وسایل و سازه‌های حفاظتی — مبحث ۱۲ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «وسایل و سازه‌های حفاظتی» (بند ۱۲-۵) از مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۶ سوال دارد.

فهرست مطالب

• کلیات
• جان‌پناه و نرده‌ی حفاظتی موقت
• پاخور حفاظتی و پوشش موقت فضاهای باز
• راهروی سرپوشیده‌ی موقت و سرپوش حفاظتی
• سقف موقت و تور ایمنی
• حصار حفاظتی موقت

خلاصه درسنامه

کلیات

• در طراحی و اجرای قسمت‌های مختلف وسایل و سازه‌های حفاظتی که تحت تأثیر بارهای مختلف قرار می‌گیرد، باید مفاد مبحث ششم مقررات ملی ساختمان (بارهای وارد بر ساختمان) رعایت شود.

جان‌پناه و نرده‌ی حفاظتی موقت

• جان‌پناه حفاظی قائم است که برای جلوگیری از سقوط افراد، در موارد مندرج در بند ۱۲-۲-۳-۱، با ارتفاع سقوط بیش از ۱۲۰ سانتی‌متر باید نصب شود.
• ارتفاع نرده‌ی حفاظتی موقت از کف طبقه یا سکوی کار نباید از ۹۰ سانتی‌متر کمتر و از ۱۱۰ سانتی‌متر بیشتر باشد؛ مجری موظف است با رعایت این بازه، ارتفاع ایمن را تعیین کند. ارتفاع نرده‌ی حفاظتی راه‌پله و سطوح شیب‌دار نباید از ۷۵ سانتی‌متر کمتر و از ۸۵ سانتی‌متر بیشتر باشد.
• نرده‌ی حفاظتی در فواصل حداکثر ۲ متر باید دارای پایه‌های عمودی باشد و سازه و اجزای آن، با توجه به مبحث ششم و آیین‌نامه‌ی بارگذاری پل‌ها (نشریه‌ی ۱۳۹)، باید در مقابل نیروها و ضربه‌های واردشده در تمام جهات مقاومت کند؛ در اجزای آن (پاخور، نرده‌ی بالایی و میانی) نباید قسمت‌های تیز و برنده وجود داشته باشد.

پاخور حفاظتی و پوشش موقت فضاهای باز

• پاخور حفاظتی حفاظی قرنیزمانند به ارتفاع ۱۵ سانتی‌متر است که در طرف باز سکوهای کار و سایر محل‌های مندرج در بند ۱۲-۲-۳-۱ برای جلوگیری از لغزش و ریزش ابزار و مصالح نصب می‌شود؛ باید از چوب یا مواد پلاستیکی مناسب به ضخامت حداقل ۲٫۵ سانتی‌متر باشد؛ در صورت استفاده از ورق فولادی، لبه‌های آن نباید تیز و برنده باشد.
• کلیه‌ی پرتگاه‌ها و دهانه‌های باز کارگاه که خطر سقوط افراد دارند، باید تا زمان محصور یا پوشیده شدن نهایی، با نرده یا پوشش موقت به‌طور محکم حفاظت شوند. در دهانه‌های باز با ابعاد کمتر از ۴۵ سانتی‌متر، تخته‌ی چوبی با ضخامت حداقل ۲٫۵ سانتی‌متر؛ در دهانه‌های ۴۵ سانتی‌متر تا ۲٫۵ متر، تخته‌ی چوبی با ضخامت حداقل ۵ سانتی‌متر لازم است.
• برای جلوگیری از ریزش مصالح و ابزار، و حفظ محیط زیست و زیبای سیمای شهر، جدار خارجی ساختمان در دست احداث باید با پرده‌های برزنتی یا پلاستیکی مقاوم پوشانده شود.

راهروی سرپوشیده‌ی موقت و سرپوش حفاظتی

• راهروی سرپوشیده‌ی موقت سازه‌ای است که به‌صورت موقت در پیاده‌روها یا سایر معابر عمومی برای جلوگیری از خطرهای پرتاب مصالح احداث می‌شود؛ ارتفاع آن نباید کمتر از ۲٫۵ متر و عرض آن نباید کمتر از ۱٫۵ متر باشد (یا هم‌عرض پیاده‌روی موجود، اگر کمتر از ۱٫۵ متر باشد).
• سقف راهرو باید توان تحمل هرگونه ریزش و سقوط مصالح را داشته باشد. لبه‌های بیرونی سقف راهرو باید دارای دیواره‌ی شیب‌داری از چوب یا فولاد مقاوم به ارتفاع حداقل ۱ متر و با زاویه‌ی ۳۰ تا ۴۵ درجه به سمت بیرون باشد. در صورت استفاده از تخته‌های چوبی، ضخامت آن‌ها باید حداقل ۵ سانتی‌متر باشد؛ استفاده از مواد غیرمقاوم مانند توری سیمی یا گونی ممنوع است.
• راهروی سرپوشیده، طبق «آیین‌نامه‌ی ایمنی ساختمان کارگاه‌ها»، باید دارای ۵۰ تا ۱۰۰ لوکس روشنایی در شب و روز باشد؛ اطراف آن نیز باید دارای حصار حفاظتی موقت باشد.
• سرپوش حفاظتی پوششی است که برای جلوگیری از آسیب ناشی از سقوط اشیا در دیوار اطراف ساختمان در حال احداث نصب می‌شود و باید چنان طراحی شود که در برابر نیروهای وارد مقاوم باشد و در اثر ریزش مصالح یا ابزار روی آن، خطری متوجه افراد یا تجهیزات زیر آن نشود.

سقف موقت و تور ایمنی

• سقف موقت که به‌عنوان سکوی کار استفاده می‌شود، باید از تخته‌های چوبی با ضخامت ۵ سانتی‌متر و پهنای ۲۵ سانتی‌متر باشد؛ این تخته‌ها باید محکم به هم بسته شوند و فاصله‌ی تکیه‌گاه‌های آن‌ها نباید بیش از ۲٫۴۰ متر باشد.
• در جایی که نصب سکوی کار و نرده‌ی حفاظتی در ارتفاع بیش از ۳٫۵ متر امکان‌پذیر نباشد، باید از تور ایمنی استفاده شود؛ تور باید به فاصله‌ی حداقل ۲٫۴ و حداکثر ۴٫۶ متر پایین‌تر سطح مبنا نصب شود تا از اصابت کارگران سقوط‌کرده به اجسام سخت جلوگیری شود.
• برپایی و نصب تور ایمنی، همچنین جمع‌آوری و برچیدن آن، باید توسط شخص دارای صلاحیت و با استفاده از پیکربند و طناب مهار انجام شود؛ تور قبل از استفاده و در مدت بهره‌برداری باید به‌طور مستمر بازرسی شود و استفاده از تورهای فرسوده ممنوع است.

حصار حفاظتی موقت

• حصار حفاظتی موقت سازه‌ای موقت است که برای حفاظت از کارگاه و جلوگیری از ورود افراد متفرقه و غیرمجاز ساخته و برپا می‌شود؛ ارتفاع آن از کف معبر عمومی یا فضای مجاور نباید کمتر از ۱٫۹ متر باشد.
• حصار حفاظتی موقت باید در فواصل حداکثر ۲ متر دارای پایه‌های قائم باشد؛ بار طراحی برای محل‌های دارای احتمال برخورد خودرو، باید طبق آیین‌نامه‌ی بارگذاری پل‌ها (نشریه‌ی ۱۳۹) تعیین شود. مصالح به‌کاررفته باید فاقد اجزا یا گوشه‌های تیز و برنده باشد.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۲

مباحث مرتبط

مبحث ۱۲: ایمنی، بهداشت کار و محیط زیست در حین اجراهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی