برآورد درخواست نیروی برق (تقاضا، دیماند) — مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۴)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «برآورد درخواست نیروی برق (تقاضا، دیماند)» (بند ۱۳-۴) از مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
کلیات برآورد دیماند
- برای فراهم‌کردن مقدمات تأمین نیروی برق هر طرح (انشعاب، پست، مولد و غیره)، لازم است پیش از تهیه‌ی طرح تأسیسات برقی و در مراحل اولیه‌ی طرح، حداکثر درخواست نیروی برق (تقاضا/دیماند) مورد نیاز برآورد شود (ردیف ۱۳-۴-۱-۱).
- روش صحیح تخمین حداکثر درخواست، بر اساس محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده و اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب استوار است، به‌شرطی‌که تجربیات گذشته یا اطلاعات طرح‌های مشابه این محاسبه را تأیید کند (ردیف ۱۳-۴-۱-۲).
- پیش‌بینی حداکثر درخواست، وابسته به نحوه‌ی بهره‌برداری و عرف و عادت محلی است؛ عواملی مانند رشد کیفیت زندگی و افزایش طبیعی مصرف در طول عمر تأسیسات نیز مدنظر قرار می‌گیرد و مقدار نهایی باید با مقررات و ضوابط شرکت برق هماهنگ گردد؛ این مقدار، مبنای عقد قرارداد تأمین برق طرح خواهد بود.
برآورد توان کل نصب‌شده به تفکیک نوع بار
- برآورد برق مدار چراغ‌های نصب ثابت رشته‌ای (التهابی) برابر توان اسمی لامپ آن‌ها است؛ در مراحل اولیه، این مقدار برابر توان بزرگ‌ترین لامپی است که در سرپیچ آن قابل نصب باشد (بند الف).
- برای چراغ‌های تخلیه‌ای گازی (فلورسنت، بخارسدیم، بخارجیوه، متال‌هالید) با بالاست القایی، میزان برآورد برق برابر توان اسمی لامپ به‌اضافه‌ی مصرف چوک/بالاست القایی است؛ میزان برآورد برحسب ولت‌آمپر، دو برابر درخواست برحسب وات در نظر گرفته می‌شود (بند ب).
- برای همین چراغ‌های تخلیه‌ای گازی با بالاست الکترونیکی، میزان درخواست برابر توان اسمی مصرفی لامپ به‌اضافه‌ی مصرف بالاست است (بند پ).
- در انتخاب کلید حفاظتی یا فیوز مدار لامپ‌های گازی/بخارجیوه/بخارسدیم/متال‌هالید، باید به جریان راه‌اندازی هر یک از آن‌ها به‌هنگام وصل مدار توجه شود.
- برآورد برق مدار پریزها، در صورت نامعلوم‌بودن نوع لوازم متصل‌شونده، از طریق تخمین بار مجاز آن مدار انجام می‌گیرد؛ برآورد برق لوازم/دستگاه‌های نصب ثابت برابر توان اسمی آن‌ها با اعمال ضریب توانشان، و برآورد بارهای القایی (مانند موتور) با توجه به ضریب توان آن‌ها تعیین می‌شود (بندهای ت، ث و ج).
غیرهم‌زمانی مصارف و ضریب هم‌زمانی
- به‌دلیل وجود غیرهم‌زمانی در کارکرد تجهیزات و لوازم الکتریکی، باید برای هر گروه از بارهای مختلف (روشنایی، پریزهای برق، دستگاه‌ها و تجهیزات تأسیسات برقی/مکانیکی) از ضریب هم‌زمانی استفاده شود تا با اعمال آن، حداکثر درخواست نیروی برق (دیماند) به‌دست آید (ردیف ۱۳-۴-۳-۱).
- ضریب هم‌زمانی هر تأسیسات برقی عددی مختص همان تأسیسات است، به‌همین‌دلیل پیش‌بینی دقیق آن در شرایط عادی امکان‌پذیر نیست و فقط با توجه به تجربیات گذشته، آمار موجود، یا منابع فنی/دستورالعمل‌های معتبر می‌توان آن را به‌صورت تقریبی و راهنما تخمین زد (ردیف ۱۳-۴-۳-۲).
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای مبانی عمومی استفاده از ضریب هم‌زمانی، به پیوست شماره‌ی ۳ مراجعه شود (ردیف ۱۳-۴-۳-۳).
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مبنای روش صحیح تخمین دیماند | محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده × اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب |
| برآورد برق لامپ رشته‌ای | برابر توان اسمی لامپ |
| برآورد برق لامپ تخلیه‌ای گازی با بالاست القایی (VA) | دو برابر درخواست برحسب وات (مصرف لامپ + چوک) |
| برآورد برق لامپ تخلیه‌ای گازی با بالاست الکترونیکی | توان اسمی لامپ + مصرف بالاست |
| مرجع مبانی عمومی ضریب هم‌زمانی | پیوست شماره‌ی ۳ |
| مبنای نهایی تعیین دیماند واگذاری | هماهنگی با مقررات و ضوابط شرکت برق |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۱، برآورد حداکثر درخواست نیروی برق باید در چه مرحله‌ای انجام شود؟
الف) پس از اتمام کامل اجرای ساختمان
ب) پیش از تهیه‌ی طرح تأسیسات برقی و در مراحل اولیه‌ی طرح
ج) فقط پس از دریافت صورت‌حساب برق ساختمان‌های مشابه
د) فقط زمانی‌که شرکت برق درخواست کند
پاسخ صحیح: گزینه ب — پیش از تهیه‌ی طرح تأسیسات برقی و در مراحل اولیه‌ی طرح
طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۱، برای فراهم‌کردن مقدمات تأمین نیروی برق هر طرح، لازم است پیش از اقدام به تهیه‌ی طرح تأسیسات برقی و در مراحل اولیه‌ی طرح، حداکثر درخواست نیروی برق مورد نیاز برآورد شود.
طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۱، برای فراهم‌کردن مقدمات تأمین نیروی برق هر طرح، لازم است پیش از اقدام به تهیه‌ی طرح تأسیسات برقی و در مراحل اولیه‌ی طرح، حداکثر درخواست نیروی برق مورد نیاز برآورد شود.
سوال ۲: روش صحیح تخمین حداکثر درخواست طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۲ بر چه اساسی استوار است؟
الف) محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده و اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب
ب) فقط حدس کارشناسانه بدون محاسبه
ج) فقط بر اساس متراژ زیربنا
د) فقط بر اساس تعداد طبقات
پاسخ صحیح: گزینه الف — محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده و اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب
طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۲، روش صحیح تخمین حداکثر درخواست بر اساس محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده و اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب استوار است، به‌شرط تأیید آن توسط تجربیات گذشته یا اطلاعات طرح‌های مشابه.
طبق ردیف ۱۳-۴-۱-۲، روش صحیح تخمین حداکثر درخواست بر اساس محاسبه‌ی توان کل نصب‌شده و اعمال ضرایب هم‌زمانی مناسب استوار است، به‌شرط تأیید آن توسط تجربیات گذشته یا اطلاعات طرح‌های مشابه.
سوال ۳: برای چراغ‌های تخلیه‌ای گازی با بالاست القایی، میزان برآورد برق برحسب ولت‌آمپر چه نسبتی با درخواست برحسب وات دارد؟
الف) نصف آن
ب) برابر آن
ج) دو برابر آن (مصرف لامپ به‌اضافه‌ی مصرف چوک/بالاست القایی)
د) سه برابر آن
پاسخ صحیح: گزینه ج — دو برابر آن (مصرف لامپ به‌اضافه‌ی مصرف چوک/بالاست القایی)
طبق بند (ب) از ردیف ۱۳-۴-۲-۱، برای چراغ‌های تخلیه‌ای گازی با بالاست القایی، میزان برآورد برق برحسب ولت‌آمپر دو برابر درخواست برحسب وات (مصرف لامپ به‌اضافه‌ی مصرف چوک) است.
طبق بند (ب) از ردیف ۱۳-۴-۲-۱، برای چراغ‌های تخلیه‌ای گازی با بالاست القایی، میزان برآورد برق برحسب ولت‌آمپر دو برابر درخواست برحسب وات (مصرف لامپ به‌اضافه‌ی مصرف چوک) است.
سوال ۴: چرا در انتخاب کلید حفاظتی یا فیوز مدار لامپ‌های گازی باید به جریان راه‌اندازی توجه شود؟
الف) چون این لامپ‌ها به‌هنگام وصل مدار جریان راه‌اندازی متفاوتی نسبت به جریان کار پایدار دارند
ب) چون هزینه‌ی فیوز مهم‌تر از عملکرد آن است
ج) چون این موضوع در مقررات ذکر نشده و صرفا سلیقه‌ای است
د) چون این لامپ‌ها هرگز جریان راه‌اندازی ندارند
پاسخ صحیح: گزینه الف — چون این لامپ‌ها به‌هنگام وصل مدار جریان راه‌اندازی متفاوتی نسبت به جریان کار پایدار دارند
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۴-۲-۱، در انتخاب کلید حفاظتی/فیوز برای مدار لامپ‌های گازی، بخارجیوه، بخارسدیم و متال‌هالید باید به مقدار جریان راه‌اندازی هر یک از آن‌ها به‌هنگام وصل مدار توجه شود.
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۴-۲-۱، در انتخاب کلید حفاظتی/فیوز برای مدار لامپ‌های گازی، بخارجیوه، بخارسدیم و متال‌هالید باید به مقدار جریان راه‌اندازی هر یک از آن‌ها به‌هنگام وصل مدار توجه شود.
سوال ۵: برآورد برق مدار پریزها وقتی نوع لوازم متصل‌شونده نامعلوم است، چگونه انجام می‌شود؟
الف) از راه تخمین بار مجاز آن مدار
ب) همیشه صفر در نظر گرفته می‌شود
ج) فقط بر اساس تعداد پریزهای موجود در بازار
د) همیشه معادل توان کل ساختمان
پاسخ صحیح: گزینه الف — از راه تخمین بار مجاز آن مدار
طبق بند (ت) از ردیف ۱۳-۴-۲-۱، برآورد برق مدار پریزها، در مواردی که نوع لوازم و دستگاه‌های تغذیه‌شونده معلوم نباشد، از راه تخمین بار مجاز آن مدار انجام می‌گیرد.
طبق بند (ت) از ردیف ۱۳-۴-۲-۱، برآورد برق مدار پریزها، در مواردی که نوع لوازم و دستگاه‌های تغذیه‌شونده معلوم نباشد، از راه تخمین بار مجاز آن مدار انجام می‌گیرد.
سوال ۶: چرا طبق ردیف ۱۳-۴-۳-۲، پیش‌بینی دقیق ضریب هم‌زمانی در شرایط عادی امکان‌پذیر نیست؟
الف) چون این ضریب عددی مختص همان تأسیسات است و فقط با تجربیات گذشته/آمار/منابع معتبر به‌صورت تقریبی قابل‌تخمین است
ب) چون قانون این محاسبه را ممنوع کرده است
ج) چون ضریب هم‌زمانی همیشه برابر یک است
د) چون فقط شرکت برق مجاز به محاسبه‌ی آن است
پاسخ صحیح: گزینه الف — چون این ضریب عددی مختص همان تأسیسات است و فقط با تجربیات گذشته/آمار/منابع معتبر به‌صورت تقریبی قابل‌تخمین است
طبق ردیف ۱۳-۴-۳-۲، ضریب هم‌زمانی هر تأسیسات برقی عددی مختص همان تأسیسات است، به‌همین‌دلیل پیش‌بینی دقیق آن در شرایط عادی امکان‌پذیر نخواهد بود و فقط به‌عنوان راهنما و به‌صورت تقریبی قابل تخمین است.
طبق ردیف ۱۳-۴-۳-۲، ضریب هم‌زمانی هر تأسیسات برقی عددی مختص همان تأسیسات است، به‌همین‌دلیل پیش‌بینی دقیق آن در شرایط عادی امکان‌پذیر نخواهد بود و فقط به‌عنوان راهنما و به‌صورت تقریبی قابل تخمین است.
سایر فصل‌های مبحث ۱۳
فصل ۱: مبانی عمومیفصل ۲: کلیاتفصل ۳: اصول اساسی در تأسیسات برقفصل ۵: منابع تأمین نیروی برق (سرویس مشترک)فصل ۶: تابلوهای توزیع نیرو، تجهیزات، وسایل حفاظت و کنترلفصل ۷: مدارها (کابل‌کشی - سیم‌کشی)فصل ۸: تجهیزات سیم‌کشیفصل ۹: تأسیسات جریان ضعیففصل ۱۰: محیط‌های عادی و مخصوصفصل ۱۱: محتوای نقشه‌ها و مدارک فنی طرح تأسیسات برقی
مباحث مرتبط
مبحث ۱۳: طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی