تأسیسات گازرسانی ساختمان‌ها — مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان (فصل ۸)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «تأسیسات گازرسانی ساختمان‌ها» (بند ۲۲-۸) از مبحث بیست و دوم مقررات ملی ساختمان (مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۷ سوال دارد.

فهرست مطالب

• کلیات
• بازدید دودکش‌ها و مجاری تهویه توسط مسئول نگهداری
• تجهیزات گازسوز ثابت و فصلی، شیلنگ‌ها
• لوله‌کشی گاز، شیرها، کنتور و اتصال زمین
• بازرسی توسط بازرس و دوره‌ی تناوب بازرسی
• تعمیرات و تغییرات، ایمنی بهره‌برداری و تخریب/نوسازی
• صدمات واردشده، بازسازی، نشت گاز و قطع جریان

خلاصه درسنامه

کلیات

• تأسیسات گاز داخل ساختمان‌ها ممکن است به دلایل مختلف (خوردگی، فرسودگی، تغییرات، تعمیرات ساختمانی، تخریب) دچار نقص شده و باعث حوادثی مانند گازگرفتگی، حریق، انفجار، آلودگی محیط زیست و مسمومیت شوند.
• هدف این فصل، تعیین حداقل الزاماتی است که باید برای جلوگیری از بروز خطرات مختلف، در زمان بهره‌برداری از تأسیسات گازرسانی رعایت شود؛ کلیه‌ی تأسیسات و تجهیزات گازسوز باید در دوره‌های زمانی مشخص بازرسی شوند.

بازدید دودکش‌ها و مجاری تهویه توسط مسئول نگهداری

• مسئول نگهداری ساختمان باید شبکه‌ی لوله‌کشی گاز و تجهیزات نصب‌شده را به‌صورت ادواری بازدید نموده و از سلامت عملکرد اجزا، عدم نشتی و عدم تغییرات بدون مجوز اطمینان حاصل کند.
• ⚠️ دودکش وسایل گازسوز و متعلقات آن: حداقل هر سه ماه یک‌بار و نیز در مواقع تغییرات شدید جوی (کاهش/افزایش شدید دما، باد شدید، طوفان)، بازدید می‌شود — بازبودن مجرا، دودبندی اتصالات و سالم‌بودن کلاهک کنترل می‌شود.
• مجاری تهویه: حداقل هر سه ماه یک‌بار و نیز در مواقع تغییرات شدید جوی، بازدید و بازبودن آن‌ها کنترل می‌شود.

تجهیزات گازسوز ثابت و فصلی، شیلنگ‌ها

• تجهیزات گازسوز ثابت (مانند اجاق‌گاز، آب‌گرم‌کن) که دارای دودکش‌اند: حداقل هر سه ماه یک‌بار و نیز در تغییرات شدید جوی بازدید می‌شوند؛ تجهیزاتی که نیازی به دودکش ندارند: هر شش ماه یک‌بار.
• ⚠️ تجهیزات گازسوز فصلی (مانند بخاری): سالانه حداقل سه بار — در زمان نصب و راه‌اندازی، بهره‌برداری و هنگام جمع‌آوری — از نظر صحت عملکرد، آلایندگی و نشتی بازدید می‌شوند؛ تبصره: هنگام جمع‌آوری، انتهای شیر مصرف باید توسط درپوش فولادی مسدود و آب‌بند شود.
• شیلنگ‌های گاز: در هر مرحله‌ی بازرسی تجهیزات گازسوز، بررسی می‌شوند؛ ⚠️ شیلنگ‌های مخصوص گاز باید هر پنج سال با شیلنگ نو تعویض شوند — استفاده از شیلنگ‌های مستعمل مجاز نیست.

لوله‌کشی گاز، شیرها، کنتور و اتصال زمین

• لوله‌کشی گاز: باید سالانه حداقل یک‌بار به‌صورت ظاهری بازدید شود (عیوبی مانند زنگ‌زدگی یا پوسته‌شدن رنگ)؛ کلیه‌ی لوله‌کشی‌ها باید مطابق مبحث هفدهم، سالانه یک‌بار آزمایش نشتی شوند — با محلول آب‌وصابون. ⚠️ تبصره: تحت فشار قراردادن لوله با هوا یا اکسیژن برای نشت‌یابی ممنوع است؛ باید از نیتروژن یا گازهای خنثی استفاده شود.
• شیرها: باید حداقل سالانه یک بار از نظر نشتی آزمایش و وضعیت ظاهری‌شان بررسی شود.
• کنتور و تنظیم‌کننده‌ی فشار گاز، و شیر اصلی گاز (شیر بعد از کنتور): هر دو باید سالانه یک‌بار بازدید شوند.
• اتصال زمین: از لوله‌کشی گاز نباید به‌منظور اتصال زمین استفاده شود؛ مسئول نگهداری باید طی بازدیدهای سه‌ماهه، عدم اتصال الکتریکی لوله‌کشی گاز را بررسی کند.
• نقشه‌ی چون‌ساخت لوله‌کشی گاز: مالک باید یک نسخه به مسئول نگهداری تحویل دهد؛ هرگونه تغییر باید با اخذ مجوز از مراجع ذی‌صلاح و بر اساس مبحث هفدهم باشد.

بازرسی توسط بازرس و دوره‌ی تناوب بازرسی

• بازرس باید دارای صلاحیت طراحی و نظارت لوله‌کشی گاز طبیعی ساختمان‌ها بوده و ضمن مطابقت شبکه با نقشه‌ی چون‌ساخت، از صحت عملکرد، عدم نشتی (طبق مبحث هفدهم)، سلامت دودکش‌ها و مجاری تهویه اطمینان حاصل کرده و گزارش مکتوب به مراجع ذی‌صلاح و مسئول نگهداری تحویل دهد.
• ⚠️ دوره‌ی تناوب بازرسی شبکه‌ی لوله‌کشی گاز برای کلیه‌ی ساختمان‌های مشمول این مقررات، دو سال است؛ علاوه بر آن، در صورت هرگونه تغییر در شبکه، سیستم باید بازدید و تأییدیه‌ی صحت عملکرد صادر شود.

تعمیرات و تغییرات، ایمنی بهره‌برداری و تخریب/نوسازی

• تعمیرات و تغییرات شبکه‌ی لوله‌کشی گاز باید مطابق مبحث هفدهم انجام شود؛ مسئول نگهداری قبل از هرگونه تعمیر یا تغییر، باید شرکت گاز ناحیه را مطلع و مجوز لازم را اخذ کند.
• ایمنی دوره‌ی بهره‌برداری: مسئول نگهداری باید کلیه‌ی ضوابط و دستورالعمل‌های ایمنی استفاده از گاز طبیعی را مطابق مبحث هفدهم رعایت کند؛ ⚠️ تبصره: باید یک نسخه از پیوست یک (راهنمای ایمنی) مبحث هفدهم را در اختیار ساکنین هر واحد مسکونی قرار دهد.
• تخریب و نوسازی ساختمان: مسئول نگهداری باید قبل از تخریب، شرکت گاز ناحیه را مطلع و پس از اخذ مجوز، نسبت به جمع‌آوری لوله‌کشی گاز اقدام کند.

صدمات واردشده، بازسازی، نشت گاز و قطع جریان

• در صورت آسیب به شبکه‌ی لوله‌کشی گاز، مسئول نگهداری باید بلافاصله جریان گاز را از طریق شیر اصلی قطع و به شرکت گاز ناحیه اطلاع دهد؛ ⚠️ در موارد اضطراری، بستن شیر قفلی روی علمک مجاز است.
• اجزای ساختمانی که بر اثر تخریب یا سوراخ‌کردن برای اجرای لوله‌کشی گاز ضعیف یا آسیب دیده‌اند، باید پس از خاتمه‌ی کار، تعمیر و تقویت شده و به حالت ایمن بازسازی شوند.
• ⚠️ در صورت نشت گاز، اقدامات فوری همزمان: تخلیه‌ی فضای آلوده از ساکنین؛ بازکردن درها/پنجره‌ها و تسریع خروج گاز با حوله‌ی مرطوب؛ حذف هر منبع احتراق (کشیدن سیگار، روشن‌کردن کبریت و قطع‌ووصل کلیدهای برقی ممنوع)؛ قطع جریان گاز محوطه؛ بازرسی ساختمان‌های مجاور؛ و اطلاع به شرکت ملی گاز ایران.
• قطع جریان گاز: مسئول نگهداری باید قبل از قطع جریان گاز ساختمان — جز در مواقع اضطراری — تمام مصرف‌کنندگان آن شبکه را مطلع نماید.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۲۲

مباحث مرتبط

مبحث ۲۲: مراقبت و نگهداری از ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی