکدام ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر است؛ پشت‌سرهم، هرکدام ۲٫۵۰ × ۶٫۰۰ متر. اگر فاصله‌ی محور ستون‌ها ۵٫۰۰ متر و فاصله‌ی داخلی بین دو ستون حداقل ۴٫۸۰ متر باشد، دو خودرو بین دو ستون جا می‌شوند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در توقفگاه‌های خصوصی، ابعاد لازم برای توقف خودروی معلول، ۳٫۵۰ × ۵ متر (محورتامحور) است — به‌ازای هر طرف دیوار/مانع، ۰٫۲۵ متر به عرض افزوده می‌شود. اگر دو طرف یک محل‌توقف دیوار باشد، عرضش حداقل ۳٫۰۰ متر و طولش ۵٫۰۰ متر.
عرض مسیر رفت‌وآمد و ارتفاع مجاز
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل عرض مسیر رفت‌وآمد در توقفگاه‌های بزرگ و متوسط ۵٫۰۰ متر است؛ در توقفگاه‌های کوچک، حداقل مسیر رفت‌وآمد باید هم‌عرض شیب‌راه، یعنی ۳٫۰۰ متر باشد.
- ارتفاع مجاز توقفگاه (کوچک، متوسط یا بزرگ) — از کف تا زیر سقف یا پایین‌ترین نقطه‌ی تأسیسات/سازه‌ی زیر سقف — حداقل ۲٫۲۰ متر است.
شیب‌راه‌های توقفگاه
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در توقفگاه‌های عمومی، شیب‌راه‌های مسقف با طول بیش از ۲۰ متر، حداکثر ۱۶٪ شیب مجازند؛ در طول کمتر از ۲۰ متر، حداکثر ۱۷٪ — اما شیب یک‌متر ابتدا و یک‌متر انتهای آن‌ها باید مساوی یا کمتر از ۱۰٪ باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداکثر شیب در شیب‌راه روباز توقفگاه‌های متوسط‌وبزرگ خصوصی ۱۵٪ است؛ در شیب‌راه مسقف توقفگاه‌کوچک‌خصوصی حداکثر ۱۷٪ — در هر دو حالت با همان قاعده‌ی ابتدا/انتهای ≤۱۰٪. ورودی و خروجی مجزا در توقفگاه‌های بزرگ عمومی الزامی است.
ورود و خروج توقفگاه
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پهنای معبر ورودی و شیب‌راه — در توقفگاه‌های بزرگ و توقفگاه‌های عمومی متوسط نباید کمتر از ۵ متر؛ در متوسط خصوصی کمتر از ۳٫۵۰ متر؛ در توقفگاه کوچک حداقل ۳ متر.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: توقفگاه‌های بزرگ و متوسط باید حداقل دو راه خروج افراد پیاده داشته باشند. دو ورودی خودرو از معبر عمومی، در ساختمان‌های مسکونی، فقط در زمین‌های با بر ۲۰ متر و بیشتر مجاز است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل ارتفاع‌آزاد ورودی/خروجی خودرو، در همه‌ی توقفگاه‌های عمومی و توقفگاه‌های بزرگ‌ومتوسط خصوصی، ۲٫۱۰ متر است. در توقفگاه‌کوچک‌خصوصی که ورودی مجزای اشخاص هم دارد، ورودی‌سواره می‌تواند حداقل ۱٫۹۵ متر باشد.
تهویه، زیرزمین، مصالح و تأسیسات
- توقفگاه‌های سرپوشیده تا حد امکان باید طبیعی تهویه شوند (بازشو حداقل یک‌بیست‌وپنجم سطح کف)؛ اگر کافی نباشد، تهویه‌ی مکانیکی لازم است. تأمین نور طبیعی برای توقفگاه زیرزمین/همکف، از طریق حیاط‌خلوت/پاسیو مجاز است.
- در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸، اگر مساحت یک طبقه‌ی توقفگاه زیرزمین کافی نباشد، استقرار توقفگاه زیر فضای باز هم مجاز است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نور/تهویه از گودال‌باغچه یا مجرای‌نورهوا فقط برای یک طبقه‌ی زیرزمین مجاز است؛ اگر توقفگاه در بیش از یک طبقه‌ی زیرزمین احداث شود، نصب تهویه‌ی مکانیکی و تجهیزات هشدار/اطفای‌حریق الزامی می‌شود.
- کف توقفگاه باید قابل‌شست‌وشو باشد؛ ستون‌ها/دیوارها باید طبق مباحث سوم/نهم/دهم مقاوم‌آتش شوند؛ کف شیب‌راه‌ها باید غیرلغزنده باشد. دسترسی آب‌لوله‌کشی، تجهیزات کشف‌واطفای‌حریق، و کف‌ورودی همکف در تراز بالاتر (برای جلوگیری از نفوذ آب‌سطحی) الزامی است.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| ارتفاع مجاز توقفگاه (هر نوع) | حداقل ۲٫۲۰ متر |
| شعاع درونی چرخش / فضای گردش۹۰° | حداقل ۵٫۰۰ متر / ۵٫۰۰×۵٫۰۰ متر |
| ابعاد توقف‌دوخودرو (کنارهم/پشت‌سرهم) | ۲٫۵۰×۵٫۰۰م / ۲٫۵۰×۶٫۰۰م هرکدام |
| ابعاد توقف خودروی معلول (خصوصی) | ۳٫۵۰ × ۵ متر محورتامحور |
| عرض مسیر رفت‌وآمد | بزرگ/متوسط ≥۵م | کوچک ≥۳م |
| شیب‌مجاز شیب‌راه‌مسقف‌عمومی | ≤۲۰م طول→۱۷٪ | >۲۰م طول→۱۶٪ |
| ارتفاع‌آزاد ورودی/خروجی خودرو | ۲٫۱۰م (عمومی/بزرگ/متوسط) | ۱٫۹۵م (کوچک‌خصوصی) |
| سهمیه‌ی فضای‌معلولین | ۱ محل به‌ازای هر ۲۵ محل‌توقف |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: ارتفاع مجاز توقفگاه‌های کوچک، متوسط و بزرگ (از کف تا زیرسقف)، حداقل چند متر است؟
الف) ۲٫۲۰ متر
ب) ۱٫۸۰ متر
ج) ۲٫۵۰ متر
د) ۳ متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲٫۲۰ متر
ارتفاع مجاز توقفگاه‌های کوچک، متوسط و بزرگ خودرو، از کف تا سطح زیرین سقف (یا پایین‌ترین نقطه‌ی تأسیسات/عناصر سازه‌ای)، حداقل ۲٫۲۰ متر است.
ارتفاع مجاز توقفگاه‌های کوچک، متوسط و بزرگ خودرو، از کف تا سطح زیرین سقف (یا پایین‌ترین نقطه‌ی تأسیسات/عناصر سازه‌ای)، حداقل ۲٫۲۰ متر است.
سوال ۲: ابعاد لازم برای توقف دو خودرو، وقتی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، برای هرکدام چقدر است؟
الف) ۲ × ۴ متر
ب) ۲٫۲۰ × ۴٫۵۰ متر
ج) ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر
د) ۳ × ۶ متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر
ابعاد لازم جهت توقف دو خودرو، در صورتی‌که کنار یکدیگر قرار گیرند، برای هرکدام ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر است.
ابعاد لازم جهت توقف دو خودرو، در صورتی‌که کنار یکدیگر قرار گیرند، برای هرکدام ۲٫۵۰ × ۵٫۰۰ متر است.
سوال ۳: حداقل عرض مسیر رفت‌وآمد در توقفگاه‌های بزرگ و متوسط چقدر است؟
الف) ۵٫۰۰ متر
ب) ۳٫۰۰ متر
ج) ۴٫۰۰ متر
د) ۶٫۰۰ متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۵٫۰۰ متر
حداقل عرض مسیر رفت‌وآمد در توقفگاه‌های بزرگ و متوسط نباید از ۵٫۰۰ متر کمتر باشد.
حداقل عرض مسیر رفت‌وآمد در توقفگاه‌های بزرگ و متوسط نباید از ۵٫۰۰ متر کمتر باشد.
سوال ۴: حداقل پهنای معبر ورودی و شیب‌راه، در توقفگاه‌های بزرگ و توقفگاه‌های عمومی متوسط، چقدر است؟
الف) ۳ متر
ب) ۳٫۵۰ متر
ج) ۴ متر
د) ۵ متر
پاسخ صحیح: گزینه د — ۵ متر
پهنای معبر ورودی و شیب‌راه در همه‌ی توقفگاه‌های بزرگ و توقفگاه‌های عمومی متوسط نباید کمتر از ۵ متر باشد.
پهنای معبر ورودی و شیب‌راه در همه‌ی توقفگاه‌های بزرگ و توقفگاه‌های عمومی متوسط نباید کمتر از ۵ متر باشد.
سوال ۵: حداقل ارتفاع‌آزاد ورودی/خروجی خودرو، در توقفگاه‌های عمومی و توقفگاه‌های بزرگ‌ومتوسط خصوصی، چقدر است؟
الف) ۱٫۹۵ متر
ب) ۲٫۱۰ متر
ج) ۲٫۵۰ متر
د) ۳ متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲٫۱۰ متر
در کلیه‌ی توقفگاه‌های عمومی و توقفگاه‌های بزرگ‌ومتوسط خصوصی، رعایت حداقل ارتفاع‌آزاد در ورودی/خروجی خودرو به میزان ۲٫۱۰ متر الزامی است.
در کلیه‌ی توقفگاه‌های عمومی و توقفگاه‌های بزرگ‌ومتوسط خصوصی، رعایت حداقل ارتفاع‌آزاد در ورودی/خروجی خودرو به میزان ۲٫۱۰ متر الزامی است.
سوال ۶: هرگونه تعمیر یا تعویض قطعات اصلی خودرو در محل توقفگاه‌ها چه وضعیتی دارد؟
الف) با مجوز مدیر ساختمان مجاز است
ب) فقط برای توقفگاه‌های خصوصی مجاز است
ج) فقط در توقفگاه‌های بزرگ مجاز است
د) ممنوع است
پاسخ صحیح: گزینه د — ممنوع است
هرگونه تعمیر یا تعویض قطعات اصلی خودرو در محل توقفگاه‌ها ممنوع است.
هرگونه تعمیر یا تعویض قطعات اصلی خودرو در محل توقفگاه‌ها ممنوع است.
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعاتفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلیفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداریفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی