ساخت، نصب و جوش — مبحث ۱۰ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۵)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «ساخت، نصب و جوش» (بند ۱۰-۴-۱ تا ۱۰-۴-۴) از مبحث دهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۸ سوال دارد.

فهرست مطالب

• مشخصات مصالح و نمونه‌برداری (۱۰-۴-۲)
• نقشه‌های اجرایی و کارگاه (۱۰-۴-۳)
• برش‌کاری — و مرز کلیدی ۱۵ میلی‌متر
• سوراخ‌کاری
• ساخت تیر با مقطع کاهش‌یافته (RBS) و اصلاح عیوب برش
• پخ‌زنی و صافکاری حرارتی
• نصب، کف‌ستون و پیش‌نصب

خلاصه درسنامه

مشخصات مصالح و نمونه‌برداری (۱۰-۴-۲)

• کلیه‌ی فولادهای سازه‌ای (ورق، تیرآهن، ناودانی، نبشی، تسمه و …) باید از انواع مورد اشاره در فصل‌های ۱۰-۱ تا ۱۰-۳ باشند.
• قطعات فولادی باید از معایبی که به مقاومت یا شکل ظاهری لطمه می‌زند عاری باشند و حتی‌الامکان **یکپارچه** باشند؛ وصله کردن قطعات کوتاه فقط با نقشه‌ی اجرایی یا موافقت مهندس طراح.
• ⚠️ نمونه‌برداری: نماینده‌ی کارفرما باید از هر **محموله** مصالح فولادی **۲ نمونه‌ی اتفاقی** انتخاب و آزمایش کند (مطابق استانداردهایی نظیر **ASTM A370**).
• در تمام مراحل تولید، هر قطعه یا بسته باید **قابل شناسایی** باشد و علامت‌گذاری نباید به قطعه آسیب بزند.
• ⚠️ ممنوعیت مهم: علامت‌گذاری با **مهرهای سخت** برای فولادهای **بالاتر از رده‌ی S355 مجاز نیست**؛ در سایر موارد فقط در نواحی‌ای که بر مقاومت و شکل‌پذیری اثر ندارد.

نقشه‌های اجرایی و کارگاه (۱۰-۴-۳)

• نقشه‌های اجرایی باید همه‌ی جزئیات برش‌کاری و ساخت را داشته باشند: ابعاد، آماده‌سازی لبه‌ها، اندازه‌ی جوش‌ها، اندازه‌ی پیچ‌ها و سوراخ‌کاری.
• ⚠️ نقشه‌ها باید **جوش کارخانه‌ای را از جوش کارگاهی متمایز** کنند، **نوع اتصال** (اتکایی، پیش‌تنیده، لغزش بحرانی) را مشخص کنند، و **حد و روش سفت کردن پیچ‌ها و نوع سطوح تماس** را به‌وضوح معین نمایند.
• هر قطعه پس از ساخت باید با **شماره‌ی مشخص‌شده در نقشه** علامت‌گذاری شود.
• ⚠️ برش، مونتاژ، جوشکاری و اتصال قطعات — به استثنای **وصله‌های کارگاهی در محل** — باید در **کارخانه‌ی سرپوشیده و مجهز** و زیر نظر متخصص فن انجام شود.

برش‌کاری — و مرز کلیدی ۱۵ میلی‌متر

• برش ورق‌ها باید با **دستگاه برش حرارتی ریلی یا فرایندهای خودکار** انجام شود.
• ⚠️ استثنا: برای ورق‌های با ضخامت **مساوی یا کمتر از ۱۵ میلی‌متر**، برش‌کاری با **گیوتین** مجاز است.
• ⚠️ در برش گیوتینی، لبه‌ها باید کاملا یکنواخت و خالی از ناهمواری سطحی بیش از **۰٫۵ میلی‌متر** باشند.
• ⚠️ در قطعات و نیمرخ‌های سنگین با ضخامت اجزای تشکیل‌دهنده‌ی **بیش از ۴۰ میلی‌متر**، پیش از برش حرارتی باید **پیش‌گرمایش تا حداقل ۶۵ درجه‌ی سلسیوس** انجام شود.
• برش انتهایی نیمرخ‌های مهاربند، تیر و ستون با موافقت مهندس ناظر می‌تواند با **اره یا برش حرارتی دستی** باشد؛ ولی همه‌ی ناصافی‌ها باید با سنگ‌زدن برطرف شود.

سوراخ‌کاری

• ⚠️ سوراخ‌کاری نهایی ورق‌ها و نیمرخ‌های با ضخامت **بیش از ۱۵ میلی‌متر** باید به کمک **مته‌ی دوار** انجام شود.
• ⚠️ سوراخ‌کاری با **منگنه (پانچ)** برای ضخامت‌های **بیش از ۱۵ میلی‌متر مجاز نیست**.
• برای سوراخ‌های با قطر زیاد می‌توان ابتدا سوراخی کوچک‌تر با منگنه ایجاد و سپس با مته به قطر دلخواه رساند.
• قطعاتی که با پیچ به هم متصل می‌شوند، در صورت امکان باید همه به هم **خال‌جوش شده و با هم سوراخ‌کاری شوند** — تا انطباق سوراخ‌ها تضمین شود.

ساخت تیر با مقطع کاهش‌یافته (RBS) و اصلاح عیوب برش

• ⚠️ تیرهای با مقطع کاهش‌یافته باید با **برش حرارتی** برای ایجاد **قوسی ملایم** ساخته شوند.
• ⚠️ زبری سطح بریده‌شده با برش حرارتی باید حداکثر **۱۳ میکرون** باشد.
• تمام نواحی انتقالی بین مقطع کاهش‌یافته و مقطع دست‌نخورده باید در جهت طول بال **گرد** شوند تا اثر تغییر ناگهانی مقطع کم شود.
• ⚠️ تورفتگی و زخم با عمق **حداکثر ۶ میلی‌متر** را می‌توان با **سنگ‌زدن** اصلاح کرد؛ طول ناحیه‌ی سنگ‌زده‌شده نباید از **۵ برابر عمق تورفتگی** در هر طرف کمتر باشد.
• ⚠️ برای عمق **۶ تا ۱۳ میلی‌متر** می‌توان از **جوشکاری** استفاده کرد، با ایجاد گودی حداقل ۶ میلی‌متری و **پیش‌گرمایش حداقل ۶۶ درجه‌ی سانتی‌گراد**.
• ⚠️ تورفتگی و زخم با عمق **بیش از ۱۳ میلی‌متر** باید با روشی که به **تأیید نماینده‌ی کارفرما** رسیده اصلاح شود.

پخ‌زنی و صافکاری حرارتی

• پخ‌زنی و آماده‌سازی لبه باید هنگام برش حرارتی با زاویه دادن به سر مشعل و سنگ‌زنی‌های بعدی انجام شود، و مطابق **دستورالعمل جوشکاری (WPS)** باشد.
• ⚠️ استفاده از دستگاه‌های **پخ‌زن ضربه‌ای یا مکانیکی** برای ورق‌های با ضخامت **بیش از ۱۵ میلی‌متر مجاز نیست**.
• گرم کردن موضعی برای ایجاد انحنا یا صاف کردن، با تأیید نماینده‌ی کارفرما مجاز است (الزاماتش در استاندارد **AWS C4**).
• ⚠️ سقف دمای صافکاری حرارتی: **۶۵۰ درجه‌ی سلسیوس** برای فولاد **معمولی** و **۵۶۵ درجه** برای فولاد **پرمقاومت و آلیاژی**.
• این دما باید با **گچ‌های رنگی مخصوص** که در دمای زیاد تغییر رنگ می‌دهند کنترل شود.
• ⚠️ استفاده از روش‌های **مکانیکی** برای صاف کردن تا **سه برابر** مقادیر رواداری‌های مجاز قابل قبول است.

نصب، کف‌ستون و پیش‌نصب

• ⚠️ در **پیش‌نصب** باید حداقل **۲۵ درصد** پیچ‌های هر اتصال — و **نه کمتر از دو پیچ** — بسته شود؛ پیچ‌های پیش‌نصب می‌توانند از نوع **معمولی** باشند.
• ⚠️ کف‌ستون تا ضخامت **۵۰ میلی‌متر**: بدون صفحه‌تراشی مجاز است، مشروط به سطح اتکایی صاف و بدون زخم.
• ⚠️ ضخامت **۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر**: با **پرس کردن** صاف می‌شود؛ اگر پرس در دسترس نبود، **صفحه‌تراشی**.
• ⚠️ ضخامت **بیش از ۱۰۰ میلی‌متر**: باید از **فرزکاری** استفاده شود.
• ⚠️ در اعضای با مقطع **قوطی‌شکل** که آب می‌تواند در آن جمع شود، باید **سوراخ زهکش** در صفحه‌ی پای ستون ایجاد شود یا عضو در برابر نفوذ آب محافظت گردد.
• کف‌ستون باید در رقوم ارتفاعی صحیح تراز شده و **تماس اتکایی کامل** با بتن یا مصالح بنایی به کمک گروت داشته باشد.
• ⚠️ حین نصب، سازه باید برای تحمل بار مرده و بارهای حین نصب ایمن باشد و **مهاربندهای موقت** تا زمانی که برای ایمنی لازم‌اند باید در جای خود بمانند.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۰

مباحث مرتبط

مبحث ۱۰: طرح و اجرای ساختمان‌های فولادیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی