فصل دوم — لوازم بهداشتی — مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان (فصل ۲)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل دوم — لوازم بهداشتی» (بند ۲-۱۶) از مبحث شانزدهم مقررات ملی ساختمان (تأسیسات بهداشتی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۰ سوال دارد.

فهرست مطالب

• ۱-۲-۱۶ و ۲-۲-۱۶ دامنه، جنس و ساخت
• ۳-۲-۱۶ تعداد لوازم بهداشتی
• ۴-۲-۱۶ نصب لوازم بهداشتی — کلیات
• ۵-۲-۱۶-۱ و ۵-۲-۱۶-۲/۳ دستشویی و توالت
• ۵-۲-۱۶-۴ تا ۶ یورینال، دوش و وان
• ۵-۲-۱۶-۷ تا ۱۲ آب‌خوری، سینک، کف‌شوی و ماشین‌آلات

خلاصه درسنامه

۱-۲-۱۶ و ۲-۲-۱۶ دامنه، جنس و ساخت

• این فصل انتخاب نوع، جنس، تعداد مورد نیاز و نصب لوازم بهداشتی و شیرهای آن‌ها را مقرر می‌دارد؛ لوازم بهداشتی ویژه‌ی ساختمان‌های بهداشتی‌درمانی خارج از دامنه‌ی این فصل است، ولی لوازم ویژه‌ی معلول و صندلی چرخ‌دار مشمول همین فصل است.
• لوازم بهداشتی باید از مصالح چگال، بادوام و نفوذناپذیر در برابر آب باشند؛ سطوح داخلی/خارجی باید صاف و بدون منفذ باشند و پس از نصب بی‌جهت پنهان نشوند.
• استفاده از لوازم بهداشتی کارکرده، دست‌دوم، آسیب‌دیده یا معیوب مجاز نیست. روی هر لوازم/شیر باید نام یا نشان سازنده و استاندارد موردتأیید نقش شده باشد.
• لوازم بهداشتی، شیرها و متعلقاتشان باید از نظر جنس/ساخت/اندازه/آزمایش مطابق جدول استانداردهای رسمی (مثلا ISIRI ۶۹۶ برای دستشویی/توالت چینی) یا معادل موردتأیید باشند.

۳-۲-۱۶ تعداد لوازم بهداشتی

• برای هر جنس (مرد/زن) باید لوازم بهداشتی جداگانه پیش‌بینی شود، مگر: لوازم خانگی، ساختمان‌های با جمعیت کل ۱۰ نفر یا کمتر، و فروشگاه‌های کوچک با کمتر از ۱۰ مشتری هم‌زمان.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: فاصله‌ی افقی محل کار تا گروه بهداشتی نباید بیش از ۱۵۰ متر باشد (در فروشگاه‌های بزرگ، حداکثر ۹۰ متر)؛ فاصله‌ی ارتفاعی دسترسی نباید بیش از یک طبقه (بالا یا پایین) باشد.
• در محل‌های کار، اگر تعداد مراجعان کمتر از ۱۵۰ نفر در روز باشد، نیازی به لوازم بهداشتی جداگانه برای مراجعان نیست؛ مسیر دسترسی به سرویس‌های بهداشتی نباید از آشپزخانه/آماده‌سازی مواد غذایی عبور کند.
• حداکثر تا ۶۷ درصد از توالت موردنیاز مردانه را می‌توان با یورینال جایگزین کرد؛ تعداد لوازم برای کاربری‌های نامتعارف با تأیید ناظر تعیین می‌شود، و همیشه رقم بالاتر جدول (مضرب رقم جدول) انتخاب می‌شود.
• نمونه‌ای از جدول (۱۶-۲-۳-۲)«الف» — حداقل تعداد لوازم بهداشتی: ساختمان اداری (هر جنس): ۱ توالت/۲۰ نفر، ۱ دستشویی/۲۵ نفر؛ ساختمان آموزشی: ۱ توالت/۵۰ نفر، ۱ دستشویی/۵۰ نفر؛ رستوران: ۱ توالت/۷۵ نفر، ۱ دستشویی/۲۰۰ نفر؛ آپارتمان: ۱ توالت + ۱ دستشویی + ۱ وان‌ودوش برای هر واحد.

۴-۲-۱۶ نصب لوازم بهداشتی — کلیات

• لوازم بهداشتی روی کف/دیوار باید با پیچ‌ومهره و فلنج مقاوم در برابر خوردگی محکم شوند؛ اتصال لوله‌ی خروجی فاضلاب باید کاملا آب‌بند و هوابند باشد و اتصال لوله‌ی ورودی آب نباید برگشت جریان ایجاد کند.
• لوازم بهداشتی باید طوری نصب شوند که تمیزکردن سطوح اطراف آسان باشد و وزن آن‌ها به لوله‌ها/اتصالات وارد نشود؛ اتصال فشاری (واشر/خمیر آب‌بندی) فقط اگر دسترسی سرویس فراهم باشد مجاز است، وگرنه باید از نوع صلب (لحیمی/جوشی/دنده‌ای) باشد.
• لوازمی که دهانه‌ی تخلیه‌ی فاضلابشان ممکن است با درپوش موقتی مسدود شود، باید سرریز داشته باشند — لوله‌ی تخلیه‌ی سرریز باید به لوله‌ی فاضلاب خروجی، پیش از سیفون، متصل شود.

۵-۲-۱۶-۱ و ۵-۲-۱۶-۲/۳ دستشویی و توالت

• دستشویی: قطر دهانه‌ی تخلیه دست‌کم ۳۲ میلی‌متر؛ فاصله‌ی محور از دیوار/مانع مجاور دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر؛ لگن‌های سرتاسری هر ۵۰۰ میلی‌متر طول = یک دستشویی.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دستشویی‌ی معلول — ارتفاع لبه حداکثر ۸۶۵ میلی‌متر از کف، زیر لبه دست‌کم ۷۳۵ میلی‌متر (آزادی زانو)، فضای آزاد جلو دست‌کم ۷۶۰×۱۲۲۰ میلی‌متر؛ شیر خودکار باید دست‌کم ۱۰ ثانیه باز بماند.
• توالت غربی: فاصله‌ی محور از دیوار دست‌کم ۴۵۰ میلی‌متر، از لوازم دیگر دست‌کم ۷۶۰ میلی‌متر، جلو دست‌کم ۵۰۰ میلی‌متر؛ اتاقک دست‌کم ۹۰۰×۱۵۰۰ میلی‌متر؛ قطر لوله‌ی فاضلاب خروجی دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر با زانویی ۸۰×۱۰۰ میلی‌متر.
• توالت معلول: به‌ازای هر ۶ توالت عمومی، یک توالت معلول الزامی؛ فضای دایره‌ای گردش صندلی چرخ‌دار قطر دست‌کم ۱۵۲۵ میلی‌متر، عرض بازشو در دست‌کم ۸۱۵ میلی‌متر، ارتفاع کاسه ۴۳۰ تا ۴۸۵ میلی‌متر، دستگیره‌ی کمکی ۸۴۰ تا ۹۱۵ میلی‌متر، اهرم شست‌وشو در ارتفاع ۱۱۲۰ میلی‌متر.
• توالت شرقی: همان فاصله‌های توالت غربی (۴۵۰/۷۶۰/۵۰۰ میلی‌متر) و همان قطر لوله (دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر)؛ ساخت لگن باید طوری باشد که آب هنگام شست‌وشو به کف اتاقک نریزد و پس از تخلیه کاملا خشک بماند.

۵-۲-۱۶-۴ تا ۶ یورینال، دوش و وان

• یورینال: فاصله‌ی محور از دیوار دست‌کم ۴۰۰ میلی‌متر، از لوازم دیگر دست‌کم ۷۶۰ میلی‌متر؛ کف/دیوار اطراف تا ۶۰۰ میلی‌متر جلو و ۱۲۰۰ میلی‌متر ارتفاع باید آب‌بند باشد؛ معلول: لبه‌ی زیرین حداکثر ۴۳۰ میلی‌متر از کف.
• دوش: سطح کابین دست‌کم ۰٫۶ مترمربع، ابعاد حداقل ۷۵۰ میلی‌متر؛ دیوار اطراف تا ارتفاع ۱۸۰۰ میلی‌متر آب‌بند؛ لبه‌ی زیردوشی دست‌کم ۵۰ میلی‌متر بالاتر کف؛ قطر لوله‌ی تخلیه دست‌کم ۵۰ میلی‌متر با شبکه‌ی ≥۷۶ میلی‌متر و سوراخ‌های حداکثر ۶ میلی‌متر.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دوش معلول — اتاقک دست‌کم ۱۵۲۵×۱۰۷۰ میلی‌متر، شیر اهرمی، دستگیره در ارتفاع ۸۴۰ تا ۹۱۵ میلی‌متر.
• وان: قطر دهانه‌ی تخلیه دست‌کم ۴۰ میلی‌متر، با امکان درپوش موقتی و سرریز؛ اتصال لوله‌ی خروجی و سیفون آن باید قابل‌بازدید و دسترسی باشد.

۵-۲-۱۶-۷ تا ۱۲ آب‌خوری، سینک، کف‌شوی و ماشین‌آلات

• آب‌خوری: نباید در فضای توالت/حمام نصب شود؛ دست‌کم ۵۰ درصد آب‌خوری‌های هر طبقه باید معلول‌پسند باشند (ارتفاع حداکثر ۹۱۵ میلی‌متر، فضای جلو ۱۲۲۰×۷۶۰ میلی‌متر).
• سینک: قطر دهانه‌ی تخلیه دست‌کم ۴۰ میلی‌متر؛ سینک معلول: ارتفاع لبه حداکثر ۸۶۵ میلی‌متر، عمق لگن حداکثر ۱۶۵ میلی‌متر.
• کف‌شوی: قطر نامی دهانه‌ی خروجی دست‌کم ۵۰ میلی‌متر (در ساختمان‌های عمومی دست‌کم ۸۰ میلی‌متر)؛ باید شبکه‌ی قابل‌برداشتن و دسترسی آسان برای تمیزکاری داشته باشد.
• ماشین رختشویی/ظرفشویی: اتصال آب باید با فاصله‌ی هوایی یا مانع برگشت جریان باشد؛ فاضلاب خروجی باید با اتصال غیرمستقیم به کف‌شوی یا علم فاضلاب بریزد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: فلاش‌تانک باید شیر شناور ضد‌سیفونی داشته باشد و دهانه‌ی ورود آب دست‌کم ۲۵ میلی‌متر بالاتر لبه‌ی سرریز باشد؛ فلاش‌والو باید خلأشکن قابل‌دسترسی روی لوله‌ی ورودی داشته باشد، مگر آن‌که مکانیسم ضد‌برگشت درون خودش پیش‌بینی شده باشد.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۶

مباحث مرتبط

مبحث ۱۶: تأسیسات بهداشتیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی