ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلی — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۷)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلی» (بند ۱۲،۱۳،۱۴،۱۵،۱۶-۹-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- آذرخش، زلزله و امنیت بازشوها
- راه‌های‌خروج ایمن و فضای‌پناه
- بازشوی امدادرسانی
- جایگاه امدادرسانی
- امنیت فضاها — فاصله‌ی پنجره‌های مجاور
- امنیت فضاها — در ورودی و تجهیزات
- عایق‌کاری، تأسیسات، زباله و سایر تجهیزات
خلاصه درسنامه
آذرخش، زلزله و امنیت بازشوها
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: استفاده از تجهیزات حفاظت دربرابر آذرخش، در ساختمان‌های گروه ۵ تا ۸ (و هر ساختمان دیگری که به‌سبب کاربری/موقعیتش ضروری باشد)، طبق استاندارد ملی ایران به‌شماره‌ی ۱-۶۲۱۳ الزامی است.
- ساختمان باید طوری طراحی شود که در وقوع زلزله به ساختمان‌های مجاور آسیب نزند (رعایت مبحث ششم، به‌ویژه درزانقطاع، الزامی است). ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بازشوها، درها، پنجره‌ها و مدخل‌زیرزمین همه‌ی ساختمان‌ها باید طوری طراحی شوند که امنیت ساکنان و استفاده‌کنندگان را فراهم کنند؛ مدخل/پنجره‌ی بازشو زیرزمین هم باید مانع ورود جانوران موذی و آب شود.
راه‌های‌خروج ایمن و فضای‌پناه
- تأمین راه‌های خروج ایمن و نصب علائم هشداردهنده/ایمنی، طبق مباحث سوم و بیستم، در تمام تصرف‌ها الزامی است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: راه‌های‌خروج ایمن باید طوری تعبیه شوند که علاوه‌بر هدایت افراد به مکان امن در حریق، در زلزله هم امکان خروج و یاری‌رسانی به ساکنان را فراهم کنند — یعنی طراحی راه‌خروج فقط برای آتش‌سوزی کافی نیست.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در طراحی و اجرا، باید فضای‌پناه (دیوارجداکننده‌ی‌آتش و محل‌های مقاوم‌حریق) در مسیر خروج، برای استقرار افراد دارای‌معلولیت، سالمندان و کم‌توانانی که امکان‌حرکت در مسیر خروج ندارند، در نظر گرفته شود.
بازشوی امدادرسانی
- راه‌های امدادرسانی از خارج ساختمان، برای عملیات امدادونجات در سوانحی چون حریق/زلزله، از طریق «جایگاه امدادرسانی» (در فضای باز مجاور ساختمان) و «بازشوی امدادرسانی» (در تصرف‌های مسکونی) تأمین می‌شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تعبیه‌ی این راه‌ها به‌معنی منتفی‌شدن مسیرهای‌خروج‌الزامی مبحث سوم نیست — این دو مکمل هم‌اند، نه جایگزین.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: هر واحد‌تصرف در گروه‌های‌ساختمانی ۱ تا ۷ باید حداقل یک بازشوی‌مجزا و مستقل امدادرسانی در نما داشته باشد، مشرف بر جایگاه امدادرسانی، با عرض حداقل ۰٫۹۰ متر و ارتفاع حداقل ۱٫۳۰ متر (زیر هر بازشو، یک جایگاه امدادرسانی هم لازم است).
- در ساختمان‌های گروه ۴ تا ۷ با بام‌شیب‌دار در طبقه‌ی‌آخر، احداث یک مهتابی/بالکن حاوی همان بازشو (با همان ابعاد ۰٫۹۰×۱٫۳۰ متر، بازشونده حول یکی از محورهای عمودی) الزامی است.
جایگاه امدادرسانی
- برای هر تصرف در ساختمان‌های گروه ۴ تا ۷، سطحی آزاد در فضای‌باز باید به‌عنوان جایگاه امدادرسانی درنظر گرفته شود (متصل به دسترسی‌های‌سواره‌ی‌اصلی شهر؛ در گروه ۶ و ۷، دسترسی‌سواره الزامی است). ⚠️ نکته‌ی کلیدی: انجام فعالیت‌های دائمی یا تعبیه‌ی کاربری‌هایی که این سطوح را اشغال کند، در جایگاه‌امدادرسانی مجاز نیست.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های گروه ۴ و ۵، جایگاه‌امدادرسانی باید حداقل عرض ۳٫۰۰ متر و طول ۵٫۰۰ متر داشته باشد. در گروه ۶ و ۷، به‌ازای هر طبقه‌ی اضافه، ۰٫۸۰ متر به این عرض افزوده می‌شود (تا حداکثر ۵٫۰۰ متر).
- در پلاک‌های شمالی گروه ۴ و ۶، اگر جایگاه در حیاط‌خلوت باشد، باید بدون عبور از واحد مسکونی به حیاط‌اصلی متصل شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل فاصله‌ی ساختمان‌های گروه ۷ از مرزهای مجاور (برای دسترسی‌سواره) ۳ متر است؛ در گروه ۵ (فقط برای عبور افراد) ۱٫۵۰ متر کافی است.
امنیت فضاها — فاصله‌ی پنجره‌های مجاور
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط دو بازشوی‌پنجره‌ی‌مجاور، روی یک دیوار‌مسطح از دو تصرف‌مجزا، نباید کمتر از ۱٫۵۰ متر باشد؛ روی دو دیوار عمودبرهم یا با زاویه‌ی کمتر از ۹۰ درجه، این فاصله باید حداقل ۲ متر باشد (هر بنا باید ۱ متر از مرز پلاک را رعایت کند).
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: روی دو دیوار‌موازی، اگر بزرگ‌ترین ضلع بازشوها بیش از ۰٫۳ متر باشد، فاصله نباید کمتر از ۳ متر باشد — مگر با نصب نرده/حصار‌محافظ. بازشوهای پنجره‌ای که از معابرعمومی قابل‌دستیابی‌اند هم باید ایمن طراحی یا با نرده/حصار محافظت شوند.
امنیت فضاها — در ورودی و تجهیزات
- نصب حفاظ بر روی نمای ساختمان باید با قانون‌تملک‌آپارتمان‌ها منطبق باشد و نباید مانع امدادرسانی بیرون به داخل شود. ورودی ساختمان باید امکان نظارت بر فضای‌بیرونی را فراهم کند و از پنهان‌شدن افراد/حیوانات جلوگیری کند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های گروه ۶ تا ۸، اتخاذ تدابیر امنیتی مانند نصب نمایشگر تصویری برای بنا و ورودی الزامی است؛ همچنین نصب زنجیر‌پشت‌بند و چشمی روی درهای‌ورودی تصرف‌های مسکونی، در همین گروه‌ها، الزامی است.
- لولاهای در/پنجره در تصرف‌های عمومی/مسکونی نباید از بیرون قابل‌دسترس باشند؛ در درهای‌دولنگه، چفت‌لنگه‌ی‌ثابت باید با قفل‌اهرمی یا ابزار‌مشابه تثبیت شود تا بازکردنش از بیرون آسان نباشد.
عایق‌کاری، تأسیسات، زباله و سایر تجهیزات
- رعایت عایق‌کاری‌صوتی (مبحث هجدهم) و عایق‌کاری‌حرارتی پوسته‌ی‌خارجی (مبحث نوزدهم) در تمام ساختمان‌ها الزامی است. تجهیزات برقی/آب/گاز/فاضلاب باید طبق مباحث سیزدهم/چهاردهم/شانزدهم/هفدهم باشند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: عبور لوله‌های‌تأسیساتی یک واحد از بخش‌های‌خصوصی سایر واحدها مجاز نیست — استقلال واحدها باید حفظ شود.
- محل‌های نگهداری/دفع زباله نباید مشکل بهداشتی یا لانه‌سازی‌جانوران ایجاد کنند؛ در گروه ۶ تا ۸، ایجاد سامانه‌ی‌دفع‌زباله از داخل طبقات (بدون مزاحمت بو/صدا) ضروری است. در گروه ۴ تا ۸، نصب صندوق‌پستی در ورودی الزامی است؛ لانه‌ی‌حیوان‌خانگی فقط با رضایت ساکنین، بدون مزاحمت همسایه، و بدون نیاز به عبور از فضای‌اصلی واحدها مجاز است.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| الزام حفاظ آذرخش | گروه ۵ تا ۸ (استاندارد ۱-۶۲۱۳) |
| ابعاد بازشوی امدادرسانی | عرض ≥۰٫۹۰م × ارتفاع ≥۱٫۳۰م |
| ابعاد جایگاه امدادرسانی (گروه۴و۵) | عرض ۳٫۰۰م × طول ۵٫۰۰م |
| افزایش عرض جایگاه به‌ازای هرطبقه (گروه۶و۷) | ۰٫۸۰م (تا حداکثر ۵م) |
| فاصله‌ی پنجره‌های مجاور (دیوار مسطح) | حداقل ۱٫۵۰ متر |
| فاصله‌ی پنجره‌های مجاور (دیوار موازی) | حداقل ۳ متر |
| تجهیزات امنیتی الزامی گروه۶-۸ | نمایشگر تصویری + زنجیر‌پشت‌بند و چشمی |
| عبور لوله‌ی‌واحد از بخش‌خصوصی واحددیگر | مجاز نیست |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: استفاده از تجهیزات حفاظت دربرابر آذرخش، در ساختمان‌های کدام گروه الزامی است؟
الف) گروه ۵ تا ۸
ب) فقط گروه ۸
ج) فقط گروه ۱ تا ۳
د) همه‌ی گروه‌ها بدون استثنا
پاسخ صحیح: گزینه الف — گروه ۵ تا ۸
استفاده از تجهیزات حفاظت در برابر آذرخش در ساختمان‌های گروه ۵ تا ۸ (و ساختمان‌های دیگری که به‌سبب کاربری یا موقعیتشان ضروری باشد) الزامی است.
استفاده از تجهیزات حفاظت در برابر آذرخش در ساختمان‌های گروه ۵ تا ۸ (و ساختمان‌های دیگری که به‌سبب کاربری یا موقعیتشان ضروری باشد) الزامی است.
سوال ۲: راه‌های‌خروج ایمن، علاوه‌بر هدایت افراد در حریق، باید در چه سانحه‌ی دیگری هم کاربرد داشته باشند؟
الف) سیل
ب) آتش‌سوزی جنگلی
ج) زلزله
د) طوفان
پاسخ صحیح: گزینه ج — زلزله
راه‌های خروج ایمن باید طوری تعبیه شوند که علاوه‌بر هدایت مردم در آتش‌سوزی، در صورت وقوع زلزله نیز امکان خروج و یاری‌رسانی به ساکنان را فراهم کنند.
راه‌های خروج ایمن باید طوری تعبیه شوند که علاوه‌بر هدایت مردم در آتش‌سوزی، در صورت وقوع زلزله نیز امکان خروج و یاری‌رسانی به ساکنان را فراهم کنند.
سوال ۳: هر واحد‌تصرف در گروه‌ساختمانی ۱ تا ۷، باید حداقل چند بازشوی‌مجزای‌امدادرسانی داشته باشد و ابعادش چقدر است؟
الف) ۱ عدد؛ عرض حداقل ۰٫۹۰ متر و ارتفاع حداقل ۱٫۳۰ متر
ب) ۲ عدد؛ عرض حداقل ۱ متر
ج) ۱ عدد؛ بدون ابعاد مشخص
د) ۳ عدد؛ عرض حداقل ۰٫۶۰ متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱ عدد؛ عرض حداقل ۰٫۹۰ متر و ارتفاع حداقل ۱٫۳۰ متر
هر واحد تصرف در گروه‌های ساختمانی ۱ تا ۷ باید دارای حداقل یک بازشوی‌مجزا و مستقل امدادرسانی باشد؛ عرض آن حداقل ۰٫۹۰ متر و ارتفاعش حداقل ۱٫۳۰ متر است.
هر واحد تصرف در گروه‌های ساختمانی ۱ تا ۷ باید دارای حداقل یک بازشوی‌مجزا و مستقل امدادرسانی باشد؛ عرض آن حداقل ۰٫۹۰ متر و ارتفاعش حداقل ۱٫۳۰ متر است.
سوال ۴: در ساختمان‌های گروه ۶ و ۷، به‌ازای افزایش هر طبقه، چقدر به عرض‌جایگاه‌امدادرسانی افزوده می‌شود (تا سقفی مشخص)؟
الف) ۰٫۲۰ متر
ب) ۰٫۵۰ متر
ج) ۱ متر
د) ۰٫۸۰ متر (تا حداکثر ۵ متر)
پاسخ صحیح: گزینه د — ۰٫۸۰ متر (تا حداکثر ۵ متر)
در ساختمان‌های گروه ۶ و ۷ به‌ازای افزایش هر طبقه، ۰٫۸۰ متر (تا حداکثر ۵٫۰۰ متر) به عرض جایگاه‌امدادرسانی افزوده می‌شود.
در ساختمان‌های گروه ۶ و ۷ به‌ازای افزایش هر طبقه، ۰٫۸۰ متر (تا حداکثر ۵٫۰۰ متر) به عرض جایگاه‌امدادرسانی افزوده می‌شود.
سوال ۵: حداقل فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط دو بازشوی‌پنجره‌ی‌مجاور، روی یک دیوار‌مسطح از دو تصرف‌مجزا، چقدر است؟
الف) ۱ متر
ب) ۱٫۵۰ متر
ج) ۲ متر
د) ۳ متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱٫۵۰ متر
فاصله‌ی افقی بین نزدیک‌ترین نقاط دو بازشوی‌پنجره‌ی‌مجاور، واقع بر روی یک دیوار‌مسطح از دو تصرف مجزا، نباید کمتر از یک‌ونیم متر (۱٫۵۰ متر) باشد.
فاصله‌ی افقی بین نزدیک‌ترین نقاط دو بازشوی‌پنجره‌ی‌مجاور، واقع بر روی یک دیوار‌مسطح از دو تصرف مجزا، نباید کمتر از یک‌ونیم متر (۱٫۵۰ متر) باشد.
سوال ۶: در ساختمان‌های گروه ۶ تا ۸، اتخاذ چه تدبیری برای امنیت بنا و ورودی الزامی است؟
الف) فقط افزایش تعداد نگهبان
ب) فقط نصب قفل اضافه
ج) فقط دیوارکشی بلندتر
د) نصب نمایشگر تصویری (و مانند آن) برای امنیت بنا و ورودی
پاسخ صحیح: گزینه د — نصب نمایشگر تصویری (و مانند آن) برای امنیت بنا و ورودی
اتخاذ تدابیری برای امنیت بنا و ورودی، از جمله از طریق نصب نمایشگر تصویری و مانند آن، در ساختمان‌های گروه ۶ تا ۸ الزامی است.
اتخاذ تدابیری برای امنیت بنا و ورودی، از جمله از طریق نصب نمایشگر تصویری و مانند آن، در ساختمان‌های گروه ۶ تا ۸ الزامی است.
→ فصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریف ←
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۹: توقفگاه خودروفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعاتفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداریفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی