تأسیسات مکانیکی — مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «تأسیسات مکانیکی» (بند ۲۲-۵) از مبحث بیست و دوم مقررات ملی ساختمان (مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۶ سوال دارد.

فهرست مطالب

• کلیات
• تأسیسات هوارسانی، تعویض و تخلیه‌ی هوا
• موتورخانه و معاینه‌ی فنی آن
• دستگاه‌های گرم‌کننده و خنک‌کننده‌ی ویژه
• دودکش‌ها، سوخت مایع، لوله‌کشی، تبرید و سایر تأسیسات
• دوره‌ی تناوب بازرسی (جدول ۲۲-۵-۱)

خلاصه درسنامه

کلیات

• تأسیسات مکانیکی ساختمان بر اساس ماهیت کاری خود در تأمین دائمی شرایط هوای داخل، همواره در حال کار است؛ این عملکرد مداوم سبب فرسودگی تدریجی دستگاه‌ها، رسوب‌گرفتن مخازن و لوله‌کشی‌ها، کثیف‌شدن فیلترها و در نهایت کاهش راندمان تأسیسات می‌شود.
• شرایط غیرقابل‌پیش‌بینی کاری به‌علت عوامل خارجی (مانند کاهش ولتاژ برق یا افزایش ناگهانی فشار کار) نیز می‌تواند باعث کارکرد منقطع یا توقف تأسیسات شود؛ بنابراین بازرسی و مراقبت دائمی و تعمیرات دوره‌ای، از الزامات کارکرد مناسب و پایدار تأسیسات است.

تأسیسات هوارسانی، تعویض و تخلیه‌ی هوا

• دهانه‌های ورود و خروج هوا: باید سالانه دو بار بازرسی، تمیز و در صورت لزوم توری‌های حفاظشان تعویض شود؛ دمپرهای دستی و موتوری باید کنترل و از صحت کار موتور اطمینان حاصل شود.
• صافی‌های هوا: باید سالانه حداقل دو بار و ⚠️ در موارد حساس و محیط‌های دارای هوای آلوده، هر ماه بازرسی شوند؛ صافی‌های پاره تعویض و صافی‌های معیوب تعمیر یا تعویض می‌شوند.
• پلنوم هوا و کویل‌های سرمایی/گرمایی: باید سالانه حداقل دو بار بازرسی و در صورت لزوم شسته و ضدعفونی شوند (کویل‌های سرمایی محل مناسبی برای رشد قارچ و میکروب‌اند).
• فن (هواکش)، یاتاقان و تسمه‌ی پروانه: باید سالانه حداقل دو بار بازرسی شود؛ کشیدگی تسمه و جهت چرخش فن باید کنترل شود (کشیدگی بیش از حد فرسودگی زودرس ایجاد می‌کند و شل‌بودن، هوادهی را کاهش می‌دهد).
• کانال‌کشی‌ها، دریچه‌های توزیع و برگشت هوا: باید سالانه یک بار بازرسی و عدم نشتی هوا کنترل شود.
• تعویض هوا و هودهای آشپزخانه: هودهای آشپزخانه‌های تجاری باید ⚠️ ماهانه یک بار بازرسی، تمیز و شسته شده و ظرف جمع‌آوری روغن تخلیه شود؛ صافی‌ها ماهانه شستشو و هرسال تعویض می‌شوند.
• دمپرهای ضد آتش: باید هر سال یک بار یا پس از آتش‌سوزی بازرسی شوند؛ فیوزهای سوخته تعویض و عملکرد موتور دمپرهای موتوری کنترل می‌شود.

موتورخانه و معاینه‌ی فنی آن

• ⚠️ معاینه‌ی فنی موتورخانه‌ها باید هر سال یک‌بار، با توجه به الزامات مباحث مقررات ملی و استاندارد ملی ایران به شماره‌ی ۱۲۰۰۰، توسط بازرس انجام شود.
• دیگ آب گرم، دیگ بخار و تجهیزات مربوطه باید سالانه یک بار بازرسی شوند — شامل بازرسی مشعل، کنترل‌ها و نشانگرهای دما/فشار، تمیزکاری محفظه‌ی احتراق، بازبینی دودکش و مقایسه‌ی ترکیبات دود خروجی با مقادیر استاندارد، و آزمایش شیر قطع سریع و شیر اطمینان.
• آب‌گرم‌کن‌ها، مبدل‌ها و مخازن تحت فشار باید سالانه یک بار بازرسی شوند — شامل رسوب‌زدایی، تخلیه‌ی آب برای رسوبات ته‌نشین‌شده، بازرسی نشانگرهای دما/فشار و آزمایش شیرهای اطمینان.
• منابع انبساط باید سالانه حداقل دو بار بازرسی شوند: در منابع باز، سلامت مخزن و شیر شناور کنترل می‌شود؛ در منابع بسته، بالشتک و فشار هوای داخل و فشار آب کنترل می‌شود.

دستگاه‌های گرم‌کننده و خنک‌کننده‌ی ویژه

• بخاری‌های خانگی، شومینه و آب‌گرم‌کن، و کوره‌های هوای گرم: باید سالانه یک بار به‌صورت کلی و ⚠️ در آغاز فصل سرما بازرسی شوند — شامل بازبینی دودکش، بازرسی کنترل‌های ایمنی (ترموستات‌ها، مراقبت شعله) و کنترل نشت گاز با محلول آب‌وصابون.
• بخاری برقی و گرم‌کننده‌ی برقی سونا: باید سالانه یک بار بازرسی شوند — کنترل مدار الکتریکی (کلید، فیوز، ترموستات) و حریم ایمنی اطراف دستگاه.
• کولرهای گازی: در مناطق آب‌وهوایی معتدل سالانه یک‌بار در شروع فصل گرما، و در مناطق گرم و مرطوب هر سه ماه یک‌بار، بازرسی و در صورت نیاز تنظیم یا تعمیر شوند.
• ⚠️ کولرهای آبی: سالانه حداقل سه بار بازرسی می‌شوند — مرحله‌ی اول در آغاز فصل گرما و راه‌اندازی، مرحله‌ی دوم حین بهره‌برداری، مرحله‌ی سوم زمان استراحت و خاموشی؛ صفحات پوشال باید دست‌کم هر دو سال یک‌بار تعویض شوند.

دودکش‌ها، سوخت مایع، لوله‌کشی، تبرید و سایر تأسیسات

• دودکش دستگاه‌های گرمایی: دست‌کم سالانه یک‌بار بازدید می‌شود — کنترل باز‌بودن مجرا، ضخامت ورق و پوشش عایق، شکاف‌های طولی، اتصالات و فواصل ایمنی اطراف دودکش.
• ذخیره‌سازی و لوله‌کشی سوخت مایع (گازوئیل، مازوت): بازرسی دست‌کم سالی یک بار و ⚠️ قبل از شروع فصل سرما — شامل تخلیه‌ی رسوبات ته مخزن و ضخامت‌سنجی بدنه؛ اگر کاهش ضخامت ورق پس از ده سال عمر کاری به کمتر از ۸۰٪ ضخامت اولیه برسد، باید تعویض شود. این الزامات شامل گاز مایع نمی‌شود.
• لوله‌کشی: بازرسی دست‌کم سالی یک بار — کنترل لوله‌ها، اتصالات، شیرها، بست‌ها و پوشش رنگ/عایق.
• تأسیسات تبرید: بازرسی دست‌کم سالی یک بار — شامل کمپرسورها، کندانسورها، نمونه‌گیری مبرد برای کنترل خلوص، و بازرسی آشکارسازها و نشت‌یاب مبرد.
• سایر تأسیسات و تجهیزات (بند ۲۲-۵-۹): تجهیزاتی که در این فصل تأکید نشده‌اند، باید حداقل سالانه یک بار بازرسی شوند، مگر آن‌که سازنده دستورالعمل خاصی پیشنهاد کرده باشد.

دوره‌ی تناوب بازرسی (جدول ۲۲-۵-۱)

• طبق بند ۲۲-۵-۱۰، دوره‌ی تناوب بازرسی بخش‌های مختلف این فصل باید حداکثر برابر با زمان‌های مندرج در جدول شماره‌ی ۲۲-۵-۱ باشد (این اعداد سقف زمانی‌اند؛ زیربندهای داخل همین فصل ممکن است دوره‌های کوتاه‌تر الزامی برای اجزای خاص تعیین کرده باشند، مثل صافی هوا در محیط آلوده که هرماهه است).
• بر اساس جدول ۲۲-۵-۱: تأسیسات هوارسانی/تعویض/تخلیه‌ی هوا حداکثر هر دو سال یک‌بار؛ تعویض هوا و هودهای آشپزخانه سالانه یک‌بار؛ دمپرهای ضد آتش ماهانه یک‌بار.
• بقیه‌ی ردیف‌های جدول (معاینه‌ی فنی موتورخانه، دیگ آب گرم/بخار، آب‌گرم‌کن‌ها/مبدل‌ها، منابع انبساط، دستگاه‌های گرم‌کننده/خنک‌کننده‌ی ویژه، دودکش‌ها، ذخیره‌سازی سوخت مایع، لوله‌کشی‌ها، تأسیسات تبرید) همگی حداکثر سالانه یک‌بار هستند.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۲۲

مباحث مرتبط

مبحث ۲۲: مراقبت و نگهداری از ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی