فصل ششم — کانال‌کشی — مبحث ۱۴ مقررات ملی ساختمان (فصل ۶)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل ششم — کانال‌کشی» (بند ۶-۱۴) از مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان (تأسیسات مکانیکی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۰ سوال دارد.

فهرست مطالب

• ۱-۶-۱۴ کلیات
• ۲-۶-۱۴ پلنوم
• ۳-۶-۱۴ طراحی و ساخت کانال — طبقه‌بندی فشار و سرعت
• کانال غیرفلزی و قابل‌انعطاف
• ۴-۶-۱۴ نصب کانال — آویز، دفن، دریچه
• ۵-۶-۱۴ صافی‌های هوا و ۶-۶-۱۴ آشکارساز دود
• ۷-۶-۱۴ عایق‌کاری کانال
• ۸-۶-۱۴ دمپر آتش

خلاصه درسنامه

۱-۶-۱۴ کلیات

• این فصل، طراحی/ساخت/نصب/بازرسی کانال هوای رفت/برگشت/تخلیه، دریافت هوای بیرون (برای تعویض هوا، تهویه‌ی مطبوع و احتراق)، و هدایت هوای خنک‌کننده‌ی تبخیری (کولر آبی) را پوشش می‌دهد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دامنه‌ی این فصل محدود به کانال‌کشی حداکثر کلاس فشار ۱۰۰۰ پاسکال (۴ اینچ ستون آب، فشار مثبت) و مکش ۷۵۰ پاسکال (۳- اینچ ستون آب) است.
• کانال هوای آلوده به گازهای قابل‌اشتعال/خطرزا باید کاملا جدا و مستقل باشد — هرگز جزئی از سیستم دیگری که به فضاهای دیگر راه دارد نباشد.
• پله‌ها/راه‌های فرار/راهروهای دسترسی آن‌ها نباید به‌عنوان کانال یا پلنوم استفاده شوند — با استثنای محدود (راهروی دسترسی خروج فرار برای هوای توالت/حمام/رخت‌کن مجاور، یا راهروی داخلی یک واحد آپارتمان به‌جای پلنوم برگشت).
• بازشوی هوای برگشت: حداقل ۳ متر از هر محفظه‌ی احتراق باز/هود مکشی همان اتاق فاصله دارد؛ هوای برگشت هرگز نباید از فضای با خطر یا موتورخانه‌ی تبرید تأمین شود.

۲-۶-۱۴ پلنوم

• پلنوم فقط به فضاهای خالی از انسان محدود می‌شود (راهروهای زیرزمینی، سقف/کف کاذب، زیر شیروانی، اتاق هوارسان)؛ هر پلنوم باید محدود به یک منطقه‌ی آتش باشد؛ نصب دستگاه سوختی داخل پلنوم ممنوع است.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: جدارهای پلنوم باید یا مقاومت آتش همان منطقه را داشته باشند، یا شاخص پیشروی شعله حداکثر ۲۵ و شاخص گسترش دود حداکثر ۵۰ (طبق UL 723 یا ASTM E84) — همین دو عدد (۲۵ و ۵۰) برای مواد داخل پلنوم هم صدق می‌کند.
• سطوح گچی پلنوم قابل‌استفاده‌اند اگر دمای هوا از ۵۲°C بیشتر نشود و دمای سطح از نقطه‌ی شبنم بالاتر بماند — ولی برای کولر آبی مجاز نیست.

۳-۶-۱۴ طراحی و ساخت کانال — طبقه‌بندی فشار و سرعت

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (جدول ۱۴-۶-۳-۱، پنج کلاس فشار): ۱۲۵ پاسکال (۰٫۵ اینچ)، ۲۵۰ پاسکال (۱ اینچ)، ۵۰۰ پاسکال (۲ اینچ)، ۷۵۰ پاسکال (۳ اینچ)، ۱۰۰۰ پاسکال (۴ اینچ، فقط فشار مثبت تعریف شده).
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (سقف سرعت هوا بر اساس کلاس): کلاس ۰٫۵ → حداکثر ۱۰ متر بر ثانیه؛ کلاس ۱ و ۲ → حداکثر ۱۲٫۷ متر بر ثانیه؛ کلاس ۳ و ۴ → حداکثر ۲۰ متر بر ثانیه.
• ضخامت ورق کانال چهارگوش (تا کلاس ۵۰۰ پاسکال، جدول ۱۴-۶-۳-۲ب): هرچه بزرگ‌ترین بعد مقطع بیشتر شود، ضخامت حداقل هم بیشتر می‌شود — از ۰٫۶۰ میلی‌متر (تا ۷۵۰mm) تا ۱٫۲۵ میلی‌متر (بالای ۲۲۵۰mm) برای فولاد.
• میزان نشت کانال در هر سیستم هوارسانی نباید از ۵٪ مقدار هوا بیشتر باشد.

کانال غیرفلزی و قابل‌انعطاف

• کانال غیرفلزی ساخته‌شده از مواد سوختنی هرگز مجاز نیست؛ کانال پلاستیکی فقط از PVC، فقط برای کاربرد مدفون در زمین، حداکثر دمای طرح ۶۶°C.
• کانال پانل گچی فقط برای هوای برگشت مجاز است، دمای هوا حداکثر ۵۲°C، و هرگز برای کولر آبی.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (کانال قابل‌انعطاف): طول کانال انشعابی قابل‌انعطاف برای اتصال به دریچه، حداکثر ۴٫۲۵ متر (۱۴ فوت)؛ دمای هوای داخلش حداکثر ۱۲۰°C؛ هرگز نباید از دیوار/سقف/کف عبور کند؛ طول اتصال لرزه‌گیر بین ۱۰ تا ۲۵ سانتی‌متر.

۴-۶-۱۴ نصب کانال — آویز، دفن، دریچه

• کانال عبورکننده از دیوار آتش (بین دو منطقه‌ی آتش) باید دمپر آتش داشته باشد.
• فاصله‌ی دو تکیه‌گاه/آویز مجاور در کانال فلزی، حداکثر ۳ متر (۱۰ فوت).
• کانال دفن‌شده زیر زمین: اگر بدون پوشش حفاظتی باشد، باید در غلاف بتنی حداقل ۵۰ میلی‌متر قرار گیرد؛ باید به‌سمت نقطه‌ی تخلیه شیب داشته باشد؛ در مناطق سیل‌خیز، بالاتر تراز سیل یا مقاوم هیدرواستاتیکی/دینامیکی.
• طول کانال فلزی کولر آبی (در معرض تابش مستقیم آفتاب) حداکثر ۱ متر بدون عایق؛ بیشتر از آن نیاز به عایق یا سایه‌بان دارد.

۵-۶-۱۴ صافی‌های هوا و ۶-۶-۱۴ آشکارساز دود

• صافی باید پیش از رسیدن هوا به کویل/مبدل نصب شود؛ نقطه‌ی اشتعال پوشش‌های چسبنده روی صافی حداقل ۱۶۳°C.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (الزام آشکارساز دود): در سیستم هوای برگشت بزرگ‌تر از ۰٫۹ مترمکعب بر ثانیه (۲۰۰۰ CFM)؛ در سیستم‌های چندهواساز مشترک با مجموع ظرفیت بیش از همان مقدار؛ و در رایزرهای هوای برگشت دو-یا-چند-طبقه با ظرفیت بیش از ۷ مترمکعب بر ثانیه (۱۵۰۰۰ CFM) — با نصب آشکارساز در انشعاب هر طبقه.
• با فعال‌شدن آشکارساز دود، همه‌ی دستگاه‌های سیستم توزیع که می‌توانند دود را منتقل کنند باید متوقف شوند.

۷-۶-۱۴ عایق‌کاری کانال

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: عایق پلنوم/کانال باید شاخص پیشروی شعله ≤ ۲۵ و شاخص گسترش دود ≤ ۵۰ داشته باشد؛ مواد سوختنی برای عایق/روکش/درزبندی هرگز مجاز نیست؛ دمپر آتش/دود/تنظیم هرگز نباید عایق داشته باشد؛ بخش عبوری از دیوار آتش هم نباید عایق داشته باشد.
• دمای سطح خارجی کانال (یا عایق آن) نباید کمتر از نقطه‌ی شبنم باشد و نباید بیش از ۴۹°C باشد.
• کانال رفت/برگشت نیاز عایق ندارد اگر: اختلاف دما با فضای اطراف کمتر از ۸°C باشد، یا کانال تخلیه باشد، یا کانال توزیع کولر آبی باشد.
• روی عایق خارجی کانال، هر حداکثر ۹۰۰ میلی‌متر باید مشخصات هدایت حرارتی/شاخص شعله و دود، پاک‌نشدنی درج شود.

۸-۶-۱۴ دمپر آتش

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (کجا الزامی است): عبور کانال از دیوار/تیغه/شفت با مقاومت آتش ≥ ۱ ساعت؛ عبور قائم بین طبقات بدون شفت مقاوم خودش.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی (کجا لازم نیست — پنج استثنا): دو فضای مجاور در یک منطقه‌ی آتش؛ کانال فولادی تخلیه با جریان پیوسته‌ی رو-به-بالا که در شفت حداقل ۶۰۰ میلی‌متر ادامه یابد؛ عبور به راهرو در ساختمان کاملا مجهز به آب‌فشان خودکار؛ کانالی که جزئی از سیستم خودکار تخلیه‌ی دود است؛ عبور از بام به هوای آزاد.
• دمپر آتش در دمای ۷۴°C باید خودکار (با فیوز یا محرک برقی) بسته شود.
• برای بازرسی/تنظیم فیوز، کنار هر دمپر آتش باید دریچه‌ی بازدید با برچسب دائمی «دمپر آتش» نصب شود.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۴

مباحث مرتبط

مبحث ۱۴: تأسیسات مکانیکیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی