فصل اول — کلیات و دامنه‌ی کاربرد مباحث 1 تا 8 — مبحث ۱ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل اول — کلیات و دامنه‌ی کاربرد مباحث 1 تا 8» (بند ۱-۱) از مبحث اول مقررات ملی ساختمان (تعاریف). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- مبحث اول — تعاریف — کلیات
- مبحث دوم — نظامات اداری — کلیات
- مبحث سوم — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق — کلیات
- مبحث چهارم — الزامات عمومی ساختمان‌ها — کلیات
- مبحث پنجم — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی — کلیات
- مبحث ششم — بارهای وارد بر ساختمان — کلیات
- مبحث هفتم — ژئوتکنیک و مهندسی پی — کلیات
- مبحث هشتم — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی — کلیات
خلاصه درسنامه
مبحث اول — تعاریف — کلیات
- مبحث اول مقررات ملی ساختمان برای نخستین بار با هدف آشنایی اولیه مهندسان و بهره‌برداران با موضوعات و دامنه کاربرد و تعاریف به کار برده شده در مباحث مقررات ملی ساختمان تدوین گردیده است. بدیهی است اگرچه در این مبحث به برخی الزامات مقرر در مباحث یاد شده پرداخته شده است لیکن به منظور اطلاع کافی و بهره‌برداری از محتویات و کلیات هر مبحث، مراجعه به مبحث مربوطه الزامی است.
مبحث دوم — نظامات اداری — کلیات
- مبحث دوم مقررات ملی ساختمان تحت عنوان نظامات اداری، در مجموع در جهت تنسیق امور مهندسی و خدمات مورد انتظار به منظور رفع ابهامات و مشکلاتی که در اجرای قانون وجود داشت تنظیم گردیده است، در این مبحث ابتدا به تبیین آیین‌نامۀ اجرایی ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان و سپس به مجموع شیوه‌نامه‌های آیین‌نامۀ اجرایی مصوب پرداخته شده است و برای هر یک از عوامل مؤثر در ساخت‌وساز اعم از دستگاه‌های اجرایی و عهده‌دار کنترل، سازمان‌های نظام مهندسی ساختمان و مراجع صدور پروانه و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی، تکالیف روشنی تعیین گردیده است.
- در مجموعه شیوه‌نامه‌ها، کلیه موارد مترتب بر طراحی، اجرا و نظارت ساختمان، متضمن عوامل اجرایی مربوطه، اشخاص حقیقی و حقوقی و دفاتر مهندسی با تعیین حدود صلاحیت و ظرفیت اشتغال اشخاص یادشده، تبیین گردیده است. جزئیات مربوط به دفترچه اطلاعات ساختمان و شناسنامه فنی و ملکی و برخی از شیوه‌نامه‌های مرتبط با ساخت و ساز از دیگر موضوعاتی است که در این مبحث مورد توجه واقع شده است.
مبحث سوم — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق — کلیات
- اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان‌ها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه‌های انرژی، برق و گاز و بکارگیری تجهیزات گوناگون سبب افزایش احتمال آتش‌سوزی در ساختمان‌ها گردیده است و به همین دلیل توجه به موضوع حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق، امری الزامی و اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌گردد. در همین راستا مبحث سوم مقررات ملی ساختمان به عنوان یکی از مباحث مقررات ملی ساختمان منتشر گردیدە است. بر اساس مقررات این مبحث بمنظور حفظ جان و مال انسان‌ها و فراهم ساختن ایمنی لازم در برابر آتش‌سوزی، رعایت اصولی در طراحی و اجرای ساختمان‌ها ضروری است که مهم‌ترین آن عبارتند از:
- • پیش‌بینی راه‌های خروج جهت خارج شدن به‌موقع و ایمن افراد از ساختمان و انتقال آنان به مکان‌های امن.
- • تأمین تمهیدات لازم در طراحی و اجرای ساختمان‌ها به‌منظور پیشگیری از بروز حریق.
- • فراهم ساختن شبکه‌های علائم محافظ (تشخیص، هشدار، اعلام) و امکانات مهار، کنترل و اطفاء حریق در ساختمان.
مبحث چهارم — الزامات عمومی ساختمان‌ها — کلیات
- مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان تعیین‌کننده شکل و نحوه قرارگیری مجاز ساختمان در زمین و فضاهای باز و ضوابط مربوط به تصرف‌های مختلف و حداقل‌های الزامی فضاها و تأمین نور و تعویض هوا است.
- در رابطه با امر ایمنی، مسیرها و جایگاه‌ها و بازشوهای امدادرسانی، برای شرایطی که حوادثی چون زمین‌لرزه کارآیی دسترسی‌های خروج در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان را دچار مخاطره نموده باشد، مطرح گردیده و تلاش شده تا امکان امدادرسانی به ساکنین را از خارج از ساختمان فراهم سازد.
- تأمین نور و تعویض هوا در رابطه با هدف‌های آسایش و بهداشت مطرح گردیده و استفاده مناسب و بهینه از فضاهای داخلی ساختمان و حتی فضاهای واقع در زیرزمین و ... در رابطه با هدف‌های صرفه‌جویی اقتصادی و بهره‌دهی مناسب ضابطه‌مند گردیده است.
- از طرف دیگر موضوع حفظ هویت فرهنگی جامعه نیز در این مبحث مطرح است. اگرچه منظر شهری باید از طریق طرح‌ها وضوابط و راهنماهای طراحی شهری قاعده‌مند و هدایت شود، اما الزامات عمومی مقررات ملی ساختمان نیز بر ساماندهی منظر شهری تأثیر گذار است. در این مبحث ضوابط کلی تصرف‌ها آمده و ضوابط خاص بلندمرتبه‌سازی و تصرف‌های درمانی مراقبتی، صنعتی، مخاطره‌آمیز شرح داده شده است.
مبحث پنجم — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی — کلیات
- در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان به مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی و ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و مشخصات فنی و همچنین روش‌های آزمایش آنها پرداخته می‌شود. این مشخصات و روش‌ها می‌بایستی منطبق بر استانداردهای ملی ایران بوده و در صورت عدم وجود با استانداردهای معتبر بین‌المللی تطابق داشته باشد.
- در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.
- علاوه بر این‌ها به شیوههای مناسب انبار کردن، محافظت، حمل و نقل، ساخت و تولید در کارگاه‌ها پرداخته شده است و با توجه به اثرات متقابل مصالح و تأثیر در دوام آنها، مسأله سازگاری مصالح در هر بخش نیز عنوان گردیده است.
- در بخش پایانی و پیوست این مبحث، برخی از مصالح نسبتا جدید و نیز سیستم‌های ساختمانی و ارجاع به استانداردهای مربوطه ارائه شده است.
مبحث ششم — بارهای وارد بر ساختمان — کلیات
- مبحث ششم، حداقل بارهایی که می‌بایست در طراحی ساختمان‌ها مورد استفاده قرار گیرد را تعیین می‌نماید. در مورد ساختمان‌های خاص مانند سدها، اسکله‌ها، سازه‌های دریایی و نیروگاه‌های هسته‌ای علاوه بر ضوابط این مبحث، باید ضوابط ویژه بارگذاری آیین‌نامه مربوط به هریک از آنها نیز رعایت شود. بارهای تحت پوشش این آیین‌نامه شامل: بارهای ثقلی مرده، زنده، برف و باران، یخ، بارهای ناشی از نیروهای جانبی باد و زلزله و بالاخره بارهای ناشی از فشار خاک، آب، سیل، انفجار و بار خودکرنشی می‌باشند.
- همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده می‌نمایند.
مبحث هفتم — ژئوتکنیک و مهندسی پی — کلیات
- مبحث هفتم تحت عنوان پی و پی‌سازی، الزامات طراحی ژئوتکنیکی ساختمان‌ها را مورد بحث قرار می‌دهد. این مبحث پس از ارائه تعاریف مرتبط با مسائل طراحی پی، به شناسایی ژئوتکنیکی لایه‌های زمین می‌پردازد و برای نکاتی از قبیل تعداد، عمق و فاصله گمانه‌ها جداول لازم را ارائه می‌دهد. در همین فصل حداقل مواردی که گزارش‌های فنی باید آورده شود را ذکر می‌نماید.
- فصل سوم این مبحث به موضوع بسیار مهم گودبرداری می‌پردازد و مسئولیت طرح و اجرای گود را به میزان خطرهای مختلف که ممکن است تأثیرگذار باشد مرتبط می‌سازد و برای هر سطح خطر یک مسئول طراحی و اجرا مشخص می‌کند. ضمنا به‌منظور جلوگیری از ایجاد تغییر شکل‌های دیوار گود و در نتیجه صدمه به سازه مجاور گود نکاتی آورده شده است.
- در بخش طراحی‌های ژئوتکنیکی، شامل پی‌های سطحی، سازه‌های نگهبان و پی‌های عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.
- در فصل پی‌های سطحی، مقادیر نشست‌های مجاز، ضرایب اطمینان و نحوه انتخاب روابط موجود نظری برای محاسبه ظرفیت پایداری و همچنین استفاده از آزمایشات در محل، نکات مهمی آورده شده است. در انتهای این فصل نیز مطالبی مرتبط با ملاحظات لرزه‌ای طراحی و ملاحظات اجرایی پی‌های سطحی گنجانیده شده است.
مبحث هشتم — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی — کلیات
- امروزه در شهرهای کوچک و روستاها مصالح بنایی کاربرد بسیار گستردەای در امر ساختمان‌سازی دارد. وقوع زلزله‌های پیایی و ویرانی‌های زیاد در این دسته از ساختمان‌ها، بیانگر این مطلب است که برای ساخت ساختمان‌های با مصالح بنایی در کشور نیاز به مجموعه قوانین و مقررات فراگیر و لازم‌الاجرایی است که با رعایت آنها سطح کیفی ساخت و ساز این ساختمان‌ها ارتقا یابد.
- مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان برای ساختمان‌های بنایی خشتی، سنگی، آجری، سنتی و دارای کلاف و غیرمسلح تدوین شده است.
- در این مبحث علاوه بر ارائه الزامات طراحی و اجرای ساختمان‌های آجری باکلاف، بدون کلاف و همچنین ساختمان‌های خشتی و سنگی، به ذکر مشخصات مصالح مورد استفاده در ساختمان‌های فوق‌الذکر پرداخته شده است.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مبحث اول — تعاریف | مبحث اول مقررات ملی ساختمان برای نخستین بار با هدف آشنایی اولیه مهندسان و بهره‌برداران با … |
| مبحث دوم — نظامات اداری | مبحث دوم مقررات ملی ساختمان تحت عنوان نظامات اداری، در مجموع در جهت تنسیق امور مهندسی و … |
| مبحث سوم — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق | اجرای تأسیسات برقی و مکانیکی در ساختمان‌ها، استفاده از مصالح سوختنی، توسعه شبکه‌های انرژی … |
| مبحث چهارم — الزامات عمومی ساختمان‌ها | مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان تعیین‌کننده شکل و نحوه قرارگیری مجاز ساختمان در زمین و … |
| مبحث پنجم — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی | در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان به مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی و … |
| مبحث ششم — بارهای وارد بر ساختمان | مبحث ششم، حداقل بارهایی که می‌بایست در طراحی ساختمان‌ها مورد استفاده قرار گیرد را تعیین … |
| مبحث هفتم — ژئوتکنیک و مهندسی پی | مبحث هفتم تحت عنوان پی و پی‌سازی، الزامات طراحی ژئوتکنیکی ساختمان‌ها را مورد بحث قرار … |
| مبحث هشتم — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی | امروزه در شهرهای کوچک و روستاها مصالح بنایی کاربرد بسیار گستردەای در امر ساختمان‌سازی … |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق مبحث اول، مبحث اول مقررات ملی ساختمان به کدام موضوع می‌پردازد؟
الف) الزامات عمومی ساختمان‌ها
ب) طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی
ج) حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق
د) تعاریف
پاسخ صحیح: گزینه د — تعاریف
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث اول — تعاریف.
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث اول — تعاریف.
سوال ۲: طبق مبحث اول، مبحث سوم مقررات ملی ساختمان به کدام موضوع می‌پردازد؟
الف) نظامات اداری
ب) پدافند غیرعامل
ج) تعاریف
د) حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق
پاسخ صحیح: گزینه د — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث سوم — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق.
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث سوم — حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق.
سوال ۳: طبق مبحث اول، مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان به کدام موضوع می‌پردازد؟
الف) الزامات ترافیکی ساختمان
ب) الزامات عمومی ساختمان‌ها
ج) آسانسورها و پلکان‌برقی
د) مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها
پاسخ صحیح: گزینه ب — الزامات عمومی ساختمان‌ها
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث چهارم — الزامات عمومی ساختمان‌ها.
مبحث اول، بند ۱-۱: مبحث چهارم — الزامات عمومی ساختمان‌ها.
سوال ۴: عبارت زیر مربوط به کدام مبحث مقررات ملی ساختمان است؟ «در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.»
الف) مبحث بیست و یکم — پدافند غیرعامل
ب) مبحث هشتم — طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی
ج) مبحث اول — تعاریف
د) مبحث پنجم — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی
پاسخ صحیح: گزینه د — مبحث پنجم — مصالح و فرآورده‌های ساختمانی
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث پنجم): «در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.»
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث پنجم): «در این مبحث همچنین با توجه به اهمیت مسائل بهداشتی، ایمنی و ملاحظات محیطی در اجرای ساختمان، نقش هریک از مصالح و فرآورده‌های ساختمانی در این موارد در هر بخش گنجانیده شده است.»
سوال ۵: عبارت زیر مربوط به کدام مبحث مقررات ملی ساختمان است؟ «همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده می‌نمایند.»
الف) مبحث پانزدهم — آسانسورها و پلکان‌برقی
ب) مبحث ششم — بارهای وارد بر ساختمان
ج) مبحث سیزدهم — طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها
د) مبحث دوم — نظامات اداری
پاسخ صحیح: گزینه ب — مبحث ششم — بارهای وارد بر ساختمان
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث ششم): «همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده می‌نمایند.»
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث ششم): «همچنین ترکیبات بارگذاری مربوط به طراحی به روش مقاومت و طراحی به روش تنش مجاز نیز در این مبحث ارائه شده است، که دیگر مباحث از جمله مبحث نهم «طرح و اجرای ساختمان‌های بتن آرمه» و مبحث دهم «طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی» از این ترکیبات بارگذاری استفاده می‌نمایند.»
سوال ۶: عبارت زیر مربوط به کدام مبحث مقررات ملی ساختمان است؟ «در بخش طراحی‌های ژئوتکنیکی، شامل پی‌های سطحی، سازه‌های نگهبان و پی‌های عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.»
الف) مبحث اول — تعاریف
ب) مبحث بیست و سوم — الزامات ترافیکی ساختمان
ج) مبحث هفدهم — سامانه‌ی گاز طبیعی در ساختمان
د) مبحث هفتم — ژئوتکنیک و مهندسی پی
پاسخ صحیح: گزینه د — مبحث هفتم — ژئوتکنیک و مهندسی پی
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث هفتم): «در بخش طراحی‌های ژئوتکنیکی، شامل پی‌های سطحی، سازه‌های نگهبان و پی‌های عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.»
مبحث اول، بند ۱-۱ (مبحث هفتم): «در بخش طراحی‌های ژئوتکنیکی، شامل پی‌های سطحی، سازه‌های نگهبان و پی‌های عمیق، به هر دو روش طراحی «تنش مجاز» و «حالات حدی» پرداخته شده است.»
سایر فصل‌های مبحث ۱
فصل ۲: فصل دوم — کلیات و دامنه‌ی کاربرد مباحث 9 تا 16فصل ۳: فصل سوم — کلیات و دامنه‌ی کاربرد مباحث 17 تا 24فصل ۴: فصل چهارم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 1 (از «آسانسور» تا «بنای موجود»)فصل ۵: فصل پنجم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 2 (از «پاکت حجمی بنا» تا «تصفیه هوا»)فصل ۶: فصل ششم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 3 (از «تعویض هوا» تا «دفترچه اطلاعات ساختمان»)فصل ۷: فصل هفتم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 4 (از «دودکش» تا «سازه‌های نگهبان»)فصل ۸: فصل هشتم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 5 (از «ستون» تا «ضریب هدایت حرارت»)فصل ۹: فصل نهم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 6 (از «طبقه» تا «کف»)فصل ۱۰: فصل دهم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 7 (از «کلید آتش‌نشان (آسانسور)» تا «مواد سوختنی»)فصل ۱۱: فصل یازدهم — تعاریف اصطلاحات مقررات — گروه 8 (از «مواد غیرسوختنی» تا «یوک کابین (آسانسور)»)