عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه ساختمان — مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۰)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه ساختمان» (بند ۱۲-۱۰) از مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
کلیات
- عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه — نظیر جوشکاری، برشکاری و پیچ‌ومهره‌کاری سازه‌ی فولادی، و همچنین قالب‌بندی، میلگردگذاری و بتن‌ریزی در سازه‌ی بتنی — باید توسط اشخاص دارای صلاحیت انجام شود.
اجرای سازه‌ی فولادی
- ساخت، برپایی و نصب سازه‌ی فولادی باید طبق مبحث دهم (طرح و اجرای ساختمان‌های فولادی) انجام شود؛ در برپایی صنعتی، مبحث یازدهم (طرح و اجرای صنعتی ساختمان‌ها) نیز رعایت شود. پیش از جدا کردن نگه‌دارنده‌ها، باید حداقل تعیین‌شده در نقشه‌ها برای جوشکاری یا پیچ‌ومهره انجام شده باشد؛ عضو زیرین سازه باید صددرصد متصل شود پیش از نصب عضو رویین.
- ستون‌های نصب‌شده باید با تیرهای واسط و عناصر مهارکننده‌ی جانبی مهار شوند؛ هیچ ستونی نباید پیش از ایجاد اتصال با ستون‌های مجاور و تأمین پایداری، رها شود. برای بالا بردن تیرآهن باید از کابل‌های فولادی و طناب‌های مخصوص استفاده شود؛ استفاده از زنجیر برای بستن و حمل تیرآهن ممنوع است.
- در شرایط نامساعد جوی (باد، طوفان، بارندگی) یا روشنایی ناکافی، باید از ادامه‌ی کار بر روی اسکلت فولادی خودداری شود؛ قطعات فولادی نباید هنگام نصب آغشته به برف/یخ/مواد لغزنده باشند.
- کارگران در عملیات برپایی فولادی باید طبق فصل ۱۲-۴ مجهز به کلاه/کفش/پیکربند/طناب مهار/عینک/دستکش باشند و هنگام کار در ارتفاع همواره دارای نقطه‌ی اتصال باشند؛ کارگرانی که سطح قطعات را با مواد شیمیایی یا ماسه‌پاشی تمیز می‌کنند، باید ماسک تنفسی داشته باشند. محوطه‌ی زیر و اطراف کار باید محصور شود.
- قطعات فولادی مرکب موردنظر برای نصب در ارتفاع زیاد باید تا حد امکان روی زمین مونتاژ شود یا در کارخانه پیش‌نصب شود. تخلیه‌ی آهن‌آلات از تریلر/کامیون باید با جرثقیل یا وسایل بالابر انجام شود؛ استفاده از آچار اف یا تکان کامیونت برای این منظور ممنوع است، و بالا کشیدن اجسام سنگین به‌صورت دستی با طناب/کابل نیز ممنوع است.
اجرای سازه‌ی بتنی
- طراحی و ساخت کلیه‌ی اجزای قالب‌ها (پایه‌ها، شمع‌ها، پانل‌ها) باید توسط شخص دارای صلاحیت انجام شود؛ ضریب اطمینان این اجزا باید حداقل ۲٫۵ نسبت به بارهای وارد باشد. قالب بتن باید قبل از بتن‌ریزی توسط شخص دارای صلاحیت بازدید شود تا از ایستایی کلیه‌ی اجزا اطمینان حاصل شود.
- موقع برداشتن قالب بتن، باید از کسب مقاومت بتن بر اساس ضوابط مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه) اطمینان حاصل شود؛ در بازکردن و نگهداری قالب‌ها باید از خطر سقوط/لغزش/واژگونی قالب‌ها پیش‌گیری شود.
- کارگران شاغل در ساختن، حمل و ریختن بتن باید طبق فصل ۱۲-۴ به کفش، کلاه، عینک و دستکش حفاظتی مجهز باشند؛ کارگران در ارتفاع که به بستن میلگرد/قالب‌بندی/بتن‌ریزی می‌پردازند، باید پیکربند و طناب مهار داشته باشند و موانعی برای جلوگیری از سقوط ابزار نصب شود.
- کارگرانی که به‌طور مداوم با سیمان کار می‌کنند و در اندود/بتن‌پاشی (شاتکریت)/چکشی کردن بتن فعالیت دارند، باید به دستکش، عینک و ماسک تنفسی حفاظتی مجهز باشند. میخ‌های موجود در قالب‌های چوبی باید بلافاصله بعد از باز شدن قالب، فرو کوبیده یا بیرون کشیده شود. دستگاه بتن‌ساز باید مجهز به ضامن باشد تا در تمیزکاری از به‌کارافتادن اتفاقی جلوگیری شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مرجع اصلی اجرای سازه‌ی فولادی | مبحث دهم؛ در برپایی صنعتی، همراه با مبحث یازدهم |
| مرجع کسب مقاومت بتن پیش از بازکردن قالب | ضوابط مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه) |
| قاعده‌ی اتصال اعضای فولادی حین نصب | عضو زیرین باید صددرصد پیچ‌ومهره/جوش شود پیش از نصب عضو بالایی |
| روش ممنوع بستن تیرآهن برای بالا بردن | استفاده از زنجیر ممنوع؛ کابل فولادی/طناب مخصوص الزامی |
| ضریب اطمینان اجزای قالب بتن | حداقل ۲٫۵ نسبت به بارهای وارد |
| روش ممنوع تخلیه‌ی آهن‌آلات از کامیون | آچار اف یا تکان‌دادن کامیونت ممنوع؛ جرثقیل/بالابر الزامی |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه (جوشکاری، پیچ‌ومهره‌کاری فولادی، قالب‌بندی و بتن‌ریزی) باید توسط چه کسی انجام شود؟
الف) هر کارگر ساده
ب) اشخاص دارای صلاحیت
ج) فقط صاحبکار
د) فقط ناظر
پاسخ صحیح: گزینه ب — اشخاص دارای صلاحیت
طبق بند ۱۲-۱۰-۱-۱، عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه، نظیر جوشکاری/برشکاری/پیچ‌ومهره‌کاری سازه‌ی فولادی و عملیات قالب‌بندی/میلگردگذاری/بتن‌ریزی در سازه‌ی بتنی، باید توسط اشخاص دارای صلاحیت انجام شود.
طبق بند ۱۲-۱۰-۱-۱، عملیات ساخت، برپایی و نصب سازه، نظیر جوشکاری/برشکاری/پیچ‌ومهره‌کاری سازه‌ی فولادی و عملیات قالب‌بندی/میلگردگذاری/بتن‌ریزی در سازه‌ی بتنی، باید توسط اشخاص دارای صلاحیت انجام شود.
سوال ۲: پیش از نصب هر یک از اجزای سازه بر روی سازه‌ی دیگر، عضو زیرین باید در چه وضعیتی باشد؟
الف) بدون نیاز به اتصال کامل
ب) صددرصد پیچ‌ومهره یا جوشکاری شده باشد
ج) فقط نیمی از پیچ‌ها بسته باشد
د) فقط با طناب موقتا مهار شده باشد
پاسخ صحیح: گزینه ب — صددرصد پیچ‌ومهره یا جوشکاری شده باشد
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۲، قبل از نصب هر یک از اجزای سازه بر روی سازه‌ی دیگر، عضو زیرین سازه باید صددرصد پیچ‌ومهره یا جوشکاری شود.
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۲، قبل از نصب هر یک از اجزای سازه بر روی سازه‌ی دیگر، عضو زیرین سازه باید صددرصد پیچ‌ومهره یا جوشکاری شود.
سوال ۳: در شرایط نامساعد جوی (باد، طوفان، بارندگی) یا روشنایی ناکافی، چه اقدامی الزامی است؟
الف) ادامه‌ی کار با احتیاط بیشتر
ب) جلوگیری از ادامه‌ی کار بر روی اسکلت فولادی
ج) افزایش سرعت کار برای اتمام زودتر
د) هیچ اقدام خاصی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه ب — جلوگیری از ادامه‌ی کار بر روی اسکلت فولادی
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۶، در شرایط نامساعد جوی از قبیل باد، طوفان و بارندگی یا در صورت ناکافی بودن روشنایی و محدود بودن میدان دید، باید از ادامه‌ی کار بر روی اسکلت فولادی جلوگیری شود.
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۶، در شرایط نامساعد جوی از قبیل باد، طوفان و بارندگی یا در صورت ناکافی بودن روشنایی و محدود بودن میدان دید، باید از ادامه‌ی کار بر روی اسکلت فولادی جلوگیری شود.
سوال ۴: تخلیه‌ی آهن‌آلات از تریلر، کامیون و کامیونت باید با چه روشی انجام شود؟
الف) استفاده از آچار اف
ب) تکان دادن کامیونت
ج) استفاده از جرثقیل یا وسایل بالابر
د) بالا کشیدن دستی با طناب
پاسخ صحیح: گزینه ج — استفاده از جرثقیل یا وسایل بالابر
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۱۲، تخلیه‌ی آهن‌آلات از تریلر، کامیون و کامیونت باید با استفاده از جرثقیل یا وسایل بالابر صورت گیرد؛ استفاده از آچار اف یا تکان و حرکت کامیونت، و بالا کشیدن دستی اجسام سنگین ممنوع است.
طبق بند ۱۲-۱۰-۲-۱۲، تخلیه‌ی آهن‌آلات از تریلر، کامیون و کامیونت باید با استفاده از جرثقیل یا وسایل بالابر صورت گیرد؛ استفاده از آچار اف یا تکان و حرکت کامیونت، و بالا کشیدن دستی اجسام سنگین ممنوع است.
سوال ۵: موقع برداشتن قالب بتن، باید از کسب مقاومت بتن بر اساس کدام مبحث اطمینان حاصل شود؟
الف) مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه)
ب) مبحث دهم
ج) مبحث ششم
د) مبحث چهاردهم
پاسخ صحیح: گزینه الف — مبحث نهم (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه)
طبق بند ۱۲-۱۰-۳-۳، موقع برداشتن قالب بتن، باید از کسب مقاومت بتن بر اساس ضوابط مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه) اطمینان حاصل شود.
طبق بند ۱۲-۱۰-۳-۳، موقع برداشتن قالب بتن، باید از کسب مقاومت بتن بر اساس ضوابط مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه) اطمینان حاصل شود.
سوال ۶: کارگرانی که به‌طور مداوم با سیمان کار می‌کنند و در بتن‌پاشی (شاتکریت) فعالیت دارند، باید به چه تجهیزاتی مجهز باشند؟
الف) دستکش، عینک و ماسک تنفسی حفاظتی مناسب
ب) فقط کفش لاستیکی
ج) فقط کلاه ایمنی
د) هیچ تجهیز خاصی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — دستکش، عینک و ماسک تنفسی حفاظتی مناسب
طبق بند ۱۲-۱۰-۳-۵، کارگرانی که به‌طور مداوم با سیمان کار می‌کنند و در اندود، بتن‌پاشی (شاتکریت) یا چکشی کردن بتن فعالیت دارند، باید با دستکش، عینک و ماسک تنفسی حفاظتی مناسب مجهز باشند.
طبق بند ۱۲-۱۰-۳-۵، کارگرانی که به‌طور مداوم با سیمان کار می‌کنند و در اندود، بتن‌پاشی (شاتکریت) یا چکشی کردن بتن فعالیت دارند، باید با دستکش، عینک و ماسک تنفسی حفاظتی مناسب مجهز باشند.
سایر فصل‌های مبحث ۱۲
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: ایمنیفصل ۳: بهداشت کار و محیط زیستفصل ۴: تجهیزات حفاظت فردیفصل ۵: وسایل و سازه‌های حفاظتیفصل ۶: ابزار، تجهیزات و ماشین‌آلات ساختمانیفصل ۷: وسایل دسترسیفصل ۸: تخریب و برچیدن ساختمانفصل ۹: عملیات خاکیفصل ۱۱: سایر مقررات مربوط
مباحث مرتبط
مبحث ۱۲: ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست در حین اجراهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی