مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۲۱)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداری» (بند ۱،۲،۳-۶-پ-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- تصرف‌های آموزشی/فرهنگی (ح-آ) — نظارت و نگهبانی
- تصرف‌های آموزشی/فرهنگی — مخازن و بایگانی
- تصرف‌های تجمعی (ح-ت) — کلیات
- تصرف‌های تجمعی — کنترل تردد و محدودیت‌های ویژه
- تصرف‌های تجمعی — موزه و آثار تاریخی (ح-ت-۱۱)
- تصرف‌های حرفه‌ای/اداری (ح-ح) — درها و دوربین
- تصرف‌های حرفه‌ای/اداری — گاوصندوق و تابلوها
خلاصه درسنامه
تصرف‌های آموزشی/فرهنگی (ح-آ) — نظارت و نگهبانی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در اماکن ح-آ-۱، ح-آ-۲، ح-آ-۳ و ح-آ-۵ (دانشگاه، مراکزفنی‌وحرفه‌ای، مدارس، پارک‌علم‌وفناوری)، پیش‌بینی محلی مناسب (اتاق‌مانیتورینگ) با تجهیزات کامل پایش‌تصویری مبادی‌ورودی‌وخروجی و سایر فضاهای مرتبط الزامی است؛ همچنین محل استقرار نگهبانی/حراست در مبادی‌ورودی‌وخروجی و توقفگاه.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب تجهیزات اعلام‌سرقت با حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۲ در همین تصرف‌ها (ح-آ-۱، ۲، ۳، ۵) الزامی است.
تصرف‌های آموزشی/فرهنگی — مخازن و بایگانی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: مخازن/محل‌نگهداری اسناد‌ومدارک، آزمایشگاه، اتاق/سالن مخابراتی‌والکترونیکی، باید ترجیحا در هسته‌ی‌داخلی ساختمان جانمایی شوند؛ درشان فلزی‌محکم با قفل‌ایمن، پنجره/دریچه‌یتهویه/کانالکولرشان حفاظ‌مناسب‌ومحکم، و دوربین‌مداربسته هم در داخل و ورودی‌شان لازم است.
- نصب دوربین‌مداربسته در کلیه‌ی درهای ورودی‌وخروجی اماکن این تصرف الزامی است.
تصرف‌های تجمعی (ح-ت) — کلیات
- دوربین‌مداربسته باید در تمام فضاها نصب شود: راهرو، حیاط، محل‌پذیرش، صندوق‌دریافت‌وجوه، درهای‌ورودوخروج نفرات‌وخودرو (فضای‌باز‌وسرپوشیده)، ورودی‌وخروجی نمازخانه، محل‌بازی‌کودکان و موتورخانه.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تجهیزات‌اعلام‌سرقت — در ح-ت-۱، ۲، ۳، ۴ و ۷ حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۲؛ در ح-ت-۸، ۹ و ۱۱ درجه‌ی‌حفاظتی نوع۱ (سخت‌گیرانه‌تر). در محل‌انتظار مراجعین، محفظه‌ای برای شارژ‌تلفن‌همراه با قفل‌مناسب باید تعبیه شود؛ در ح-ت-۳، ۴، ۹ و ۱۱ صندوق‌امانات/کمد‌قفل‌ایمن برای اموال‌شخصی هم لازم است.
تصرف‌های تجمعی — کنترل تردد و محدودیت‌های ویژه
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در تصرف ح-ت-۳ (ورزشگاه/استادیوم)، سازه‌ای برای کنترل‌ترددافراد و هدایت‌تماشاچیان در محل‌ورودی الزامی است. در ورودی ح-ت-۳، ۵، ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱، محل‌مناسب برای گیت‌وی/نفرچک لازم است؛ در ورودوخروج‌خودروی ح-ت-۱، ۲، ۳، ۴، ۶، ۸، ۹ و ۱۱، دوربین‌مداربسته باید قابلیت‌پلاک‌خوانی داشته باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب هرنوع دوربین‌مداربسته در فضاهای اختصاصی‌ومشترک‌بابانوان در ح-ت-۱، ۳ و ۴، به‌غیر از موارد مشخص‌شده در پ-۶-۲-۱ (راهرو/حیاط/پذیرش عمومی)، ممنوع است.
- در ح-ت-۷، ۸ و ۹ (مساجد و اماکن مذهبی)، درهای‌ورودی ترجیحا فلزی‌ومحکم باشند؛ ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره‌های‌طبقات‌همکف‌واول همین تصرف‌ها باید حفاظ‌ایمن‌ومناسب داشته باشند، طوری که پرتاب مواد‌آتش‌زا از معابر‌مجاور به داخل ممکن نباشد.
تصرف‌های تجمعی — موزه و آثار تاریخی (ح-ت-۱۱)
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: محل‌نگهداری آثار‌تاریخی‌وملی و راهروهای‌منتهی به آن باید روشنایی‌مناسب‌وحساس‌به‌حرکت داشته باشند؛ همان‌جا باید حسگرهای‌هوشمند حساس‌به‌حرکت، لرزش‌مکانیکی، ضربه‌به‌اجسام‌فلزی (اولتراسونیک) و هشداردهنده‌ی‌بوی‌گاز نصب شود.
- سامانه‌های‌صوتی‌وارتباط‌داخلی تحت‌شبکه در کنار سامانه‌های‌ویدئویی، و دوربین‌های IP بی‌سیم با قابلیت شناسایی‌نفرات‌ورفتار‌وحرکت، در این تصرف نصب می‌شوند. مخازن‌نگهداری‌آثار باید دسترسی‌محدود داشته باشند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ورودی‌وخروجی و مخازن‌نگهداری‌آثار باید مجهز به سیستم هشدارسرقت با درجه‌ی‌حفاظتی نوع۱ باشند.
تصرف‌های حرفه‌ای/اداری (ح-ح) — درها و دوربین
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب دوربین‌مداربسته با قابلیت‌تشخیص‌چهره در ورودی، خروجی و فضای‌داخلی این تصرف‌ها الزامی است. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در‌ورودی باید فلزی‌ایمن باشد؛ اگر شیشه‌ای یا دارای‌قاب‌شیشه‌خور بیش از ۰٫۱۲×۰٫۱۲ متر باشد، نصب حفاظ‌کرکره‌ی‌برقی/فلزی‌مناسب مجهز به قفل‌ایمن الزامی است.
- تجهیزات‌اعلام‌سرقت با حداقل درجه‌ی‌حفاظتی نوع۲ در ح-ح-۱ و ح-ح-۲ (مراکز‌قضایی/تشخیص‌طبی) الزامی است. اگر ح-ح-۱ و ح-ح-۲ منفردا یا مشترکا بیش از ۱۰ واحد‌تصرف باشند، رعایت همان بند مانیتورینگ‌ونگهبانی آموزشی هم الزامی می‌شود.
تصرف‌های حرفه‌ای/اداری — گاوصندوق و تابلوها
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: طراحی و جانمایی گاوصندوق‌ایمن، دارای قفل‌ورمز‌هوشمند و غیرقابل‌حمل، در این تصرف‌ها الزامی است. نصب تابلوی‌نام‌ساختمان (طبق مبحث بیستم) و تابلوی‌پلاک (حاوی نوع‌فعالیت‌حرفه‌ای‌مصوب) در ورودی هر واحد الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دریچه‌های‌تهویه یا کانال‌های‌سیستم‌سرمایشی‌وگرمایشی بزرگ‌تر از ابعاد ۰٫۲۵×۰٫۲۵ متر، روی دیوار‌بیرونی مجاور‌معبر، باید دارای حفاظ‌ایمن باشند. دوربین‌مداربسته در ورودی گروه ح-ح-۲ و دفاتر خدمات‌الکترونیک‌قضایی/انتظامی/پیشخوان‌دولت باید قابلیت‌تشخیص‌چهره داشته باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| الزام اتاق‌مانیتورینگ | ح-آ-۱، ۲، ۳، ۵ |
| درجه‌ی‌اعلام‌سرقت آموزشی | حداقل نوع۲ |
| محل‌ترجیحی مخازن‌اسناد | هسته‌ی‌داخلی ساختمان |
| درجه‌ی‌اعلام‌سرقت ح-ت-۸،۹،۱۱ | نوع۱ (سخت‌گیرانه‌تر از بقیه‌ی ح-ت) |
| ممنوعیت دوربین در فضای‌بانوان | ح-ت-۱،۳،۴ (به‌جز راهرو/حیاط/پذیرش) |
| حسگرهای ح-ت-۱۱ (موزه) | حرکت، لرزش، ضربه‌ی‌فلزی، بوی‌گاز |
| قابلیت الزامی دوربین حرفه‌ای/اداری | تشخیص‌چهره |
| عنصر‌الزامی گاوصندوق اداری | قفل‌ورمز‌هوشمند، غیرقابل‌حمل |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: در تصرف‌های ح-آ-۱، ۲، ۳ و ۵، چه فضایی برای پایش‌تصویری مبادی‌ورودی‌وخروجی الزامی است؟
الف) اتاق‌مانیتورینگ با تجهیزات کامل پایش‌تصویری
ب) فقط یک دوربین‌معمولی
ج) فقط یک زنگ‌هشدار
د) هیچ الزام خاصی وجود ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — اتاق‌مانیتورینگ با تجهیزات کامل پایش‌تصویری
در اماکن ح-آ-۱، ح-آ-۲، ح-آ-۳ و ح-آ-۵، محلی مناسب (اتاق‌مانیتورینگ) با تجهیزات کامل جهت پایش‌تصویری مبادی ورودی‌وخروجی و سایر فضاهای مرتبط باید پیش‌بینی و اجرا شود.
در اماکن ح-آ-۱، ح-آ-۲، ح-آ-۳ و ح-آ-۵، محلی مناسب (اتاق‌مانیتورینگ) با تجهیزات کامل جهت پایش‌تصویری مبادی ورودی‌وخروجی و سایر فضاهای مرتبط باید پیش‌بینی و اجرا شود.
سوال ۲: مخازن/محل‌نگهداری اسناد‌ومدارک در تصرف‌های آموزشی، ترجیحا کجا باید جانمایی شود؟
الف) کنار در ورودی اصلی
ب) در پارکینگ
ج) ترجیحا در هسته‌ی داخلی ساختمان
د) در حیاط
پاسخ صحیح: گزینه ج — ترجیحا در هسته‌ی داخلی ساختمان
مخازن یا محل نگهداری‌وبایگانی اسناد‌ومدارک، اتاق‌وسالن‌های مرتبط با امور آزمایشگاهی‌ومخابراتی‌والکترونیکی، باید در محلی مناسب، ترجیحا هسته‌ی داخلی ساختمان، طراحی و جانمایی شوند.
مخازن یا محل نگهداری‌وبایگانی اسناد‌ومدارک، اتاق‌وسالن‌های مرتبط با امور آزمایشگاهی‌ومخابراتی‌والکترونیکی، باید در محلی مناسب، ترجیحا هسته‌ی داخلی ساختمان، طراحی و جانمایی شوند.
سوال ۳: در محل‌انتظار مراجعین در تصرف‌های‌تجمعی، چه محفظه‌ای باید تعبیه شود؟
الف) محفظه‌ی شارژ تلفن‌همراه با قفل‌مناسب
ب) فقط یک صندلی اضافه
ج) فقط یک میز کوچک
د) هیچ‌چیز خاصی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — محفظه‌ی شارژ تلفن‌همراه با قفل‌مناسب
در محل انتظار مراجعین در این تصرف‌ها، محفظه‌هایی برای شارژ تلفن‌همراه با قفل‌مناسب باید تعبیه شود.
در محل انتظار مراجعین در این تصرف‌ها، محفظه‌هایی برای شارژ تلفن‌همراه با قفل‌مناسب باید تعبیه شود.
سوال ۴: در ح-ت-۷، ۸ و ۹ (مساجد و اماکن مذهبی)، پنجره‌های طبقات‌همکف‌واول باید حفاظ‌ایمن داشته باشند تا از چه چیزی جلوگیری شود؟
الف) سرقت وسایل
ب) نفوذ صدا
ج) نشت آب
د) پرتاب مواد‌آتش‌زا از معابر مجاور
پاسخ صحیح: گزینه د — پرتاب مواد‌آتش‌زا از معابر مجاور
بر روی پنجره‌های طبقات همکف و اول تصرف‌های ح-ت-۷، ح-ت-۸ و ح-ت-۹، حفاظ‌ایمن‌ومناسب باید نصب گردد به‌نحوی که قابلیت پرتاب مواد‌آتش‌زا به داخل این اماکن از معبرهای مجاور امکان‌پذیر نباشد.
بر روی پنجره‌های طبقات همکف و اول تصرف‌های ح-ت-۷، ح-ت-۸ و ح-ت-۹، حفاظ‌ایمن‌ومناسب باید نصب گردد به‌نحوی که قابلیت پرتاب مواد‌آتش‌زا به داخل این اماکن از معبرهای مجاور امکان‌پذیر نباشد.
سوال ۵: ورودی‌وخروجی و مخازن‌نگهداری آثار در تصرف ح-ت-۱۱ باید مجهز به چه سیستمی باشند؟
الف) سیستم هشدارسرقت نوع۲
ب) سیستم هشدارسرقت نوع۱
ج) سیستم هشدارسرقت نوع۳
د) بدون نیاز به هیچ سیستم خاصی
پاسخ صحیح: گزینه ب — سیستم هشدارسرقت نوع۱
ورودی‌وخروجی‌ها و مخازن نگهداری آثار باید مجهز به سیستم هشدارسرقت با درجه‌ی‌حفاظتی نوع۱ باشند.
ورودی‌وخروجی‌ها و مخازن نگهداری آثار باید مجهز به سیستم هشدارسرقت با درجه‌ی‌حفاظتی نوع۱ باشند.
سوال ۶: در تصرف‌های حرفه‌ای/اداری، طراحی و جانمایی چه چیزی الزامی است؟
الف) فقط یک قفسه‌ی فلزی معمولی
ب) فقط یک کمد چوبی
ج) فقط یک صندوقچه‌ی کوچک
د) گاوصندوق‌ایمن، دارای قفل‌ورمز هوشمند و غیرقابل‌حمل
پاسخ صحیح: گزینه د — گاوصندوق‌ایمن، دارای قفل‌ورمز هوشمند و غیرقابل‌حمل
طراحی و جانمایی گاوصندوق‌ایمن، دارای قفل‌ورمز هوشمند و غیرقابل‌حمل، در تصرف‌های حرفه‌ای/اداری الزامی است.
طراحی و جانمایی گاوصندوق‌ایمن، دارای قفل‌ورمز هوشمند و غیرقابل‌حمل، در تصرف‌های حرفه‌ای/اداری الزامی است.
→ فصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیز ←
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۹: توقفگاه خودروفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعاتفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلیفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۱۹: ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترسفصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی