روش ضرایب لنگر در دال‌ها؛ روش طراحی ساده (پیوست‌های ۹-پ۵ و ۹-پ۶) — مبحث ۹ مقررات ملی ساختمان (فصل ۲۶)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «روش ضرایب لنگر در دال‌ها؛ روش طراحی ساده (پیوست‌های ۹-پ۵ و ۹-پ۶)» (بند ۹-پ۵ و ۹-پ۶) از مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۰ سوال دارد.

فهرست مطالب

• روش ضرایب لنگر — شرایط کاربرد (۹-پ۵-۱)
• نوارها و توزیع لنگر (۹-پ۵-۲)
• ضخامت دال و برش و لنگر تیرها (۹-پ۵-۳ تا ۵)
• روش طراحی ساده — دامنه‌ی کاربرد (۹-پ۶-۱ و ۲)
• روش طراحی ساده — تیرها و ستون‌ها (۹-پ۶-۳-۱ و ۲)
• روش طراحی ساده — سقف و شالوده (۹-پ۶-۳-۳ و ۴)

خلاصه درسنامه

روش ضرایب لنگر — شرایط کاربرد (۹-پ۵-۱)

• روش ضرایب برای **دال‌های مستطیلی** با شرایط زیر به کار می‌رود:
• ⚠️ دال در **چهار طرف روی تیر یا دیوار** تکیه داشته باشد.
• ابعاد **تیرهای زیرسری** دال باید شرط سختی مشخصی را برآورده کنند (رابطه‌ی متن حذف شده است).
• ⚠️ **نسبت طول به عرض دهانه‌های آزاد ≤ ۲٫۰** (دال دوطرفه).
• ⚠️ بارها فقط **قائم** و **یکنواخت** باشند.

نوارها و توزیع لنگر (۹-پ۵-۲)

• هر دال با توجه به **شرایط انتهایی تکیه‌گاه‌ها** به‌طور مجزا بررسی می‌شود.
• ⚠️ در هر امتداد: **نوار میانی** با عرض **نصف عرض دال** (نیمه‌ی وسط) و دو **نوار کناری** هر یک با عرض **یک‌چهارم عرض دال**.
• ⚠️ لنگرها در عرض **نوار میانی یکنواخت**اند؛ در **نوار کناری** به‌طور **خطی** از مقدار نوار میانی (در مرز مشترک) تا **یک‌سوم** آن (در لبه‌ی خارجی) کاهش می‌یابند.
• لنگر **منفی** بر تکیه‌گاه برای بار مرده و زنده از **جدول ضرایب منفی**؛ لنگر **مثبت** وسط دهانه برای **بار مرده** و **بار زنده** هر کدام از **جدول جداگانه‌ی ضرایب مثبت**.
• ⚠️ اگر لنگر یک طرف تکیه‌گاه مشترک دو دال **کمتر از ۸۰ درصد** لنگر طرف دیگر باشد، **اختلاف به نسبت سختی‌های خمشی** دو دال بین آن‌ها تقسیم می‌شود.
• ⚠️ در **لبه‌ی ناپیوسته** (دال در طرف دیگر تکیه‌گاه ادامه ندارد)، لنگر منفی طراحی در هر نوار = **سه‌چهارم لنگر مثبت وسط دهانه‌ی همان نوار**.
• نمونه از جدول‌ها برای دال **مربعی (m = ۱٫۰)**: ضریب لنگر منفی **حالت ۲ = ۰٫۰۴۵** و ضرایب لنگر مثبت **حالت ۱ = ۰٫۰۳۶**.

ضخامت دال و برش و لنگر تیرها (۹-پ۵-۳ تا ۵)

• ⚠️ حداقل ضخامت دال در این روش: دال **ناپیوسته در یک سمت یا بیشتر → محیط دال / ۱۴۰**؛ دال **پیوسته در چهار سمت → محیط / ۱۶۰**؛ و در هر حال **≥ ۱۰۰ میلی‌متر**.
• ⚠️ برش تیرها از بارهای واقع در محدوده‌ی **خطوط مورب ۴۵ درجه** از گوشه‌های دال‌های دو طرف و محورهای چشمه‌ها — یعنی **توزیع ذوزنقه‌ای یا مثلثی**.
• علاوه بر برش منتقل‌شده از دال، برش **بارهای مستقیم روی تیر** هم منظور می‌شود.
• برش دال در طول مرز مشترک با تیر به‌صورت **یکنواخت** در طول تکیه‌گاه فرض می‌شود؛ نسبت تقسیم بار در دو جهت از جدول مربوط؛ مقاومت برشی دال طبق **فصل ۹-۸**.
• لنگر تیرها از بارهای منتقل‌شده از دال یا از **بار یکنواخت معادل** برای تیرهای **ضلع کوتاه** و **ضلع بلند**.

روش طراحی ساده — دامنه‌ی کاربرد (۹-پ۶-۱ و ۲)

• هدف: حداقل مقررات برای ایمنی، بهره‌برداری و پایایی ساختمان‌های **قاب خمشی بتنی متوسط** کوچک.
• ⚠️ حداکثر **۳ طبقه (با احتساب زیرزمین) + یک خرپشته**؛ ارتفاع از روی پی **حداکثر ۱۲ متر**؛ پلان حداکثر **۸ متر × ۱۰ متر**.
• ⚠️ فقط ساختمان‌های **مسکونی یک و دو خانواری** با کاربری صرفا مسکونی و **دور از گسل**.
• ⚠️ بتن با سنگ‌دانه‌ی معمولی و سیمان پرتلند با f'c طبق پیوست دوام ولی **حداقل ۲۰ مگاپاسکال**؛ میلگردها **S420**.
• ⚠️ **ارتفاع طبقه حداکثر ۳٫۲ متر** و ارتفاع هر طبقه نباید **بیش از ۱۰ درصد** کمتر از طبقه‌ی زیرین باشد.
• ⚠️ **دو دهانه** در هر دو جهت، طول دهانه **۳ تا ۵ متر**؛ اختلاف تراز در یک طبقه حتی‌الامکان نباشد و حداکثر **۶۰۰ میلی‌متر**.
• ⚠️ سقف‌ها **تیرچه‌بلوک**؛ خاک **نوع ۱ تا ۳** و **غیرروان‌گرا**؛ ضوابط **پیوست دوام (۹-پ۱)** الزامی.
• این روال **حالت راهنما** دارد و طراح همواره می‌تواند از سایر فصل‌های مبحث استفاده کند؛ اطلاعات جداول باید توسط طراح **کنترل** شود.

روش طراحی ساده — تیرها و ستون‌ها (۹-پ۶-۳-۱ و ۲)

• تیرها در دو دسته‌ی **داخلی** و **پیرامونی**؛ **تیپ تیر (۱ تا ۸)** بر اساس **طول و عرض ساختمان** از جدول ۹-پ۶-۱ (مثلا ۸×۶ متر → تیپ ۱؛ ۱۰×۸ متر → تیپ ۸).
• ⚠️ فاصله‌ی خاموت‌ها در طول **دو برابر ارتفاع مقطع** از بر تکیه‌گاه **نصف** می‌شود؛ **اولین خاموت بسته حداکثر ۵۰ میلی‌متر** از وجه تکیه‌گاه.
• ⚠️ در بالا و پایین مقطع تیر **دو میلگرد سرتاسری با قطر حداقل ۱۲ میلی‌متر**؛ خاموت‌ها با **خم ۱۳۵ درجه** و طول مستقیمی که **کمتر از ۶۰ میلی‌متر** نباشد.
• ⚠️ ستون‌ها **مربعی ۴۵۰ × ۴۵۰ میلی‌متر** با **پوشش ۵۰ میلی‌متر**؛ چهار تیپ آرماتوربندی: **1-45، 1.5-45، 2-45 و 2.5-45** بر حسب ابعاد ساختمان، طبقه و موقعیت ستون (میانی، کناری، گوشه).
• ⚠️ خاموت‌های ستون باید **از محل اتصال تیر به ستون عبور کنند**؛ در طول **یک‌ششم ارتفاع آزاد** از بر، فاصله‌ی خاموت **نصف** می‌شود؛ وصله‌ی آرماتورهای ستون ترجیحا در **یک‌سوم میانی ارتفاع**.

روش طراحی ساده — سقف و شالوده (۹-پ۶-۳-۳ و ۴)

• ⚠️ سقف تیرچه‌بلوک طبق استانداردهای ملی **۲۹۰۹-۱ (تیرچه‌ی بتن‌آرمه)** و **۲۹۰۹-۳ (تیرچه‌ی پیش‌تنیده)** و محدودیت‌های بند **۹-۱۱-۷-۲**.
• پی دو نوع است: **پی تک** برای **ستون میانی** و **شالوده‌ی نواری** برای **ستون‌های کناری و گوشه**.
• ⚠️ پی ستون میانی: **مربع ۲٫۷ × ۲٫۷ متر** با **دو شبکه میلگرد نمره‌ی ۲۰ به فاصله‌ی ۲۵۰ میلی‌متر** در بالا و پایین.
• ⚠️ شالوده‌ی ستون‌های کناری و گوشه: **نواری به عرض ۱٫۵ متر**؛ فواصل آرماتورها **زیر ستون‌های کناری نصف** می‌شود.
• پوشش بتن طبق ضوابط **مقاطع در تماس با خاک**؛ پی میانی با **کلاف‌های رابط در هر دو جهت** (بند ۹-۱۵-۳-۶) به پی‌های نواری متصل می‌شود.
• در انتهای مبحث، **واژه‌نامه‌ی انگلیسی به فارسی** آمده است (مثلا boundary element = جزء مرزی/جزء لبه، anchor, post installed = مهار کاشتنی، base of structure = تراز پایه‌ی سازه).

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۹

مباحث مرتبط

مبحث ۹: طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمههمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی