فصل هفتم — بست‌وتکیه‌گاه — مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان (فصل ۷)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل هفتم — بست‌وتکیه‌گاه» (بند ۷-۱۶) از مبحث شانزدهم مقررات ملی ساختمان (تأسیسات بهداشتی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- ۱۶-۷-۱ دامنه
- ۱۶-۷-۲ نکات عمومی
- ۱۶-۷-۳ بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های قائم
- ۱۶-۷-۴ بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های افقی
- ۱۶-۷-۵ محل بست‌ها و تکیه‌گاه‌ها
خلاصه درسنامه
۱۶-۷-۱ دامنه
- این فصل، بست‌وتکیه‌گاه لوله‌کشی توزیع آب مصرفی، فاضلاب بهداشتی، هواکش فاضلاب و آب باران را پوشش می‌دهد؛ بست/تکیه‌گاه لوازم بهداشتی، مخازن و دستگاه‌ها خارج از دامنه‌ی این فصل است.
- «بست» جزئی است که لوله را می‌گیرد، «تکیه‌گاه» جزئی که به اجزای ساختمان متصل می‌شود؛ انواع اصلی: آویز، گیره، کورپی، دیوارکوب، پایه، هادی، مهار.
۱۶-۷-۲ نکات عمومی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در محاسبه‌ی بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های فاضلاب و آب باران، لوله باید کاملا پر از آب در نظر گرفته شود (بدترین حالت بارگذاری).
- در مناطق زلزله‌خیز، طراحی بست‌وتکیه‌گاه باید علاوه بر بارهای معمول، بارهای ناشی از زلزله را هم طبق مبحث ششم و فصل چهارم آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰ در نظر بگیرد.
- اتصال بست به لوله نباید موجب اثر گالوانیک یا آسیب به سطح خارجی لوله شود؛ اتصال تکیه‌گاه به دیوار/سقف مقاوم آتش باید با مواد هم‌مقاومت انجام شود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: لوله‌های فاضلاب و آب باران باید در برابر حرکت طولی مهار شوند؛ اگر قطر لوله بیش از ۱۰۰ میلی‌متر باشد، در هر تغییر قطر بیش از دو اندازه باید مهار نصب شود؛ محل تغییر امتداد هم همیشه باید مهار شود.
۱۶-۷-۳ بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های قائم
- چدنی: بست از نوع گیره، تکیه‌گاه از نوع پایه (زیر پایین‌ترین زانویی)؛ پایه باید روی بتن/آجروسیمان/اسکلت فولادی متصل به سازه قرار گیرد.
- فولادی گالوانیزه: بست‌وتکیه‌گاه از نوع گیره‌ای، کورپی، آویز یا اسکلت فلزی؛ اگر لوله در معرض انقباض/انبساط باشد، آویز باید حرکت طولی را اجازه دهد.
- مسی: بست از نوع گیره‌ای/کورپی/آویز، از جنس برنجی/مسی/پلاستیکی؛ اگر بست از پروفیل فولادی باشد، باید بین گیره و سطح لوله یک لایی ورق برنجی قرار گیرد (جلوگیری از خوردگی گالوانیک).
- پلاستیکی (تک‌لایه/چندلایه): بست از نوع گیره‌ای یا کورپی، از جنس فولاد یا پلاستیک؛ باید امکان حرکت طولی ناشی از انقباض/انبساط را بدهد و دستورالعمل سازنده رعایت شود.
۱۶-۷-۴ بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های افقی
- چدنی: بست‌وتکیه‌گاه از نوع آویز، دیوارکوب یا کورپی؛ اگر لوله در خاک دفن شود، باید روی بستر ماسه‌ای قرار گیرد.
- فولادی گالوانیزه و مسی: بست‌وتکیه‌گاه از نوع آویز/دیوارکوب/گیره/کورپی/اسکلت فلزی؛ در نقاط ثابت اتصال بست باید از نوع مهار و در نقاط دیگر از نوع هادی باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر لوله‌ی عایق‌دار باشد و بست روی عایق بسته شود، باید بین عایق و بست یک لایی فولادی/برنجی به ضخامت دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر و طول ۳۰۰ میلی‌متر قرار گیرد.
۱۶-۷-۵ محل بست‌ها و تکیه‌گاه‌ها
- حداکثر فاصله‌ی دو بست مجاور طبق جدول ۱-۷-۵-۱۶«الف» تعیین می‌شود؛ چند نمونه: لوله‌ی چدنی — قائم ۳ متر، افقی ۱٫۸ متر؛ فولادی گالوانیزه‌ی ۲۵mm و کوچک‌تر — قائم ۳ متر، افقی ۲٫۱ متر؛ مسی ۲۵mm و کوچک‌تر — قائم ۲٫۴ متر، افقی ۱٫۸ متر.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: لوله‌های پلی‌اتیلن/PEX تک‌لایه (۷ تا ۵۱ میلی‌متر) کوتاه‌ترین فاصله را دارند — قائم فقط ۱٫۲ متر، افقی فقط ۰٫۵ متر — چون این لوله‌ها انعطاف‌پذیرترند و بدون تکیه‌گاه مکرر خم/شکم می‌دهند.
- اگر چند لوله با جنس/قطر مختلف تکیه‌گاه مشترک داشته باشند (مثلا چند لوله روی یک پروفیل فولادی مشترک)، فاصله‌ی بست‌ها باید برابر کوچک‌ترین فاصله‌ی موردنیاز تک‌تک آن لوله‌ها انتخاب شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مبنای محاسبه‌ی بست لوله‌ی فاضلاب/آب باران | لوله کاملا پر از آب در نظر گرفته می‌شود |
| مبنای طراحی لرزه‌ای بست‌ها | مبحث ششم + فصل چهارم آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰ |
| مهار لوله‌ی فاضلاب/آب باران با قطر >۱۰۰mm | در هر تغییر قطر بیش از دو اندازه |
| ضخامت و طول لایی فولادی/برنجی زیر بست لوله‌ی عایق‌دار | دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر، طول ۳۰۰ میلی‌متر |
| حداکثر فاصله‌ی بست — لوله‌ی چدنی قائم/افقی | ۳ متر / ۱٫۸ متر |
| حداکثر فاصله‌ی بست — پلی‌اتیلن/PEX قائم/افقی | ۱٫۲ متر / ۰٫۵ متر |
| تکیه‌گاه چند لوله با تکیه‌گاه مشترک | فاصله = کوچک‌ترین فاصله‌ی موردنیاز تک‌تک لوله‌ها |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: بست‌وتکیه‌گاه کدام یک از موارد زیر، خارج از دامنه‌ی این فصل است؟
الف) لوله‌کشی توزیع آب مصرفی
ب) لوله‌کشی فاضلاب بهداشتی
ج) لوازم بهداشتی و مخازن
د) لوله‌کشی آب باران
پاسخ صحیح: گزینه ج — لوازم بهداشتی و مخازن
بند الف-۱۶-۷-۱-۲: بست/تکیه‌گاه لوازم بهداشتی، مخازن و دستگاه‌های دیگر، خارج از دامنه‌ی این فصل است.
بند الف-۱۶-۷-۱-۲: بست/تکیه‌گاه لوازم بهداشتی، مخازن و دستگاه‌های دیگر، خارج از دامنه‌ی این فصل است.
سوال ۲: طراحی بست‌وتکیه‌گاه در مناطق زلزله‌خیز، باید علاوه بر بارهای معمول، طبق کدام مرجع نیز انجام شود؟
الف) مبحث چهاردهم
ب) مبحث ششم و آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰
ج) مبحث هفدهم
د) مبحث بیست‌ودوم
پاسخ صحیح: گزینه ب — مبحث ششم و آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰
بند ت-۱۶-۷-۲-۱: باید بارهای ناشی از زلزله طبق مبحث ششم و فصل چهارم آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰ لحاظ شود.
بند ت-۱۶-۷-۲-۱: باید بارهای ناشی از زلزله طبق مبحث ششم و فصل چهارم آیین‌نامه‌ی ۲۸۰۰ لحاظ شود.
سوال ۳: اگر بست لوله‌ی فولادی گالوانیزه‌ی عایق‌دار، روی عایق بسته شود، چه تمهیدی الزامی است؟
الف) هیچ تمهید خاصی لازم نیست
ب) قراردادن یک لایی فولادی به ضخامت دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر و طول ۳۰۰ میلی‌متر بین عایق و بست
ج) دوبرابرکردن ضخامت عایق
د) استفاده از بست پلاستیکی به‌جای فلزی
پاسخ صحیح: گزینه ب — قراردادن یک لایی فولادی به ضخامت دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر و طول ۳۰۰ میلی‌متر بین عایق و بست
بند (۱)-ت-۱۶-۷-۳-۲: باید یک لایی فولادی به ضخامت دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر در طول ۳۰۰ میلی‌متر بین عایق و بست قرار گیرد.
بند (۱)-ت-۱۶-۷-۳-۲: باید یک لایی فولادی به ضخامت دست‌کم ۱٫۵ میلی‌متر در طول ۳۰۰ میلی‌متر بین عایق و بست قرار گیرد.
سوال ۴: بست‌وتکیه‌گاه لوله‌های پلاستیکی تک‌لایه/چندلایه، باید چه امکانی را فراهم کند؟
الف) جلوگیری کامل از هرگونه حرکت
ب) امکان حرکت طولی ناشی از انقباض/انبساط
ج) افزایش وزن لوله
د) کاهش قطر لوله
پاسخ صحیح: گزینه ب — امکان حرکت طولی ناشی از انقباض/انبساط
بند ت-۱۶-۷-۳-۴: بست‌وتکیه‌گاه این لوله‌ها باید امکان حرکت طولی ناشی از انقباض/انبساط را بدهد.
بند ت-۱۶-۷-۳-۴: بست‌وتکیه‌گاه این لوله‌ها باید امکان حرکت طولی ناشی از انقباض/انبساط را بدهد.
سوال ۵: حداکثر فاصله‌ی دو بست مجاور برای لوله‌ی چدنی قائم، طبق جدول ۱-۷-۵-۱۶، چقدر است؟
الف) ۱٫۸ متر
ب) ۲٫۴ متر
ج) ۳ متر
د) ۴٫۶ متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۳ متر
جدول ۱-۷-۵-۱۶«الف»: حداکثر فاصله‌ی دو بست مجاور برای لوله‌ی چدنی قائم، ۳ متر است.
جدول ۱-۷-۵-۱۶«الف»: حداکثر فاصله‌ی دو بست مجاور برای لوله‌ی چدنی قائم، ۳ متر است.
سوال ۶: کدام نوع لوله، طبق جدول فاصله‌ی بست‌ها، کوتاه‌ترین فاصله‌ی مجاز بین دو بست (هم در لوله‌ی قائم و هم افقی) را دارد؟
الف) چدنی
ب) فولادی گالوانیزه
ج) مسی
د) پلی‌اتیلن/PEX تک‌لایه
پاسخ صحیح: گزینه د — پلی‌اتیلن/PEX تک‌لایه
جدول ۱-۷-۵-۱۶«الف»: لوله‌های پلی‌اتیلن/PEX (۷ تا ۵۱ میلی‌متر) کوتاه‌ترین فاصله را دارند — قائم ۱٫۲ متر، افقی فقط ۰٫۵ متر.
جدول ۱-۷-۵-۱۶«الف»: لوله‌های پلی‌اتیلن/PEX (۷ تا ۵۱ میلی‌متر) کوتاه‌ترین فاصله را دارند — قائم ۱٫۲ متر، افقی فقط ۰٫۵ متر.
سایر فصل‌های مبحث ۱۶
فصل ۱: فصل اول — کلیاتفصل ۲: فصل دوم — لوازم بهداشتیفصل ۳: فصل سوم — توزیع آب مصرفی در ساختمانفصل ۴: فصل چهارم — لوله‌کشی فاضلاب بهداشتی ساختمانفصل ۵: فصل پنجم — لوله‌کشی هواکش فاضلابفصل ۶: فصل ششم — لوله‌کشی آب باران ساختمان
مباحث مرتبط
مبحث ۱۶: تأسیسات بهداشتیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی