گردش کار در مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری — مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان (فصل ۴)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «گردش کار در مراحل طراحی، ساخت و بهره‌برداری» (بند ۱۹-۴) از مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان (مدیریت انرژی در ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۷ سوال دارد.
فهرست مطالب
- امتیاز ۹۰۰ از ۱۰۰۰ در هر مرحله
- انتخاب روش طراحی: تجویزی یا شبیه‌سازی
- سه بازرسی دوره‌ای حین ساخت
- بازرسی پایان ساخت و بهره‌برداری
خلاصه درسنامه
امتیاز ۹۰۰ از ۱۰۰۰ در هر مرحله
- این مبحث تنها رعایت شدت مصرف انرژی در مرحله‌ی بهره‌برداری را الزامی می‌داند، اما چون مصرف در بهره‌برداری تابع کیفیت طراحی و ساخت است، هر چهار مرحله (طراحی، ۳ بازرسی حین ساخت، پایان ساخت) کنترل می‌شوند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای دریافت پروانه‌ی ساختمان، کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز ارزیابی رده‌ی بازدهی انرژی (برای رده‌ی D) در مرحله‌ی طراحی الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در هر یک از سه بازرسی دوره‌ای حین ساخت، کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ برای امکان ادامه‌ی مراحل ساخت الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: صدور گواهی پایان‌کار و پروانه‌ی بهره‌برداری، منوط به کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ در بازرسی مرحله‌ی پایان ساخت و دریافت حداقل رده‌ی بازدهی D است.
- در صورت کاهش امتیاز ارزیابی به کمتر از ۹۰۰ یا مغایرت چون‌ساخت (As-Built) با نقشه‌ی مصوب، شهرداری‌ها موظف به اعمال ماده‌ی ۲۷ آیین‌نامه‌ی اجرایی ماده‌ی ۳۳ قانون نظام مهندسی‌اند.
انتخاب روش طراحی: تجویزی یا شبیه‌سازی
- انتخاب روش تجویزی یا شبیه‌سازی کاملا اختیاری است و هر ساختمان در هر اقلیم/کاربری/مساحتی می‌تواند هر یک از این دو روش را برگزیند — با یک استثنای صریح.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر نسبت مساحت جداره‌ی نورگذر به کل مساحت نما، حتی در یکی از نماهای ساختمان بیش از ۵۰٪ باشد، استفاده از روش تجویزی مجاز نیست و باید از روش شبیه‌سازی استفاده شود.
- پس از انتخاب روش در مرحله‌ی طراحی، امکان تغییر روش در هیچ‌یک از مراحل بازرسی ساخت/بهره‌برداری وجود ندارد — بازرسی‌ها بر اساس همان روش انتخاب‌شده انجام می‌شوند.
- روش تجویزی: برای کاربری‌های مختلف در اقلیم‌های متفاوت، عددها و احکام الزامی مشخصی (بر اساس بهینه‌یابی چندمؤلفه‌ای روی نمونه‌های استاندارد) برای رسیدن به رده‌ی D تعیین شده و باید عینا رعایت شود.
- روش شبیه‌سازی: معیار کنترل طراحی، شدت مصرف انرژی سالانه (کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال) است؛ باید با نرم‌افزار مورد تأیید و توسط شخص دارای صلاحیت شبیه‌سازی انجام شود.
- روش شبیه‌سازی برای تمام ساختمان‌ها بدون هیچ محدودیتی مجاز است؛ حتی طراحانی که روش تجویزی را انتخاب کرده‌اند، برای اعمال راه‌حل‌های نوآورانه (سایه‌بان، تهویه‌ی عبوری/دودکشی، بانک یخ و ...) می‌توانند با شبیه‌سازی، مقادیر متفاوت از روش تجویزی را توجیه و اجرا کنند.
سه بازرسی دوره‌ای حین ساخت
- انجام حداقل ۳ بازرسی دوره‌ای و سرزده در حین ساخت، توسط اشخاص دارای صلاحیت، الزامی است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بازرسی اول — پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی، با امکان نمونه‌برداری از جداره‌ها، سقف و کف مجاور هوا/خاک.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بازرسی دوم — پس از تکمیل سفت‌کاری پوسته‌ی نورگذر و غیرنورگذر، با امکان اندازه‌گیری بازدهی خورشیدی جداره‌های نورگذر؛ همچنین انطباق سامانه‌های سرمایش/گرمایش/آب و IBMS بازرسی می‌شود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: بازرسی سوم — پس از اتمام تمامی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، با امکان انجام آزمایش نشت هوا (با ایجاد اختلاف فشار)؛ تمامی تجهیزات سرمایش، گرمایش، تهویه، آب‌گرم/سرد و روشنایی باید کاملا نصب شده باشند.
- تأمین شرایط لازم برای انجام هر سه بازرسی بر عهده‌ی مالک یا مجری ذی‌صلاح است؛ در صورت عدم امکان بازرسی، آن گزارش با امتیاز صفر ثبت می‌شود.
بازرسی پایان ساخت و بهره‌برداری
- بازرسی انرژی پایان ساخت، پس از اتمام همه‌ی فعالیت‌های ساختمانی و پیش از صدور گواهی پایان‌کار، الزامی است.
- نصب و راه‌اندازی کامل سخت‌افزار/نرم‌افزار سامانه‌ی پایش (برق، گاز، گازوئیل، آب، تجدیدپذیر) و زیرپایش (واحدها، مشاعات، تجهیزات بارز مانند چیلر و بویلر) پیش‌نیاز این بازرسی است.
- در این بازرسی، گواهی شدت مصرف انرژی ساختمان (کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال) توسط بازرس دارای صلاحیت صادر و در «سامانه‌ی واپایش انرژی ساختمان‌ها» بارگذاری می‌شود.
- در صورت عدم کسب رده‌ی D در این مرحله، گزارش تفصیلی ایرادات توسط بازرس تهیه و برای اقدامات اصلاحی به مجری ذی‌صلاح تحویل می‌شود؛ صدور پلاک رده‌ی انرژی منوط به رفع این ایرادات است.
- پایش مصرف انرژی در مرحله‌ی بهره‌برداری، پس از تحویل ساختمان نیز به‌صورت مستمر الزامی است (تفصیل آن در فصل هفتم).
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| امتیاز لازم در مرحله‌ی طراحی | حداقل ۹۰۰ از ۱۰۰۰ |
| امتیاز لازم در هر بازرسی حین ساخت | حداقل ۹۰۰ از ۱۰۰۰ |
| امتیاز لازم در بازرسی پایان ساخت | حداقل ۹۰۰ از ۱۰۰۰ + رده‌ی D |
| مرز الزام روش شبیه‌سازی | نورگذری بیش از ۵۰٪ حتی در یک نما |
| تعداد بازرسی‌های دوره‌ای حین ساخت | ۳ بازرسی |
| بازرسی اول | پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی |
| بازرسی دوم | پس از تکمیل سفت‌کاری پوسته |
| بازرسی سوم | پس از اتمام تأسیسات؛ امکان تست نشت هوا |
| عدم امکان بازرسی | ثبت امتیاز صفر برای آن مرحله |
| تغییر روش طراحی پس از انتخاب | غیر مجاز در تمامی مراحل بعدی |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: برای دریافت پروانه‌ی ساختمان، حداقل چند امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز ارزیابی رده‌ی بازدهی انرژی در مرحله‌ی طراحی باید کسب شود؟
الف) ۷۰۰
ب) ۸۰۰
ج) ۹۰۰
د) ۱۰۰۰
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۹۰۰
برای دریافت پروانه‌ی ساختمان، کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز ارزیابی رده‌ی بازدهی انرژی برای رده‌ی D در مرحله‌ی طراحی الزامی است.
برای دریافت پروانه‌ی ساختمان، کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز ارزیابی رده‌ی بازدهی انرژی برای رده‌ی D در مرحله‌ی طراحی الزامی است.
سوال ۲: در چه شرایطی استفاده از روش تجویزی برای طراحی انرژی ساختمان مجاز نیست و باید از روش شبیه‌سازی استفاده شود؟
الف) وقتی ساختمان در اقلیم 0B واقع باشد
ب) وقتی نسبت جداره‌ی نورگذر به کل مساحت نما، حتی در یک نما، بیش از ۵۰٪ باشد
ج) وقتی ساختمان بیش از ۱۰ طبقه داشته باشد
د) روش تجویزی همیشه و بدون استثنا مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه ب — وقتی نسبت جداره‌ی نورگذر به کل مساحت نما، حتی در یک نما، بیش از ۵۰٪ باشد
اگر نسبت مساحت جداره‌ی نورگذر به کل مساحت نما، حتی در یکی از نماها، بیش از ۵۰٪ باشد، استفاده از روش تجویزی مجاز نیست و باید از روش شبیه‌سازی استفاده شود.
اگر نسبت مساحت جداره‌ی نورگذر به کل مساحت نما، حتی در یکی از نماها، بیش از ۵۰٪ باشد، استفاده از روش تجویزی مجاز نیست و باید از روش شبیه‌سازی استفاده شود.
سوال ۳: پس از انتخاب روش طراحی (تجویزی یا شبیه‌سازی) در مرحله‌ی طراحی، وضعیت تغییر روش در مراحل بعدی چگونه است؟
الف) در هر بازرسی می‌توان روش را آزادانه تغییر داد
ب) تغییر روش فقط در بازرسی سوم مجاز است
ج) بازرسی‌های ساخت و بهره‌برداری باید بر همان روش انتخاب‌شده انجام شوند و تغییر روش مجاز نیست
د) روش فقط توسط نهاد قانونی مسئول قابل تغییر است
پاسخ صحیح: گزینه ج — بازرسی‌های ساخت و بهره‌برداری باید بر همان روش انتخاب‌شده انجام شوند و تغییر روش مجاز نیست
بازرسی‌های مرحله‌ی ساخت و بهره‌برداری باید بر اساس روش انتخاب‌شده در طراحی انجام شود و امکان تغییر روش در هیچ‌یک از مراحل وجود ندارد.
بازرسی‌های مرحله‌ی ساخت و بهره‌برداری باید بر اساس روش انتخاب‌شده در طراحی انجام شود و امکان تغییر روش در هیچ‌یک از مراحل وجود ندارد.
سوال ۴: بازرسی دوره‌ای «اول» در حین ساخت باید در چه زمانی انجام شود؟
الف) پس از اتمام تمامی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی
ب) پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی
ج) پس از تکمیل سفت‌کاری پوسته‌ی نورگذر و غیرنورگذر
د) پس از صدور گواهی پایان‌کار
پاسخ صحیح: گزینه ب — پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی
بازرسی اول باید پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی انجام شود، به‌طوری که امکان نمونه‌برداری از جداره‌ها، سقف و کف فراهم باشد.
بازرسی اول باید پیش از پایان سفت‌کاری جداره‌های خارجی انجام شود، به‌طوری که امکان نمونه‌برداری از جداره‌ها، سقف و کف فراهم باشد.
سوال ۵: در کدام بازرسی دوره‌ای، امکان انجام آزمایش نشت هوا با ایجاد اختلاف فشار باید فراهم باشد؟
الف) بازرسی اول
ب) بازرسی دوم
ج) بازرسی سوم
د) بازرسی پایان ساخت
پاسخ صحیح: گزینه ج — بازرسی سوم
بازرسی سوم پس از اتمام اجرای تمامی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی انجام می‌شود و باید امکان انجام آزمایش نشت هوا با ایجاد اختلاف فشار وجود داشته باشد.
بازرسی سوم پس از اتمام اجرای تمامی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی انجام می‌شود و باید امکان انجام آزمایش نشت هوا با ایجاد اختلاف فشار وجود داشته باشد.
سوال ۶: در صورتی که شرایط لازم برای انجام یکی از سه بازرسی دوره‌ای حین ساخت توسط مالک/مجری فراهم نشود، چه اتفاقی می‌افتد؟
الف) بازرسی به دوره‌ی بعد موکول می‌شود
ب) آن گزارش بازرسی با امتیاز صفر ثبت می‌شود
ج) پروژه به‌طور خودکار متوقف می‌شود
د) جریمه‌ی نقدی به مجری تعلق می‌گیرد
پاسخ صحیح: گزینه ب — آن گزارش بازرسی با امتیاز صفر ثبت می‌شود
تأمین شرایط لازم برای انجام هر سه بازرسی بر عهده‌ی مالک یا مجری ذی‌صلاح است و در صورت عدم امکان انجام فرایند بازرسی، گزارش بازرسی با امتیاز صفر ثبت خواهد شد.
تأمین شرایط لازم برای انجام هر سه بازرسی بر عهده‌ی مالک یا مجری ذی‌صلاح است و در صورت عدم امکان انجام فرایند بازرسی، گزارش بازرسی با امتیاز صفر ثبت خواهد شد.
سایر فصل‌های مبحث ۱۹
فصل ۱: تعاریففصل ۲: کلیاتفصل ۳: دسته‌بندی‌ها و الگوی مصرف انرژی در ساختمان‌هافصل ۵: روش تجویزیفصل ۶: روش شبیه‌سازی بازدهی انرژی ساختمانفصل ۷: سامانه‌های پایش انرژی و مدیریت یکپارچه‌ی ساختمانفصل ۸: بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌های موجود
مباحث مرتبط
مبحث ۱۹: مدیریت انرژی در ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی