فصل دوازدهم — ذخیره‌سازی و لوله‌کشی سوخت مایع — مبحث ۱۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۲)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل دوازدهم — ذخیره‌سازی و لوله‌کشی سوخت مایع» (بند ۱۲-۱۴) از مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان (تأسیسات مکانیکی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
- ۱-۱۲-۱۴ کلیات
- ۲-۱۲-۱۴ مخزن سوخت مایع — کلیات
- ۴-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن دفنی
- ۵-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن روی زمین (خارج از ساختمان)
- ۶-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن داخل ساختمان
- ۳-۱۲-۱۴ لوله‌کشی سوخت مایع
- ۴-۱۲-۱۴ آزمایش
خلاصه درسنامه
۱-۱۲-۱۴ کلیات
- این فصل فقط مخازن ذخیره/تغذیه و لوله‌کشی سوخت مایع تأسیسات گرمایی ساختمان (داخل ساختمان و محوطه‌ی اختصاصی‌اش) را پوشش می‌دهد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: سوخت‌رسانی عمومی/صنعتی خارج از این فصل است. مخازن موضوع این فصل فقط از نوع اتمسفریک (فشار جو) هستند — مخازن تحت‌فشار خارج از حدود این فصل‌اند.
- اگر مخزنی بدون استفاده رها یا جابه‌جا شود، همه‌ی لوله‌کشی‌هایش باید بالای سطح زمین جمع‌آوری و انتهای لوله‌های مدفون درپوش شود.
۲-۱۲-۱۴ مخزن سوخت مایع — کلیات
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر تنها منبع انرژی گرمایی ساختمان سوخت مایع باشد، گنجایش مخزن ذخیره باید حداقل معادل ۲۰٪ مصرف سالانه‌ی سوخت باشد.
- فشار بالای مخزن در کار عادی حداکثر ۶٫۹ کیلوپاسکال نسبی (۱ psi)، و در شرایط اضطراری حداکثر ۱۷٫۲ کیلوپاسکال (۲٫۵ psi)؛ فشار استاتیکی کف مخزن حداکثر ۶۹ کیلوپاسکال (۱۰ psi).
۴-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن دفنی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: زیر مخزن دفنی باید خارج از خط ۴۵ درجه‌ای باشد که از سطح باربر پی ساختمان می‌گذرد؛ فاصله‌ی هر قسمت مخزن تا دیوارهای زیرزمین/حوضچه‌ها/محدوده‌ی ملک حداقل ۵۰۰ میلی‌متر.
- دور مخزن با مواد غیرخورنده (ماسه/خاک/شن کوبیده) حداقل ۱۵۰ میلی‌متر پر شود؛ روی مخزن حداقل ۶۰۰ میلی‌متر خاک (یا ۳۰۰mm خاک + ۱۰۰mm بتن مسلح)؛ اگر محل عبور خودرو باشد: حداقل ۹۰۰ میلی‌متر خاک (یا ۴۵۰mm خاک + ۱۵۰mm بتن مسلح).
- همه‌ی لوله‌های متصل به مخزن دفنی باید از بالای آن وارد شوند؛ مخزن باید سطح‌نما و لوله‌ی هواکش پیوسته‌ی متصل به هوای آزاد داشته باشد.
۵-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن روی زمین (خارج از ساختمان)
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (سقف گنجایش): مخزن روی زمین حداکثر ۲۵۰۰ لیتر (تک یا چند مخزن موازی مجموعا)؛ روی بام زیرزمین یا پایین‌ترین طبقه حداکثر ۲۴۰ لیتر.
- مخزن باید داخل حوضچه‌ی مقاوم قرار گیرد (گنجایش حوضچه ≥ گنجایش بزرگ‌ترین مخزن)؛ فاصله‌ی دیواره‌ی حوضچه از مخازن حداقل ۵۰۰ میلی‌متر.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (جدول فاصله از ساختمان/ملک): مخزن تا ۲۵۰۰ لیتر باید حداقل ۳ متر از نزدیک‌ترین ساختمان/راه عمومی فاصله داشته باشد؛ فاصله تا محدوده‌ی ملک برای مخزن تا ۱۰۰۰ لیتر حداقل ۳ متر، و برای ۱۰۰۱ تا ۲۵۰۰ لیتر حداقل ۵ متر. فاصله از مخزن گاز همیشه حداقل ۶ متر.
- فقط یک مخزن حداکثر ۲۵۰۰ لیتری، یا دو مخزن مجموعا حداکثر ۲۵۰۰ لیتر (با پی مشترک و فاصله‌ی حداقل ۹۰۰ میلی‌متر از هم)، می‌توانند مستقیما به‌عنوان مخزن تغذیه به مشعل وصل شوند.
۶-۲-۱۲-۱۴ نصب مخزن داخل ساختمان
- مخزن محصور یعنی داخل فضای جداگانه با جدارهای حداقل ۳ ساعت مقاوم‌آتش.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (سقف گنجایش مخزن غیرمحصور): در طبقه‌ی غیرپایین با دیوار غیرمقاوم → حداکثر ۴۰ لیتر؛ در طبقه‌ی غیرپایین با دیوار حداقل ۲ساعت‌مقاوم → حداکثر ۲۴۰ لیتر؛ در پایین‌ترین طبقه با دیوار حداقل ۲ساعت‌مقاوم → حداکثر ۲۵۰۰ لیتر. فاصله‌ی مخزن غیرمحصور از هر منبع گرمازا حداقل ۲ متر.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (مخزن محصور): مخزن بیش از ۲۵۰۰ لیتر که داخل ساختمان است، باید محصور باشد — دیوار/کف/سقف/در اتاقک حداقل ۳ ساعت مقاوم‌آتش، در ورودی به خارج ساختمان باز شود، اتاقک به فضای داخلی ساختمان راه نداشته باشد؛ سوخت مایع فقط با پمپ از مخزن محصور به مشعل منتقل می‌شود.
- اندازه‌گیری سطح مایع مخزن داخل ساختمان با میله‌ی مدرج مجاز نیست؛ سطح‌نمای مخزن متصل به مشعل هرگز نباید لوله‌ی شیشه‌ای/پلاستیکی باشد.
۳-۱۲-۱۴ لوله‌کشی سوخت مایع
- شیر قطع‌ووصل قابل‌دسترسی الزامی در: نزدیک هر مشعل؛ نقطه‌ی ورود لوله به ساختمان؛ نزدیک مخزن روی‌زمین (خروجی و تخلیه).
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: لوله‌ی مدفون حداقل عمق ۴۵۰ میلی‌متر و حداقل ۵۰۰ میلی‌متر از اسکلت ساختمان فاصله دارد؛ فولاد گالوانیزه در لوله‌کشی سوخت مایع هرگز مجاز نیست (مثل فصل ۱۰)؛ قطر لوله‌ی رفت/برگشت تغذیه‌ی مشعل حداقل ۲۰ میلی‌متر؛ استفاده از هوا/گاز برای تحت‌فشار قراردادن مخزن ممنوع است.
- لوله‌ی هواکش: حداکثر ۲۵ میلی‌متر داخل مخزن ادامه یابد، شیب به‌سمت مخزن، بدون شیر؛ دهانه‌ی بیرونی حداقل ۳ متر از هر بازشو و حداقل ۳ متر بالاتر تراز زمین؛ توری کلاهک حداقل سوراخ ۵ میلی‌متر.
- لوله‌ی پرکن: تا ۱۰۰ میلی‌متر بالاتر کف مخزن ادامه یابد؛ دهانه‌ی بیرونی حداقل ۶۰۰ میلی‌متر از هر بازشو.
۴-۱۲-۱۴ آزمایش
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (آزمایش مخزن): با هوا یا گاز خنثی؛ فشار آزمایش هرگز کمتر از ۲۱ کیلوپاسکال (۳ psi)؛ مدت آزمایش حداقل یک ساعت.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی (آزمایش لوله‌کشی): فشار آزمایش حداقل ۳۵ کیلوپاسکال (۵ psi)؛ مدت آزمایش حداقل ۳۰ دقیقه؛ لوله‌های مکش با خلأ ۵۰۰ میلی‌متر جیوه آزمایش می‌شوند.
- ترمیم نقطه‌ی نشتی با کوبیدن/ضربه‌ی فیزیکی مجاز نیست — باید تعویض یا تعمیر درست انجام و آزمایش تکرار شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| گنجایش مخزن وقتی تنها منبع انرژی است | حداقل ۲۰٪ مصرف سالانه |
| فشار بالای مخزن (عادی/اضطراری) | ≤۶٫۹ kPa / ≤۱۷٫۲ kPa |
| فاصله‌ی مخزن دفنی از دیوار/حوضچه/ملک | حداقل ۵۰۰ میلی‌متر |
| پوشش خاک روی مخزن دفنی (عادی/زیر تردد خودرو) | ۶۰۰mm / ۹۰۰mm |
| سقف گنجایش مخزن روی زمین | ۲۵۰۰ لیتر (روی بام زیرزمین: ۲۴۰ لیتر) |
| فاصله‌ی مخزن سوخت از مخزن گاز | حداقل ۶ متر |
| سقف گنجایش مخزن غیرمحصور داخل ساختمان | ۴۰ / ۲۴۰ / ۲۵۰۰ لیتر (بسته به طبقه و مقاومت دیوار) |
| آستانه‌ی الزام مخزن محصور | بیش از ۲۵۰۰ لیتر، داخل ساختمان |
| مقاومت آتش اتاقک مخزن محصور | حداقل ۳ ساعت |
| عمق دفن لوله | حداقل ۴۵۰ میلی‌متر |
| قطر حداقل لوله‌ی رفت/برگشت مشعل | ۲۰ میلی‌متر |
| فشار آزمایش مخزن / لوله‌کشی | حداقل ۲۱ kPa / حداقل ۳۵ kPa |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: مخازن موضوع این فصل، از چه نوعی هستند؟
الف) مخازن تحت‌فشار
ب) مخازن اتمسفریک (فشار جو)
ج) مخازن خلأ
د) هر دو نوع اتمسفریک و تحت‌فشار
پاسخ صحیح: گزینه ب — مخازن اتمسفریک (فشار جو)
بند ۱-۱-۱۲-۱۴ (ت): مخازن موضوع این فصل از نوع اتمسفریک‌اند؛ مخازن تحت‌فشار خارج از حدود این فصل‌اند.
بند ۱-۱-۱۲-۱۴ (ت): مخازن موضوع این فصل از نوع اتمسفریک‌اند؛ مخازن تحت‌فشار خارج از حدود این فصل‌اند.
سوال ۲: زیر یک مخزن دفنی، نسبت به پی ساختمان باید در چه موقعیتی باشد؟
الف) زیر خط ۴۵ درجه‌ای از سطح باربر پی
ب) خارج از خط ۴۵ درجه‌ای از سطح باربر پی
ج) دقیقا روی امتداد پی
د) فاصله‌ای ندارد
پاسخ صحیح: گزینه ب — خارج از خط ۴۵ درجه‌ای از سطح باربر پی
بند ۱۴-۱۲-۲-۴ (ب): زیر مخزن باید نسبت به پی ساختمان، خارج از خط ۴۵ درجه‌ای باشد که از سطح باربر پی می‌گذرد.
بند ۱۴-۱۲-۲-۴ (ب): زیر مخزن باید نسبت به پی ساختمان، خارج از خط ۴۵ درجه‌ای باشد که از سطح باربر پی می‌گذرد.
سوال ۳: گنجایش مخزن سوخت مایع نصب‌شده روی زمین (خارج از ساختمان)، حداکثر چقدر می‌تواند باشد؟
الف) ۱۰۰۰ لیتر
ب) ۲۵۰۰ لیتر
ج) ۵۰۰۰ لیتر
د) بدون محدودیت
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲۵۰۰ لیتر
بند ۱۴-۱۲-۲-۵ (الف): گنجایش مخزن روی زمین (تکی یا موازی) نباید از ۲۵۰۰ لیتر (۶۶۰ گالن) بیشتر باشد.
بند ۱۴-۱۲-۲-۵ (الف): گنجایش مخزن روی زمین (تکی یا موازی) نباید از ۲۵۰۰ لیتر (۶۶۰ گالن) بیشتر باشد.
سوال ۴: مخزنی که در پایین‌ترین طبقه‌ی ساختمان و در محلی با جدارهای حداقل دو‌ساعت‌مقاوم در برابر آتش قرار دارد، حداکثر چه گنجایشی می‌تواند داشته باشد؟
الف) ۴۰ لیتر
ب) ۲۴۰ لیتر
ج) ۱۰۰۰ لیتر
د) ۲۵۰۰ لیتر
پاسخ صحیح: گزینه د — ۲۵۰۰ لیتر
بند ۱۴-۱۲-۲-۶ (ب): در پایین‌ترین طبقه با جدار حداقل دو‌ساعت‌مقاوم، گنجایش تا ۲۵۰۰ لیتر (۶۶۰ گالن) مجاز است.
بند ۱۴-۱۲-۲-۶ (ب): در پایین‌ترین طبقه با جدار حداقل دو‌ساعت‌مقاوم، گنجایش تا ۲۵۰۰ لیتر (۶۶۰ گالن) مجاز است.
سوال ۵: اندازه‌گیری سطح مایع داخل یک مخزن داخل ساختمان با میله‌ی مدرج، طبق مقررات چه حکمی دارد؟
الف) مجاز است، رایج‌ترین روش است
ب) مجاز نیست
ج) فقط برای مخازن کوچک‌تر از ۲۴۰ لیتر مجاز است
د) فقط با تأیید سازنده مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه ب — مجاز نیست
بند ۱۴-۱۲-۳-۵ (ب): «اندازه‌گیری سطح مایع درون یک مخزن داخل ساختمان توسط میله‌ی مدرج مجاز نمی‌باشد.»
بند ۱۴-۱۲-۳-۵ (ب): «اندازه‌گیری سطح مایع درون یک مخزن داخل ساختمان توسط میله‌ی مدرج مجاز نمی‌باشد.»
سوال ۶: لوله‌ی هواکش مخزن، حداکثر چند میلی‌متر می‌تواند داخل مخزن ادامه یابد؟
الف) ۱۰ میلی‌متر
ب) ۲۵ میلی‌متر
ج) ۵۰ میلی‌متر
د) ۱۰۰ میلی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲۵ میلی‌متر
بند ۱۴-۱۲-۳-۲ (الف): لوله‌ی هواکش از بالاترین قسمت مخزن وارد شده و حداکثر تا ۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ) داخل آن ادامه می‌یابد.
بند ۱۴-۱۲-۳-۲ (الف): لوله‌ی هواکش از بالاترین قسمت مخزن وارد شده و حداکثر تا ۲۵ میلی‌متر (۱ اینچ) داخل آن ادامه می‌یابد.
سایر فصل‌های مبحث ۱۴
فصل ۱: فصل اول — الزامات قانونیفصل ۲: فصل دوم — تعاریففصل ۳: فصل سوم — مقررات کلیفصل ۴: فصل چهارم — تعویض هوافصل ۵: فصل پنجم — تخلیه‌ی هوافصل ۶: فصل ششم — کانال‌کشیفصل ۷: فصل هفتم — دیگ، آب‌گرم‌کن و مخزن آب‌گرم تحت‌فشارفصل ۸: فصل هشتم — دستگاه‌های گرم‌کننده و خنک‌کننده‌ی ویژهفصل ۹: فصل نهم — تأمین هوای احتراقفصل ۱۰: فصل دهم — لوله‌کشیفصل ۱۱: فصل یازدهم — دودکشفصل ۱۳: فصل سیزدهم — تبریدفصل ۱۴: فصل چهاردهم — سیستم‌های خورشیدیفصل ۱۵: فصل پانزدهم — کاهش فاصله‌ی مجاز
مباحث مرتبط
مبحث ۱۴: تأسیسات مکانیکیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی