تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانی — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۲۰)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانی» (بند ۲تا۱۰-۵-پ-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- موتورخانه‌ی تأسیسات گرمایشی
- تأسیسات سرمایشی
- کانال، لوله، سیم‌کشی و برق اضطراری
- کابین و موتورخانه‌ی آسانسور
- انباری‌ها
- توقفگاه
- سایر فضاهای عمومی، راه‌پله‌ی اضطراری و مجرای نورهوا
- پیشخوان/اتاق نگهبانی و روشنایی عمومی
خلاصه درسنامه
موتورخانه‌ی تأسیسات گرمایشی
- در‌ورودی موتورخانه باید فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد؛ فضایش هم باید روشنایی‌مناسب داشته باشد. نصب دوربین‌مداربسته در مسیر‌ورودی به موتورخانه الزامی است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در موتورخانه باید مجهز به سامانه‌ی هشدارسرقت (آژیرخطر) با حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۳ باشد؛ هواکش، دریچه‌های‌تهویه و پنجره‌هایش هم باید حفاظ‌ایمن داشته باشند.
تأسیسات سرمایشی
- اگر این تأسیسات خارج از ساختمان (پشت‌پنجره، پشت‌بام، نما) پیش‌بینی شوند، باید به‌راحتی در دسترس نباشند و حفاظ‌ایمن داشته باشند؛ ترجیحا کولرآبی/کندانسورکولرگازی در بالکن/تراس جانمایی شود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های فاقد موتورخانه، در صورت نصب پمپ‌آب، این تأسیسات باید در اتاقک‌مناسب با در‌فلزی و قفل‌ایمن قرار گیرد.
کانال، لوله، سیم‌کشی و برق اضطراری
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب لوله و کانال‌های تأسیسات گرمایشی‌وسرمایشی در نمای ساختمان مجاز نیست. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دریچه‌ی اتصال به کانال خروجی زباله (شوتینگ) در هر طبقه باید دارای قفل‌ایمن باشد، طوری که از داخل کانال شوتینگ قابل‌بازشدن نباشد (تا مسیر‌عبور کسی به داخل کانال تبدیل نشود).
- لوله‌های‌قائم آب‌باران در نما باید طوری در شیاردیوار جانمایی شوند که استفاده‌ی‌نردبانی از آن‌ها برای دسترسی به تراس/پنجره/بالکن ممکن نباشد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: کنتورهایبرق باید هوشمند/سیم‌کارت‌خور باشند (بدون نیاز به حضور مأمور)؛ در غیراین‌صورت، فقط نمایشگرشان قابل‌رؤیت باشد و کلیدهای‌قطع‌ووصل در محفظه‌ای با قفل‌ایمن قرار گیرد.
- سیم‌کشی کنتوربرق، دربازکن، دوربین‌مداربسته و سامانه‌ی‌هشدار باید توکار اجرا شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب دستگاه برق‌اضطراری، متناسب با تجهیزات الکترونیکی حفاظتی به‌کاررفته (دوربین‌های‌مداربسته، سامانه‌های‌هشدار، روشنایی‌مشاعات)، در تمامی این بناها الزامی است.
کابین و موتورخانه‌ی آسانسور
- ترجیحا موتورخانه‌ی‌آسانسور در مجاورت خرپشته باشد و در‌ورودی کابین داخل خرپشته جانمایی شود؛ پنجره/بازشوی‌تهویه‌اش هم حفاظ‌ایمن دارد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در موتورخانه‌ی‌آسانسور باید تک‌لنگه‌ی‌فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب دوربین‌مداربسته داخل کابین‌آسانسور الزامی است؛ نصب سامانه‌ی‌هشداردهنده داخل موتورخانه‌ی‌آسانسور، حداقل با درجه‌ی‌حفاظتی نوع۳، هم الزامی است.
انباری‌ها
- در‌ورودی انباری باید از نوع فلزی‌محکم و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد. راهروها و معابر دسترسی به انباری‌ها باید دارای سیستم‌روشنایی حساس‌به‌حرکت باشند و دوربین‌مداربسته در مسیر آن‌ها نصب شود. اگر انباری هواکش/بازشو/منفذ‌دیگری داشته باشد، باید روی آن هم حفاظ‌ایمن‌ومناسب نصب شود.
توقفگاه
- پیش‌بینی و جانمایی توقفگاه، متناسب با تعداد واحدها/مشتریان/نوع‌کاربری، الزامی است؛ ⚠️ نکته‌ی کلیدی: توقفگاه کارکنان باید از توقفگاه مشتریان‌ومراجعه‌کنندگان مجزا پیش‌بینی و مشخص شود.
- دوربین‌های‌مداربسته در ورودوخروج توقفگاه و معابر اصلی‌وفرعی آن باید نصب شوند؛ ورودوخروج خودرو (به‌ویژه در توقفگاه فضای‌باز) باید در حالت‌عادی فقط از ورودی‌های‌اصلی باشد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تغییر کاربری توقفگاه‌های احداث‌شده در ساختمان، از دیدگاه این پیوست هم، ممنوع است.
سایر فضاهای عمومی، راه‌پله‌ی اضطراری و مجرای نورهوا
- در‌ورودی سالن‌های‌ورزش‌واجتماعات باید ایمن‌ومناسب، بدون‌کتیبه باشد (شیشه‌خورحداکثر۰٫۱۲متر یا حفاظ‌ایمن). ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره‌های سالن، دریچه‌های‌تهویه/کولر و سایر منافذ، اگر بزرگ‌تر از ابعاد ۰٫۲۵×۰٫۲۵ متر باشند، باید حفاظ‌ایمن‌ومناسب داشته باشند.
- درهای‌منتهی به راه‌پله‌ی‌اضطراری باید قفل‌ایمن‌ومناسب داشته باشند (طبق مبحث سوم). ⚠️ نکته‌ی کلیدی: محل جانمایی راه‌پله‌ی‌اضطراری باید طوری باشد که از طریق آن، دسترسی‌مستقیم به واحدها ممکن نباشد؛ محل‌خروجش هم باید مجهز به دوربین‌مداربسته باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره، بازشوها و سایر منافذ زیرزمین که به فضای‌باز دسترسی دارند (مجرای‌خارجی‌نورهوا) باید حفاظ‌ایمن داشته باشند؛ شیشه‌شان هم باید از نوع مات‌وغیرقابل‌دید باشد.
پیشخوان/اتاق نگهبانی و روشنایی عمومی
- پیشخوان یا اتاق نگهبانی/حراست باید در همکف یا اول، با دید‌مستقیم به ورودوخروج ساختمان، جانمایی شود. اگر دسترسی از در‌اصلی به خیابان/پیاده‌رو باشد، پیشخوان باید بر ورودی/راه‌پله/آسانسور/محل‌تردد مشرف باشد؛ اگر دسترسی از حیاط/پارکینگ/معابر‌داخلی باشد، احداث اتاق‌نگهبانی مستقل الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در اماکن خصوصی، وظیفه‌ی نگهبانی فقط بر عهده‌ی نگهبانان موردتأیید مؤسسات خدمات‌حفاظتی‌ومراقبتی است؛ در مجموعه‌های دولتی‌وعمومی، این وظیفه بر عهده‌ی حراست همان سازمان است.
- کلیه‌ی فضاهای ارتباط‌ودسترس، بازوباز، مشاعی و محیط پیرامونی آن‌ها، در تمامی تصرف‌های این پیوست، باید دارای سیستم‌روشنایی‌ایمن، استاندارد و متناسب با مباحث سیزدهم‌ونوزدهم باشند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| سامانه‌ی‌هشدارسرقت موتورخانه | حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۳ |
| پمپ‌آب (بدون موتورخانه) | اتاقک‌فلزی با قفل‌ایمن |
| لوله‌وکانال تأسیسات روی نما | ممنوع |
| دریچه‌ی شوتینگ زباله | قفل‌ایمن، بدون‌بازشدن از داخل |
| دوربین‌الزامی آسانسور | داخل کابین |
| توقفگاه کارکنان در برابر مشتریان | باید مجزا باشد |
| آستانه‌ی حفاظ منافذ سالن‌ورزشی | بزرگ‌تر از ۰٫۲۵×۰٫۲۵ متر |
| شیشه‌ی مجرای‌خارجی‌نورهوای زیرزمین | مات و غیرقابل‌دید |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: سامانه‌ی‌هشدارسرقت موتورخانه (آژیرخطر)، حداقل چه درجه‌ی‌حفاظتی‌ای باید داشته باشد؟
الف) نوع۳
ب) نوع۲
ج) نوع۱
د) هیچ الزامی ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — نوع۳
در موتورخانه باید مجهز به سامانه‌ی هشدارسرقت (آژیرخطر) با حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۳ باشد.
در موتورخانه باید مجهز به سامانه‌ی هشدارسرقت (آژیرخطر) با حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۳ باشد.
سوال ۲: نصب لوله و کانال‌های تأسیسات گرمایشی‌وسرمایشی در نمای ساختمان چه وضعیتی دارد؟
الف) فقط با مجوز شهرداری مجاز است
ب) فقط در طبقه‌ی همکف مجاز است
ج) مجاز نیست
د) بدون محدودیت مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه ج — مجاز نیست
نصب لوله و کانال‌های تأسیسات گرمایشی و سرمایشی در نمای ساختمان مجاز نمی‌باشد.
نصب لوله و کانال‌های تأسیسات گرمایشی و سرمایشی در نمای ساختمان مجاز نمی‌باشد.
سوال ۳: در نبود کنتور‌هوشمند، کنتورهایبرق باید چگونه نصب شوند؟
الف) فقط نمایشگرش قابل‌رؤیت باشد و کلیدهای‌قطع‌ووصل در محفظه‌ای با قفل‌ایمن قرار گیرد
ب) کاملا بدون هیچ محفظه‌ای
ج) فقط بیرون ساختمان
د) بدون نیاز به هیچ قفلی
پاسخ صحیح: گزینه الف — فقط نمایشگرش قابل‌رؤیت باشد و کلیدهای‌قطع‌ووصل در محفظه‌ای با قفل‌ایمن قرار گیرد
در نبود کنتورهای‌هوشمند، کنتورهایبرق باید طوری نصب شوند که فقط نمایشگرشان قابل‌رؤیت باشد و کلیدهای قطع‌ووصل در محفظه‌ای با قفل‌ایمن قرار گیرد تا قطع‌برق توسط افراد غیرمجاز ممکن نباشد.
در نبود کنتورهای‌هوشمند، کنتورهایبرق باید طوری نصب شوند که فقط نمایشگرشان قابل‌رؤیت باشد و کلیدهای قطع‌ووصل در محفظه‌ای با قفل‌ایمن قرار گیرد تا قطع‌برق توسط افراد غیرمجاز ممکن نباشد.
سوال ۴: در‌موتورخانه‌ی آسانسور باید چگونه باشد؟
الف) دولنگه‌ی شیشه‌ای
ب) تک‌لنگه‌ی چوبی
ج) دولنگه‌ی فلزی
د) تک‌لنگه‌ی فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب
پاسخ صحیح: گزینه د — تک‌لنگه‌ی فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب
در موتورخانه‌ی آسانسور باید تک‌لنگه‌ی فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد.
در موتورخانه‌ی آسانسور باید تک‌لنگه‌ی فلزی و دارای قفل‌ایمن‌ومناسب باشد.
سوال ۵: تغییر کاربری توقفگاه‌های احداث‌شده در ساختمان، طبق این پیوست، چه وضعیتی دارد؟
الف) با مجوز شهرداری مجاز است
ب) ممنوع است
ج) بدون محدودیت مجاز است
د) فقط برای توقفگاه عمومی ممنوع است
پاسخ صحیح: گزینه ب — ممنوع است
تغییر کاربری توقفگاه‌های احداث‌شده در ساختمان، از دیدگاه این پیوست نیز، ممنوع است.
تغییر کاربری توقفگاه‌های احداث‌شده در ساختمان، از دیدگاه این پیوست نیز، ممنوع است.
سوال ۶: محل جانمایی راه‌پله‌ی اضطراری باید چگونه باشد؟
الف) نیاز به هیچ ملاحظه‌ی خاصی ندارد
ب) فقط نزدیک موتورخانه باشد
ج) فقط در طبقه‌ی همکف باشد
د) طوری باشد که از طریق آن، دسترسی‌مستقیم به واحدها ممکن نباشد
پاسخ صحیح: گزینه د — طوری باشد که از طریق آن، دسترسی‌مستقیم به واحدها ممکن نباشد
محل جانمایی راه‌پله‌ی اضطراری باید به‌گونه‌ای باشد که از طریق آن، دسترسی‌مستقیم به واحدها امکان‌پذیر نباشد.
محل جانمایی راه‌پله‌ی اضطراری باید به‌گونه‌ای باشد که از طریق آن، دسترسی‌مستقیم به واحدها امکان‌پذیر نباشد.
→ فصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری ←
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۹: توقفگاه خودروفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعاتفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلیفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداریفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی