تجهیزات سیم‌کشی — مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۸)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «تجهیزات سیم‌کشی» (بند ۱۳-۸) از مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
کلیات تجهیزات سیم‌کشی
- کلیه‌ی تجهیزات سیم‌کشی (کلید، پریز، شستی، جعبه‌تقسیم و غیره) باید با مشخصات و شرایط مدارها و شرایط محیط هماهنگی داشته و درجه‌ی حفاظت آن‌ها بر اساس شرایط محل نصب یا بالاتر از آن انتخاب شود؛ استفاده از تجهیزات مخصوص داخل ساختمان در هوای آزاد ممنوع است (ردیف ۱۳-۸-۱-۱).
- چنانچه محفظه‌های تجهیزات (مانند جعبه‌تقسیم پشت کلید/پریز) از جنس هادی (فلزی) باشند، باید مانند سایر بدنه‌های هادی به هادی حفاظتی وصل شوند؛ تجهیزاتی با صفحات رویی فلزی که در پشت لایه‌ی عایق دارند، از این الزام معاف‌اند (ردیف ۱۳-۸-۱-۲).
- ولتاژ اسمی تجهیزات (کلید، پریز، شستی و غیره) باید با ولتاژ اسمی سیستم برق هماهنگی داشته باشد؛ هادی فاز باید در سرپیچ‌های پیچی لامپ‌ها به قسمت انتهایی داخل سرپیچ وصل شود (ردیف‌های ۱۳-۸-۱-۳ و تبصره‌ی ۲ از ۱۳-۸-۱-۲).
کلیدها
- کلیدها باید برای استفاده در سیستم‌های جریان متناوب و از نوع قطع‌ووصل سریع، بدون دخالت نحوه/سرعت عمل دست، مناسب باشند (ردیف ۱۳-۸-۲-۱).
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: جریان اسمی کلیدها باید متناسب با نوع بار باشد: برای بارهای با ضریب توان واحد (لامپ‌های رشته‌ای) برابر جریان مصرف؛ برای بارهای با ضریب توان راکتیو (موتورها) ۱٫۲۵ برابر جریان مصرف؛ و برای بارهای خازنی/لامپ‌های تخلیه‌ای گازی با خازن تصحیح ضریب توان/موتورهای با راه‌اندازی خازنی، ۲ برابر جریان مصرف (ردیف ۱۳-۸-۲-۲).
- کلیدهای کنترل مدارها (از جمله چراغ‌ها) باید هادی فاز را قطع‌ووصل کنند؛ قطع‌ووصل هادی خنثی برای کنترل مدار ممنوع است (ردیف ۱۳-۸-۲-۳).
پریزها
- کلیه‌ی پریزها (تک‌فاز یا سه‌فاز) باید برای وصل هادی حفاظتی، یک اتصال اضافی داشته باشند (ردیف ۱۳-۸-۳-۱).
- جریان نامی پریزهای یک‌فاز باید حداقل ۱۶ آمپر باشد و ساختمان آن‌ها طوری باشد که وصل دوشاخه‌های دوپل معمولی (بدون اتصال به هادی حفاظتی) به آن‌ها امکان‌پذیر نباشد، درحالی‌که دوشاخه‌های کلاس II قابل‌وصل‌اند؛ هادی فاز در پریزهای تک‌فاز باید به ترمینال سمت راست پریز وصل شود (ردیف ۱۳-۸-۳-۲).
- جریان نامی پریزهای سه‌فاز نیز باید حداقل ۱۶ آمپر باشد و یک یا دو اتصال اضافی برای هادی‌های حفاظتی و خنثی داشته باشد؛ اگر دو اتصال اضافی وجود داشته باشد، یکی مخصوص هادی حفاظتی و دیگری مخصوص هادی خنثی است (ردیف ۱۳-۸-۳-۳).
- در محیط‌هایی که به سیستم‌های دیگری غیر از جریان برق عادی نیاز است (مانند فرکانس‌های ۶۰، ۱۰۰، ۴۰۰ هرتز یا جریان مستقیم) یا از روش‌های ایمنی مخصوص استفاده می‌شود، باید از انواع پریزهای مناسب استفاده و مقررات معتبر هر سیستم رعایت شود (ردیف ۱۳-۸-۳-۴).
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| جریان اسمی کلید بار ضریب توان واحد (لامپ رشته‌ای) | برابر جریان مصرف |
| جریان اسمی کلید بار راکتیو (موتورها) | ۱٫۲۵ برابر جریان مصرف |
| جریان اسمی کلید بار خازنی/لامپ تخلیه‌ای | ۲ برابر جریان مصرف |
| هادی قابل‌قطع‌ووصل توسط کلیدهای کنترل مدار | فقط هادی فاز؛ قطع خنثی ممنوع |
| حداقل جریان نامی پریزهای یک‌فاز و سه‌فاز | ۱۶ آمپر |
| محل اتصال هادی فاز در پریز تک‌فاز | ترمینال سمت راست پریز |
| الزام اتصال اضافی برای هادی حفاظتی در پریزها | کلیه‌ی پریزها (تک‌فاز و سه‌فاز) |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: درجه‌ی حفاظت تجهیزات سیم‌کشی طبق ردیف ۱۳-۸-۱-۱ باید بر چه اساسی انتخاب شود؟
الف) سلیقه‌ی نصاب
ب) شرایط محلی که تجهیزات در آن نصب می‌شوند، یا بالاتر از آن
ج) همیشه بالاترین درجه‌ی ممکن، صرف‌نظر از هزینه
د) فقط رنگ تجهیزات
پاسخ صحیح: گزینه ب — شرایط محلی که تجهیزات در آن نصب می‌شوند، یا بالاتر از آن
طبق ردیف ۱۳-۸-۱-۱، درجه‌ی حفاظت تجهیزات سیم‌کشی بر اساس شرایط محلی که در آن‌جا نصب خواهند شد، یا بالاتر از آن انتخاب می‌شود.
طبق ردیف ۱۳-۸-۱-۱، درجه‌ی حفاظت تجهیزات سیم‌کشی بر اساس شرایط محلی که در آن‌جا نصب خواهند شد، یا بالاتر از آن انتخاب می‌شود.
سوال ۲: استفاده از تجهیزات سیم‌کشی مخصوص داخل ساختمان در هوای آزاد چه وضعیتی دارد؟
الف) مجاز است
ب) ممنوع است
ج) فقط با اجازه‌ی ناظر مجاز است
د) فقط در تابستان ممنوع است
پاسخ صحیح: گزینه ب — ممنوع است
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۸-۱-۱، استفاده از تجهیزات سیم‌کشی مخصوص داخل ساختمان (معمولی) در هوای آزاد ممنوع است و باید از تجهیزات مقاوم در برابر عوامل طبیعی استفاده شود.
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۸-۱-۱، استفاده از تجهیزات سیم‌کشی مخصوص داخل ساختمان (معمولی) در هوای آزاد ممنوع است و باید از تجهیزات مقاوم در برابر عوامل طبیعی استفاده شود.
سوال ۳: طبق بند (الف) از ردیف ۱۳-۸-۲-۲، جریان اسمی کلید برای بارهای با ضریب توان واحد (لامپ‌های رشته‌ای) چگونه تعیین می‌شود؟
الف) برابر جریان مصرف
ب) ۱٫۲۵ برابر جریان مصرف
ج) ۲ برابر جریان مصرف
د) ۳ برابر جریان مصرف
پاسخ صحیح: گزینه الف — برابر جریان مصرف
طبق بند (الف) از ردیف ۱۳-۸-۲-۲، برای بارهای با ضریب قدرت واحد (لامپ‌های رشته‌ای و نظیر آن) جریان اسمی کلید برابر جریان مصرف است.
طبق بند (الف) از ردیف ۱۳-۸-۲-۲، برای بارهای با ضریب قدرت واحد (لامپ‌های رشته‌ای و نظیر آن) جریان اسمی کلید برابر جریان مصرف است.
سوال ۴: برای لامپ‌های تخلیه‌ای گازی با خازن تصحیح ضریب قدرت و موتورهای با راه‌اندازی خازنی، جریان اسمی کلید چند برابر جریان مصرف است؟
الف) ۱ برابر
ب) ۱٫۲۵ برابر
ج) ۲ برابر
د) ۳ برابر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۲ برابر
طبق بند (پ) از ردیف ۱۳-۸-۲-۲، برای بارهای با ضریب قدرت خازنی (کاپاسیتیو)، از جمله لامپ‌های تخلیه‌ای گازی با خازن تصحیح ضریب قدرت و موتورهای با راه‌اندازی خازنی، جریان اسمی کلید ۲ برابر جریان مصرف است.
طبق بند (پ) از ردیف ۱۳-۸-۲-۲، برای بارهای با ضریب قدرت خازنی (کاپاسیتیو)، از جمله لامپ‌های تخلیه‌ای گازی با خازن تصحیح ضریب قدرت و موتورهای با راه‌اندازی خازنی، جریان اسمی کلید ۲ برابر جریان مصرف است.
سوال ۵: کلیدهای کنترل مدارها (از جمله چراغ‌ها) طبق ردیف ۱۳-۸-۲-۳ باید کدام هادی را قطع‌ووصل کنند؟
الف) هادی خنثی
ب) هادی فاز؛ قطع‌ووصل هادی خنثی برای کنترل مدار ممنوع است
ج) هر دو هادی فاز و خنثی هم‌زمان
د) هادی حفاظتی
پاسخ صحیح: گزینه ب — هادی فاز؛ قطع‌ووصل هادی خنثی برای کنترل مدار ممنوع است
طبق ردیف ۱۳-۸-۲-۳، کلیدهای کنترل مدارها باید هادی فاز را قطع‌ووصل کنند؛ قطع‌ووصل هادی خنثی برای کنترل مدار ممنوع است.
طبق ردیف ۱۳-۸-۲-۳، کلیدهای کنترل مدارها باید هادی فاز را قطع‌ووصل کنند؛ قطع‌ووصل هادی خنثی برای کنترل مدار ممنوع است.
سوال ۶: طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۸-۳-۲، هادی فاز در پریزهای تک‌فاز باید به کدام ترمینال وصل شود؟
الف) ترمینال سمت چپ
ب) ترمینال سمت راست
ج) ترمینال بالا
د) ترمینال پایین
پاسخ صحیح: گزینه ب — ترمینال سمت راست
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۸-۳-۲، هادی فاز در پریزهای تک‌فاز باید به ترمینال سمت راست پریز وصل شود.
طبق تبصره‌ی ردیف ۱۳-۸-۳-۲، هادی فاز در پریزهای تک‌فاز باید به ترمینال سمت راست پریز وصل شود.
سایر فصل‌های مبحث ۱۳
فصل ۱: مبانی عمومیفصل ۲: کلیاتفصل ۳: اصول اساسی در تأسیسات برقفصل ۴: برآورد درخواست نیروی برق (تقاضا، دیماند)فصل ۵: منابع تأمین نیروی برق (سرویس مشترک)فصل ۶: تابلوهای توزیع نیرو، تجهیزات، وسایل حفاظت و کنترلفصل ۷: مدارها (کابل‌کشی - سیم‌کشی)فصل ۹: تأسیسات جریان ضعیففصل ۱۰: محیط‌های عادی و مخصوصفصل ۱۱: محتوای نقشه‌ها و مدارک فنی طرح تأسیسات برقی
مباحث مرتبط
مبحث ۱۳: طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌هاهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی