ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترس — مبحث ۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۹)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «ساخت/هم‌جواری/نما و فضاهای ارتباط‌ودسترس» (بند پ۴+۱-۵-پ-۴) از مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- الزامات کلی ساخت و موقعیت ساختمان
- هم‌جواری و نمای ساختمان
- راهروها
- راه‌پله و اتاقک خرپشته
- بالکن و مهتابی (تراس)
- حیاط بیرونی
- حیاط خلوت و حیاط مرکزی
- پاسیو (حیاط داخلی)
خلاصه درسنامه
الزامات کلی ساخت و موقعیت ساختمان
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول باید به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز، مجهز به حفاظ‌ایمن باشند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تیربرق، درخت، تابلوی‌تبلیغاتی، پایه‌ی‌اسامی‌کوچه، تأسیسات‌برق‌ومخابرات، کافو و شالتر باید در موقعیت‌مناسبی از ساختمان قرار گیرند تا ورود از طریق تراس/بالکن/پنجره میسر نشود. اگر فضای‌شهری محدود باشد و این موقعیت‌مناسب تأمین نشود، نصب حفاظ‌ایمن بر روی تمامی پنجره/بالکن/تراس همان ساختمان الزامی می‌شود.
هم‌جواری و نمای ساختمان
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تصرف‌های‌هم‌جوار باید طوری طراحی شوند که ورود غیرمجاز افراد از طریق دیوار/پنجره/تراس/بالکن به ساختمان مجاور ممکن نباشد؛ ورود از طریق بام‌های ساختمان‌های مجاور به یکدیگر هم نباید به‌سادگی ممکن باشد (بدون مغایرت با مبحث سوم).
- نماسازی باید طوری باشد که بالارفتن/دسترسی از طریق مصالح‌نما ممکن نباشد، و ورود از پشت‌بام به تراس/بالکن/پنجره‌های طبقات پایین‌تر آسان نباشد. محل‌استقرار علمک و لوله‌کشی گاز هم باید طوری باشد که دسترسی از طریق آن به تراس/بالکن/پنجره/حیاط ممکن نشود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در ساختمان‌های مسکونی، اگر نمای اصلی همکف‌واول از نوع شیشه‌ای‌پیوسته باشد، باید از سمت‌داخل دارای حفاظ‌فلزی‌مناسب باشد؛ در سایر ساختمان‌ها، نصب حفاظ‌کرکره‌ی‌برقی/فلزی‌ایمن از بیرون یا استفاده از شیشه‌ی ضدسرقت/ضداغتشاش الزامی است.
راهروها
- راهروها باید دارای سیستم‌روشنایی‌مناسب و حساس‌به‌حرکت باشند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در راهروهایی که نور طبیعی‌شان از سقف تأمین می‌شود، نصب حفاظ‌ایمن‌ومناسب الزامی است.
راه‌پله و اتاقک خرپشته
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ایجاد بازشو یا پنجره از داخل‌واحدها به راه‌پله ممنوع است؛ بازشو/پنجره‌های طراحی‌شده در راه‌پله‌های همکف و طبقات‌اول‌وآخر باید دارای حفاظ‌ایمن باشند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ورودی‌وخروجی راه‌پله‌های ساختمان باید مجهز به دوربین‌مداربسته باشند.
- در اتاقک‌خرپشته باید از جنس‌فلزی‌مناسب‌ومحکم و دارای قفل‌ایمن باشد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر در خرپشته شیشه‌خور باشد، عرض شیشه باید حداکثر ۰٫۱۲ متر باشد و حفاظ‌ایمن هم داشته باشد. دیوارهای پیرامونی خرپشته باید از جنس دیوارهای خارجی و با نماسازی‌مناسب باشند.
بالکن و مهتابی (تراس)
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط بالکن یا مهتابی با تراس/پنجره/ایوان/بازشوهای واحد‌مجاور، باید طوری باشد که دسترسی افراد از یک واحد به واحد دیگر ممکن نباشد.
- بالکن طبقات‌همکف‌واول باید دارای حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد؛ در/پنجره‌ی بالکن و مهتابی هم باید دارای قفل‌ایمن (و در مورد مهتابی، حفاظ‌ایمن هم) باشند.
حیاط بیرونی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ارتفاع دیوارهای اطراف حیاط‌بیرونی، با احتساب حفاظ‌ایمن، نباید کمتر از ۳٫۲۰ متر باشد. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: این حفاظ باید در بخش فوقانی دارای خمی به‌شکل «۷» با زاویه‌ی ۴۵ درجه و حداقل طول‌افقی ۰٫۳۰ متر به‌سمت بیرون دیوار باشد (برای جلوگیری از بالارفتن).
- دوربین‌های‌مداربسته در حیاط‌بیرونی باید طوری نصب شوند که تمامی بخش‌های حیاط — شامل درهای ورودی‌وخروجی، توقفگاه، و دیوارها — را تحت‌پوشش قرار دهند. نصب علمک‌گاز روی دیوار حیاط‌بیرونی هم باید طبق همان قاعده‌ی نمای‌ساختمان باشد.
حیاط خلوت و حیاط مرکزی
- دیوارهای حیاط‌خلوت هم باید همان قاعده‌ی ارتفاع۳٫۲۰متری‌وخم۷شکل را رعایت کنند؛ در/پنجره‌هایش هم باید قفل‌وحفاظ‌ایمن داشته باشند. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نصب دوربین‌مداربسته در حیاط‌خلوت فقط زمانی الزامی است که آن حیاط، مجاور فضای‌بیرونی یا حیاط ساختمان‌مجاور باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پنجره‌ی طبقات‌همکف مشرف به حیاط‌مرکزی باید حداقل ۱ متر از کف‌معبر‌مجاور فاصله داشته باشد و دارای حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد؛ دوربین‌مداربسته هم باید به تعداد‌کافی نصب شود تا محیط پیرامونی را دربر بگیرد.
پاسیو (حیاط داخلی)
- فاصله‌ی پنجره و بازشوهای داخل پاسیو باید طوری باشد که دسترسی از یک پنجره به پنجره‌های واحدهای مجاور ممکن نباشد؛ همه‌ی پنجره‌ها هم باید حفاظ‌ایمن‌ومناسب داشته باشند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پاسیو باید از سمت پشت‌بام هم دارای حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد — چون سطح پشت‌بام می‌تواند نقطه‌ی ورود‌جایگزین به پاسیو باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حفاظ‌الزامی پنجره/تراس/بالکن همکف‌واول | حفاظ‌ایمن |
| نمای‌شیشه‌ای‌پیوسته‌ی همکف‌واول مسکونی | حفاظ‌فلزی از سمت داخل الزامی |
| راه‌پله: بازشو از داخل واحدها | ممنوع |
| عرض حداکثر شیشه‌خور در خرپشته | ۰٫۱۲ متر |
| ارتفاع دیوار حیاط‌بیرونی (باحفاظ) | حداقل ۳٫۲۰ متر |
| شکل خم حفاظ دیوار | خم «۷» با زاویه‌ی ۴۵° و طول‌افقی ≥۰٫۳۰م |
| دوربین‌الزامی حیاط‌خلوت | فقط اگر مجاور فضای‌بیرونی/حیاط‌مجاور باشد |
| فاصله‌ی پنجره‌یهمکف از کف‌معبر (حیاط‌مرکزی) | حداقل ۱ متر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول، به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز، باید مجهز به چه چیزی باشند؟
الف) حفاظ‌ایمن
ب) دوربین‌مداربسته
ج) سیستم‌هشدار
د) روشنایی‌حساس‌به‌حرکت
پاسخ صحیح: گزینه الف — حفاظ‌ایمن
پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول می‌بایست به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز افراد به ساختمان، مجهز به حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد.
پنجره، تراس و بالکن در طبقات همکف و اول می‌بایست به‌منظور ممانعت از ورود غیرمجاز افراد به ساختمان، مجهز به حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد.
سوال ۲: در ساختمان‌های مسکونی، اگر نمای اصلی همکف‌واول از نوع شیشه‌ای‌پیوسته باشد، چه الزامی وجود دارد؟
الف) فقط نصب دوربین‌مداربسته
ب) فقط نصب زنگ‌هشدار
ج) حفاظ‌فلزی‌مناسب از سمت‌داخل
د) هیچ الزام‌اضافه‌ای وجود ندارد
پاسخ صحیح: گزینه ج — حفاظ‌فلزی‌مناسب از سمت‌داخل
در ساختمان‌های مسکونی، چنانچه نمای اصلی در طبقات همکف و اول از نوع شیشه‌ای‌پیوسته باشد، می‌بایست از سمت‌داخل دارای حفاظ‌فلزی‌مناسب باشد.
در ساختمان‌های مسکونی، چنانچه نمای اصلی در طبقات همکف و اول از نوع شیشه‌ای‌پیوسته باشد، می‌بایست از سمت‌داخل دارای حفاظ‌فلزی‌مناسب باشد.
سوال ۳: ایجاد بازشو و پنجره از داخل‌واحدها به راه‌پله چه وضعیتی دارد؟
الف) ممنوع است
ب) فقط با مجوز مدیر ساختمان مجاز است
ج) بدون هیچ محدودیتی مجاز است
د) فقط در طبقه‌ی همکف مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه الف — ممنوع است
ایجاد بازشو و پنجره از داخل واحدها به راه‌پله ممنوع است.
ایجاد بازشو و پنجره از داخل واحدها به راه‌پله ممنوع است.
سوال ۴: فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط بالکن با تراس/پنجره/ایوان/بازشوهای واحد‌مجاور باید چگونه باشد؟
الف) نیاز به رعایت هیچ فاصله‌ای نیست
ب) فقط باید حداقل ۱ متر باشد
ج) فقط باید دوربین‌مداربسته نصب شود
د) طوری باشد که دسترسی افراد از یک واحد به واحد دیگر ممکن نباشد
پاسخ صحیح: گزینه د — طوری باشد که دسترسی افراد از یک واحد به واحد دیگر ممکن نباشد
فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط بالکن با تراس، پنجره، ایوان و بازشوهای واحد‌مجاور باید به‌گونه‌ای باشد که دسترسی افراد از یک واحد به واحد دیگر امکان‌پذیر نباشد.
فاصله‌ی‌افقی بین نزدیک‌ترین نقاط بالکن با تراس، پنجره، ایوان و بازشوهای واحد‌مجاور باید به‌گونه‌ای باشد که دسترسی افراد از یک واحد به واحد دیگر امکان‌پذیر نباشد.
سوال ۵: حفاظ‌ایمن نصب‌شده روی دیوارهای‌اطراف حیاط، در بخش فوقانی باید چه شکلی داشته باشد؟
الف) کاملا صاف و بدون هیچ خمی
ب) خمی به‌شکل «۷» با زاویه‌ی ۴۵ درجه و طول‌افقی حداقل ۰٫۳۰ متر به‌سمت بیرون دیوار
ج) خمی رو‌به‌داخل حیاط
د) بدون نیاز به هیچ خمی
پاسخ صحیح: گزینه ب — خمی به‌شکل «۷» با زاویه‌ی ۴۵ درجه و طول‌افقی حداقل ۰٫۳۰ متر به‌سمت بیرون دیوار
حفاظ‌ایمن نصب‌شده بر روی دیوارهای اطراف باید در بخش فوقانی دارای خم«۷»شکل با زاویه‌ی ۴۵ درجه و حداقل طول‌افقی ۰٫۳ متر به‌سمت بیرون دیوار باشد.
حفاظ‌ایمن نصب‌شده بر روی دیوارهای اطراف باید در بخش فوقانی دارای خم«۷»شکل با زاویه‌ی ۴۵ درجه و حداقل طول‌افقی ۰٫۳ متر به‌سمت بیرون دیوار باشد.
سوال ۶: پنجره‌ی طبقات‌همکف مشرف به حیاط‌مرکزی باید حداقل چه فاصله‌ای از کف‌معبر‌مجاور داشته باشد؟
الف) ۰٫۵۰ متر
ب) ۰٫۷۰ متر
ج) ۰٫۹۰ متر
د) ۱ متر
پاسخ صحیح: گزینه د — ۱ متر
پنجره‌ی طبقات‌همکف مشرف به حیاط باید حداقل ۱ متر از کف‌معبر‌مجاور فاصله داشته و دارای حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد.
پنجره‌ی طبقات‌همکف مشرف به حیاط باید حداقل ۱ متر از کف‌معبر‌مجاور فاصله داشته و دارای حفاظ‌ایمن‌ومناسب باشد.
سایر فصل‌های مبحث ۴
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: دسته‌بندی فضاها، تصرف‌ها و ساختمان‌هافصل ۴: مقررات کلیفصل ۵: فضاهای ورود، خروج، ارتباط و دسترسفصل ۶: فضاهای اقامت، اقامت چندمنظوره و اشتغالفصل ۷: فضاهای آشپزخانه و فضاهای بهداشتیفصل ۸: فضاهای نیمه‌باز، باز و واسط نورگیریفصل ۹: توقفگاه خودروفصل ۱۰: انبارها، تأسیسات و سایر مشاعاتفصل ۱۱: الزامات عمومی نورگیری و تهویهفصل ۱۲: مقررات اختصاصی تصرف‌هافصل ۱۳: مقررات خاص ساختمان‌های بلند (گروه ۸)فصل ۱۴: دیوار، کف/سقف، نازک‌کاری و سقف‌کاذبفصل ۱۵: بام مسطح/شیب‌دار، سقف نورگذر و درودپنجرهفصل ۱۶: حفاظ/جان‌پناه/میله‌ی‌دستگرد، آب‌بندی و دودکشفصل ۱۷: ایمنی/امنیت/امدادرسانی و تأسیسات تکمیلیفصل ۱۸: پیوست حفاظتی-انتظامی: کلیات و تعاریففصل ۲۰: تأسیسات، آسانسور، انباری، توقفگاه و نگهبانیفصل ۲۱: مقررات اختصاصی: آموزشی، تجمعی، حرفه‌ای/اداریفصل ۲۲: مقررات اختصاصی: صنعتی، درمانی، کسبی/تجاری، مخاطره‌آمیزفصل ۲۳: مقررات اختصاصی تصرف مسکونی/اقامتی
مباحث مرتبط
مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی