انبارها، تأسیسات و سایر مشاعات — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۰)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «انبارها، تأسیسات و سایر مشاعات» (بند ۱۱،۱۲،۱۳-۵-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- انبارها
- فضاهای نصب تأسیسات و موتورخانه
- کانال/دریچه‌ی تهویه و نصب تأسیسات در فضای باز
- فضای اقامت سرایدار
- استخر — الزامات مکانی و ابعاد
- استخر — ایمنی و تجهیزات (شامل سونا)
- محل بازی کودکان
خلاصه درسنامه
انبارها
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل ارتفاع در فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، ۲٫۱۰ متر است. اگر تدابیر تهویه برای چنین انباری پیش‌بینی نشده باشد، بر روی سطح در باید شیارهایی جهت ورود و خروج هوا تعبیه شود.
- اگر در انبارهای تخصصی/حرفه‌ای افراد به‌طور بلندمدت حضور داشته باشند یا از آن به‌عنوان فضای اقامت/اشتغال استفاده شود، مقررات همان نوع فضا (اندازه، ارتفاع، تهویه، نورگیری) باید رعایت شود. حفاظت انبارها دربرابر آتش تابع مبحث سوم است؛ انبار مواد ساختمانی حین اجرا تابع مبحث دوازدهم.
فضاهای نصب تأسیسات و موتورخانه
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: شیرها، کلیدها و کنتورهای اصلی آب/برق/گاز باید ایمن و مطمئن نصب شوند، توسط مسئولان تأسیسات قابل‌دسترس باشند، در معرض ضربه نباشند، محلشان در تابلوی واکنش اضطراری معرفی شود، و نباید توسط کودکان قابل‌دسترس باشند.
- فضای موتورخانه باید طبق مبحث چهاردهم باشد؛ صدابندی آن طبق مبحث هجدهم. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸، قرارگیری موتورخانه در زیر فضای باز زیرزمین (با رعایت الزامات پیش‌آمدگی‌زیرزمین و مقررات راه‌امدادرسانی) مجاز است؛ طراحی باید امکان ورود/خروج دستگاه‌های سنگین را هم درنظر بگیرد.
کانال/دریچه‌ی تهویه و نصب تأسیسات در فضای باز
- محل دستگاه‌های تهویه باید طوری باشد که بو/غبار/خاک به فضاهای دیگر منتقل نشود و طبق مبحث هجدهم صدابندی شده باشد؛ همین قاعده برای کانال‌های تأسیساتی افقی/قائم هم صادق است. فضاهای تأسیساتی باید بازشو یا مجرای‌هوای متصل به خارج داشته باشند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: همه‌ی دریچه‌های ورودی/خروجی کانال‌ها باید با توری/شبکه/کرکره‌ی محکمی محافظت شوند که جسمی به قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر از آن نگذرد و موش/جانوران‌موذی نتوانند آن را بجوند.
- نصب تجهیزات در فضاهای باز/نیمه‌باز (ایوان، تراس، بام) نباید به نما/حجم ساختمان لطمه بزند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تجهیزات خنک‌کننده مانند کولر باید تا حد ممکن دور از تابش مستقیم آفتاب نصب شوند؛ کانال‌های کولر فضای باز باید کوتاه و با عایق حرارتی مناسب پوشیده باشند.
فضای اقامت سرایدار
- فضای اقامت سرایدار (که وظیفه‌ی نگهداری/حفاظت عمومی ساختمان را دارد) جزو مشاعات ساختمان است و تابع مقررات فضاهای تصرف مسکونی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: سرایداری باید ورودی جداگانه و مستقل از فضای موتورخانه و واحدهای تصرف دیگر داشته باشد، طوری که رفت‌وآمد سرایدار مزاحم سایر ساکنان نشود؛ و باید به فضای بهداشتی مشاع دسترسی داشته باشد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸ با بیش از ۱۰ واحد تصرف، پیش‌بینی حداقل یک فضای اقامت سرایدار الزامی است.
استخر — الزامات مکانی و ابعاد
- محل استخر و امکانات ورزشی دیگر، اگر سند تفکیکی مجزا نداشته باشند، جزو مشاعات ساختمان‌اند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: استخرهای واقع در طبقات زیرین نباید چسبیده به مرز مالکیت ساخته شوند — فاصله‌ی دیواره‌ها از مرز مالکیت در وجوه مختلف حداقل ۲ متر، و در طرف معبر عمومی حداقل ۳ متر باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در دورتادور تمام استخرها باید مسیر حرکتی بدون‌مانع و غیرلغزنده با عرض حداقل ۱٫۲۰ متر پیش‌بینی شود (در استخرهای عمومی، بسته به تعداد استفاده‌کننده، این پهنا افزایش می‌یابد). هر استخر باید حداقل یک وسیله‌ی خروج افراد (پله یا نردبان) داشته باشد.
استخر — ایمنی و تجهیزات (شامل سونا)
- تمام استخرهای شنا باید به تجهیزات تصفیه و تخلیه‌ی آب مجهز باشند (بدون صدمه به همسایگان/تأسیسات شهری)؛ در اطرافشان باید وسایل نجات (مانند حلقه‌ی نجات) در دسترس باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: سونای خشک باید حداقل یک در بازشو از هر دو سو، یک پنجره با ابعاد حداقل ۰٫۵۰ × ۰٫۳۰ متر در ارتفاع‌دید، و یک دریچه‌ی تهویه داشته باشد. سونای بخار باید کاملا بخاربندی شود (دیوار/کف/سقف) تا خطر میعان نباشد؛ تأسیسات الکتریکی آن باید مقاوم‌دربرابر‌بخار باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در استخرهای سرپوشیده‌ی عمومی، تأمین حداقل دو راه خروج مطابق مبحث سوم الزامی است.
محل بازی کودکان
- محل بازی کودکان باید از خطراتی مانند برخورد با وسایل نقلیه، تابش شدید آفتاب، باد مزاحم و سقوط از ارتفاع محفوظ باشد، امکان نظارت بزرگ‌سالان فراهم باشد و امکان تعرض افراد بیگانه وجود نداشته باشد. دسترسی به آن باید از محوطه یا فضای عمومی ساختمان باشد.
- اگر در فضای بسته/سرپوشیده باشد، اندازه/ارتفاع/تهویه/نورگیری/ورودوخروجش باید بر پایه‌ی جمعیت پیش‌بینی‌شده، با مقررات فضای اشتغال یا تجمع مطابقت داشته باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: فضای بازی کودکان باید حداقل به یک روشویی و یک آب‌خوری دسترسی داشته باشد؛ فضاهای بازی برای ۲۰ نفر یا بیشتر باید حداقل به یک سرویس بهداشتی هم دسترسی داشته باشند. ورودی فضای بازی سرپوشیده باید مجهز به قفل مناسبی باشد که دسترسی به کلیدش فقط برای مدیریت ساختمان ممکن باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداقل ارتفاع انبار بدون‌حضور‌طولانی | ۲٫۱۰ متر |
| قطر محافظ دریچه‌های کانال | بستن عبور اجسام با قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر |
| سرایداری در گروه۶-۸ | الزامی اگر واحدهای تصرف > ۱۰ |
| فاصله‌ی استخر زیرزمین از مرز | ۲ متر (وجوه) | ۳ متر (طرف معبر) |
| عرض مسیر حرکتی دور استخر | حداقل ۱٫۲۰ متر |
| پنجره‌ی سونای خشک | حداقل ۰٫۵۰ × ۰٫۳۰ متر در ارتفاع دید |
| راه‌های خروج استخر سرپوشیده‌ی عمومی | حداقل ۲ راه |
| سرویس‌بهداشتی محل‌بازی‌کودکان | الزامی اگر ظرفیت ≥ ۲۰ نفر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: حداقل ارتفاع فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، چقدر است؟
الف) ۲٫۱۰ متر
ب) ۱٫۸۰ متر
ج) ۲٫۵۰ متر
د) ۳ متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲٫۱۰ متر
حداقل ارتفاع در فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، ۲٫۱۰ متر است.
حداقل ارتفاع در فضاهای انباری‌ای که افراد برای مدت طولانی در آن‌ها حضور پیدا نمی‌کنند، ۲٫۱۰ متر است.
سوال ۲: در تعیین محل شیرها، کلیدها و کنتورهای اصلی آب/برق/گاز، چه شرطی الزامی است؟
الف) نصب در ارتفاع حداقل ۳ متری
ب) فقط در طبقه‌ی همکف
ج) دور از دسترس کودکان، با معرفی محلشان در تابلوی واکنش اضطراری
د) فقط در فضای باز
پاسخ صحیح: گزینه ج — دور از دسترس کودکان، با معرفی محلشان در تابلوی واکنش اضطراری
شیرها و ادوات اصلی آب/برق/گاز باید ایمن و مطمئن نصب شوند، محلشان در تابلوی واکنش اضطراری معرفی شود و نباید توسط کودکان قابل‌دسترس باشند.
شیرها و ادوات اصلی آب/برق/گاز باید ایمن و مطمئن نصب شوند، محلشان در تابلوی واکنش اضطراری معرفی شود و نباید توسط کودکان قابل‌دسترس باشند.
سوال ۳: دریچه‌های ورودی یا خروجی کانال‌های تأسیساتی باید با چه چیزی محافظت شوند؟
الف) توری/شبکه/کرکره‌ی محکمی که جسمی به قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر از آن نگذرد
ب) شیشه‌ی مات
ج) پرده‌ی پارچه‌ای
د) هیچ محافظتی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — توری/شبکه/کرکره‌ی محکمی که جسمی به قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر از آن نگذرد
همه‌ی دریچه‌های ورودی/خروجی کانال‌ها باید توسط توری سیمی، شبکه یا کرکره‌ی محکمی محافظت شوند که جسمی به قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر از آن نگذرد و موش/جانوران موذی نتوانند آن را بجوند.
همه‌ی دریچه‌های ورودی/خروجی کانال‌ها باید توسط توری سیمی، شبکه یا کرکره‌ی محکمی محافظت شوند که جسمی به قطر ۱۲٫۵ میلی‌متر از آن نگذرد و موش/جانوران موذی نتوانند آن را بجوند.
سوال ۴: در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸ با بیش از چند واحد تصرف، پیش‌بینی حداقل یک فضای اقامت سرایداری الزامی است؟
الف) ۵ واحد
ب) ۸ واحد
ج) ۲۵ واحد
د) ۱۰ واحد
پاسخ صحیح: گزینه د — ۱۰ واحد
در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸ با بیش از ۱۰ واحد تصرف، پیش‌بینی حداقل یک فضای اقامت سرایدار الزامی است.
در ساختمان‌های گروه ۶، ۷ و ۸ با بیش از ۱۰ واحد تصرف، پیش‌بینی حداقل یک فضای اقامت سرایدار الزامی است.
سوال ۵: در دورتادور تمام استخرها، باید مسیر حرکتی بدون‌مانع و غیرلغزنده با چه حداقل عرضی پیش‌بینی شود؟
الف) ۰٫۶۰ متر
ب) ۱٫۲۰ متر
ج) ۱٫۸۰ متر
د) ۲ متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱٫۲۰ متر
در دورتادور تمام استخرها، باید مسیر حرکتی بدون‌مانع و غیرلغزنده با عرض حداقل ۱٫۲۰ متر پیش‌بینی شود.
در دورتادور تمام استخرها، باید مسیر حرکتی بدون‌مانع و غیرلغزنده با عرض حداقل ۱٫۲۰ متر پیش‌بینی شود.
سوال ۶: در استخرهای سرپوشیده‌ی عمومی، حداقل چند راه خروج الزامی است؟
الف) فقط ۱ راه
ب) هیچ الزامی ندارد
ج) ۳ راه
د) ۲ راه
پاسخ صحیح: گزینه د — ۲ راه
در استخرهای سرپوشیده‌ی عمومی، تأمین حداقل دو راه خروج مطابق مقررات مبحث سوم الزامی است.
در استخرهای سرپوشیده‌ی عمومی، تأمین حداقل دو راه خروج مطابق مقررات مبحث سوم الزامی است.
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۹: توقفگاه خودروفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلیفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداریفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی