رواداری‌ها و کنترل کیفیت — مبحث ۱۰ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۷)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «رواداری‌ها و کنترل کیفیت» (بند ۱۰-۴-۸ و ۱۰-۴-۹) از مبحث دهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۸ سوال دارد.

فهرست مطالب

• رواداری جوش گوشه (۱۰-۴-۸-۱-۱)
• رواداری جوش شیاری و ناهم‌ترازی (۱۰-۴-۸-۱-۲ تا ۴)
• پیوستگی جوشکاری و دمای بین پاس‌ها
• رواداری‌های ابعادی (۱۰-۴-۸-۳)
• مدارک و نفرات تضمین کیفیت (۱۰-۴-۹-۲ و ۱۰-۴-۹-۳)
• سه نشانه‌ی O، P و D در جدول‌های وظایف بازرس (۱۰-۴-۹-۴)
• آزمایش‌های غیرمخرب جوش (۱۰-۴-۹-۵)
• الزامات اجرایی لرزه‌ای

خلاصه درسنامه

رواداری جوش گوشه (۱۰-۴-۸-۱-۱)

• قطعاتی که با جوش گوشه به هم جوش می‌شوند باید تا حد امکان در **تماس نزدیک** با یکدیگر باشند.
• ⚠️ فاصله‌ی ریشه (بازشدگی درز) **نباید از ۵ میلی‌متر بزرگ‌تر** شود.
• ⚠️ اگر فاصله‌ی ریشه از **۲ میلی‌متر** بزرگ‌تر شود، **اندازه‌ی ساق‌های جوش مندرج در نقشه باید به همان اندازه افزایش یابد** — یا مهندس طراح تأیید کند که ضخامت مؤثر گلوی موردنظر حاصل شده است.
• ⚠️ بازشدگی بین سطوح تماس جوش‌های **انگشتانه و کام**، و فاصله‌ی بین **تسمه‌ی پشت‌بند با ورق** در درزهای لب‌به‌لب، نباید از **۲ میلی‌متر** بزرگ‌تر شود.
• ⚠️ استفاده از **مصالح پرکننده مجاز نیست**، مگر در نقشه‌ها تصریح شده یا به تأیید مهندس طراح برسد.

رواداری جوش شیاری و ناهم‌ترازی (۱۰-۴-۸-۱-۲ تا ۴)

• قطعات متصل‌شونده با جوش شیاری لب‌به‌لب باید با دقت **هم‌باد و تراز** شوند.
• ⚠️ حداکثر ناهم‌ترازی بین دو قطعه: **۱۰ درصد ضخامت قطعه‌ی نازک‌تر، و حداکثر ۳ میلی‌متر** — هر کدام که کمتر شود حاکم است.
• ⚠️ برای اصلاح ناهم‌ترازی **نباید شیبی بزرگ‌تر از ۴ درصد** در جوش ایجاد شود.
• ناهم‌ترازی باید بر مبنای **میان‌تاز قطعات** اندازه‌گیری شود، مگر در مشخصات فنی خصوصی به‌نحو دیگری آمده باشد.
• ⚠️ در جوش شیاری با **نفوذ نسبی در امتداد طولی**، فاصله‌ی ریشه بین دو قطعه نباید از **۵ میلی‌متر** بزرگ‌تر شود.
• ⚠️ اگر اختلاف فاصله‌ی ریشه با نقشه از رواداری مجاز بیشتر ولی از **دو برابر ضخامت ورق نازک‌تر یا ۲۰ میلی‌متر (هر کدام کوچک‌تر)** بیشتر نباشد، **پیش از جوشکاری درز اتصال** با جوشکاری قابل اصلاح است.
• رواداری زاویه‌ی شیار، فاصله‌ی ریشه و ضخامت ریشه در جدول ۱۰-۴-۱۶ و شکل ۱۰-۴-۱۰ آمده است.

پیوستگی جوشکاری و دمای بین پاس‌ها

• ⚠️ در جوشکاری با وجود **قیدهای خارجی ممانعت‌کننده از جمع‌شدگی**، جوشکاری باید **به‌طور پیوسته** تا اتمام کل کار یا تا رسیدن به نقطه‌ای که آزادی حرکت دارد ادامه یابد.
• دلیل: توقف جوشکاری در حالت مقیدشده، تنش پسماند بالا و احتمال ترک سرد جدی ایجاد می‌کند.
• ⚠️ در حین جوشکاری نباید اجازه داده شود دمای درز از **دمای مقرر پیش‌گرمایش یا دمای بین دفعات عبور (بین‌پاسی)** کمتر شود.

رواداری‌های ابعادی (۱۰-۴-۸-۳)

• ⚠️ نمونه‌ی رواداری طول: برای اعضای با طول **۹ تا ۱۴ متر**، رواداری برابر **۹ میلی‌متر** است.
• رواداری انحراف جان از محور در محل اتصال جان به بال با رابطه‌ی اختصاصی شکل ۱۰-۴-۱۲ کنترل می‌شود.
• رواداری‌های نصب قاب (شاقولی، ترازی و موقعیت) در همین بخش تعیین شده‌اند و بخش ۱۰-۴-۳ برای نصب به آن ارجاع می‌دهد.
• یادآوری فصل قبل: صافکاری **مکانیکی** تا **سه برابر** همین رواداری‌ها قابل قبول است.

مدارک و نفرات تضمین کیفیت (۱۰-۴-۹-۲ و ۱۰-۴-۹-۳)

• دستگاه تضمین کیفیت باید مدارک خود را به **نماینده‌ی کارفرما، مقام قانونی مسئول و کارفرما** ارائه کند.
• این مدارک شامل **رویه‌ی انتخاب و مدیریت نفرات بازرسی** (آموزش، تجربه و آزمون‌های تأیید صلاحیت) و **رویه‌ی بازرسی** (بازرسی عمومی، کنترل مصالح و بازرسی چشمی جوش) است.
• مدارک **سوابق بازرسان و تکنسین‌های NDT** به‌کارگرفته‌شده در پروژه هم باید ارائه شود.
• ⚠️ **بازرسی چشمی** باید توسط **بازرس ارشد** انجام شود.
• ⚠️ انجام آزمایش‌های غیرمخرب فقط توسط اشخاصی مجاز است که **پایه‌ی ۲ یا بالاتر** آزمون‌های غیرمخرب ارزیابی شده باشند.

سه نشانه‌ی O، P و D در جدول‌های وظایف بازرس (۱۰-۴-۹-۴)

• وظایف بازرس در دستگاه‌های QC و QA برای سیستم باربر لرزه‌ای در جدول‌های **۱۰-۴-۲۱ تا ۱۰-۴-۳۰** آمده است.
• ⚠️ **O (مشاهده)**: بازرس باید موارد را مشاهده و بررسی کند؛ لازم نیست همه‌ی موارد باشد و می‌تواند **غیرمنظم ولی روزانه** انجام شود. **ادامه‌ی ساخت موکول به انجام این بازرسی نیست**.
• ⚠️ **P (انجام)**: این فعالیت‌ها باید **برای هر مورد** انجام شود و **انجام مرحله‌ی بعد منوط به صدور تأییدیه‌ی مرحله‌ی قبل است**.
• ⚠️ **D (مستندسازی)**: بازرس باید گزارش‌هایی تهیه کند که نشان دهد کار بر اساس مستندات قرارداد انجام می‌شود.
• ⚠️ محتوای گزارش: برای ساخت در **کارخانه** باید **شماره‌ی قطعه**، و برای کار در **کارگاه** باید **محور، طبقه و تراز ارتفاعی** بازرسی‌شده را داشته باشد.
• کارهایی که مطابق قرارداد اجرا نشده‌اند — یا نبوده‌اند ولی به‌صورت رضایت‌بخشی تعمیر شده‌اند — باید در گزارش **قید شوند**.
• ⚠️ نکته‌ی مسئولیتی: تعداد بازرسی‌ها **رافع مسئولیت QA و QC نیست**.

آزمایش‌های غیرمخرب جوش (۱۰-۴-۹-۵)

• ⚠️ **۱۰۰ درصد** جوش‌های شیاری با نفوذ کامل که ضخامت فلز پایه‌شان **بیش از ۸ میلی‌متر** است، باید **پرتونگاری (RT) یا فراصوت (UT)** شوند.
• ⚠️ علاوه بر آن، برای **۲۵ درصد** از جوش‌های شیاری با نفوذ کامل **اتصال تیر به ستون** باید آزمایش **ذرات مغناطیسی (MT)** انجام شود.
• ⚠️ ضوابط پذیرش ناپیوستگی‌های جوش، مطابق **آیین‌نامه‌ی جوشکاری ساختمانی ایران (نشریه‌ی ۲۲۸)** است.
• کاهش درصد آزمایش‌های فراصوت و ذرات مغناطیسی بر اساس ضوابط بند **۱۰-۴-۴-۲** مجاز است.
• ⚠️ آزمون **لایه‌ای شدن (Lamellar Tearing)**: در اتصالات **سپری (T)** و **گوشه (L)**، اگر ضخامت فلز پایه **مساوی یا بیش از ۴۰ میلی‌متر** و ضخامت قطعه‌ی متصل با CJP **مساوی یا بیش از ۲۰ میلی‌متر** باشد، باید **UT** در **پشت و مجاورت خط امتزاج جوش** انجام شود.
• بازرسی چشمی جوش باید توسط نفرات **هر دو دستگاه QC و QA** انجام شود (جدول‌های ۱۰-۴-۲۱ تا ۱۰-۴-۲۳).

الزامات اجرایی لرزه‌ای

• ⚠️ الزامات بخش ۱۰-۴-۹ **علاوه بر** الزامات عمومی بخش‌های ۱۰-۴-۱ تا ۱۰-۴-۸ اعمال می‌شود — جایگزین آن‌ها نیست.
• دامنه: اعضا، اجزا و اتصالات **سیستم باربر جانبی لرزه‌ای** ساختمان.
• این همان الگوی تکرارشونده‌ی کل مبحث است: فصل ۱۰-۳ روی ۱۰-۲ سوار می‌شود و بخش ۱۰-۴-۹ روی بقیه‌ی ۱۰-۴.
• جمع‌بندی سلسله‌مراتب کنترل: **QC** کار سازنده و نصاب است در حین اجرا؛ **QA** کار بازرس مستقل است قبل و حین اجرا.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۰

مباحث مرتبط

مبحث ۱۰: طرح و اجرای ساختمان‌های فولادیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی