طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۳)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک» (بند ۳-۱-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۲ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
پنج رده‌ی عملکردی معابر درون‌شهری
- معابر به‌کاررفته در این مقررات به پنج دسته تقسیم می‌شوند: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده و محلی. ضوابط هر رده — از نظر عملکرد جابه‌جایی/دسترسی و امکان دسترسی مستقیم به کاربری‌های پیرامونی — در جدول ۲۳-۱-۱ ارائه شده است.
- آزادراه: ترافیک دوطرفه‌اش در تمام طول به‌طور فیزیکی کاملا تفکیک شده، جریان بدون وقفه و فاقد تقاطع هم‌سطح است؛ نقش آن ارتباط بین شهرها یا مراکز عمده‌ی شهری و حومه است.
- بزرگراه: ترافیک دوطرفه‌اش کاملا تفکیک شده و جریان غیرمنقطع است؛ نقش آن برقراری ارتباط بین محدوده‌های مهم شهر (مثلا شمال با جنوب) و حومه است.
- شریانی: دسته‌ای از خیابان‌های شهری که به‌دلیل ظرفیت جابه‌جایی زیاد، دسترسی تمامی کاربران را به انواع کاربری در مقیاس منطقه/شهر فراهم می‌کند. جمع‌وپخش‌کننده: ارتباط‌دهنده‌ی محلات کوچک به معابر شریانی، با جریان غیرمنقطع در مقیاس ناحیه. محلی: کاربری‌های اطرافش عمدتا مسکونی‌اند، جریان ترافیک در آن منقطع است و دسترسی را حداکثر در مقیاس محله فراهم می‌کند.
- معابر با عملکرد ترکیبی نیز وجود دارند — که در بخشی نقش دسترسی و در بخش دیگر نقش جابه‌جایی بیشتری دارند؛ رده عملکردی مقطع معبر مشرف به ساختمان با توجه به کاربری ساختمان و معیارهای جدول تعیین می‌شود.
شاخص‌های جدول ۲۳-۱-۱ (خلاصه)
- نقش جابه‌جایی/دسترسی: در آزادراه نقش جابه‌جایی بیش از ۹۰٪ و نقش دسترسی صفر است؛ در معابر محلی برعکس — نقش دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقش جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪.
- سرعت مجاز: در آزادراه ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، در بزرگراه ۶۰ تا ۹۰، در شریانی حداکثر ۵۰، در جمع‌کننده حداکثر ۴۰، و در محلی حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت.
- پارک و توقف حاشیه‌ای: در آزادراه و بزرگراه مطلقا ممنوع؛ در شریانی فقط در برخی نقاط کندرو مجاز؛ در جمع‌کننده محدود؛ در محلی آزاد.
- تردد دوچرخه: در آزادراه و بزرگراه مطلقا ممنوع؛ در شریانی در سرعت‌های بالای ۴۰ کیلومتر غیرمجاز؛ در جمع‌کننده و محلی مجاز. ورود عابر پیاده به حریم شبکه: در آزادراه/بزرگراه ممنوع؛ در شریانی/جمع‌کننده فقط برای سوار/پیاده‌شدن مجاز؛ در محلی مجاز.
- نوع تقاطع: در آزادراه غیرهم‌سطح (فاصله‌ی تقاطع‌ها غیرمجاز، یعنی بدون تقاطع هم‌سطح)؛ در بزرگراه غیرهم‌سطح با حداقل فاصله‌ی ۳۰۰۰ متر؛ در شریانی هم‌سطح با حداکثر فاصله‌ی ۵۰۰ متر؛ در جمع‌کننده حداکثر ۴۰۰ متر؛ در محلی حداکثر ۳۰۰ متر.
ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک
- حوزه‌ی استفاده از زمین بر اساس سلسله‌مراتب انواع فعالیت شهری، «کاربری ملک» نامیده می‌شود. طبقه‌بندی کاربری‌های شهری در این مبحث بر اساس الگوی طرح جامع شهری، مطابق جدول طبقه‌بندی کاربری‌ها انجام می‌شود.
- این جدول ۱۴ ردیف کاربری را فهرست می‌کند: مسکونی، تجاری، اداری، آموزشی، صنعتی، فرهنگی‌ومذهبی، بهداشتی‌درمانی، ورزشی، حمل‌ونقل، خدمات عمومی‌وشهری، رستوران‌ها‌وتالارها، تفریحی‌وگردشگری، مختلط و سایر کاربری‌ها.
- کاربری مختلط، ترکیب دو یا چند مورد از کاربری‌های ردیف‌های ۱ الی ۱۲ است. سایر کاربری‌ها، مواردی است که در هیچ‌یک از ۱۳ گروه دیگر قابل طبقه‌بندی نیست.
- دامنه‌ی شمول خدمات مهندسی ترافیک (این‌که کدام ساختمان‌ها ملزم به تهیه‌ی گزارش اثرسنجی‌اند) طی شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی تعیین و ابلاغ می‌شود؛ معیارهای آن شامل گروه‌بندی ساختمان، نوع عملکرد، سطح خدمت، نوع معبر مجاور و نرخ سفرسازی است.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| تعداد رده‌های عملکردی معابر | ۵ رده: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده، محلی |
| سرعت مجاز آزادراه | ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت |
| سرعت مجاز معابر محلی | حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت |
| پارک/توقف حاشیه‌ای در آزادراه و بزرگراه | مطلقا ممنوع |
| پارک/توقف حاشیه‌ای در معابر محلی | آزاد |
| تردد دوچرخه در آزادراه/بزرگراه | مطلقا ممنوع |
| حداقل فاصله‌ی تقاطع‌ها در بزرگراه | حداقل ۳۰۰۰ متر (غیرهم‌سطح) |
| تعداد ردیف‌های جدول طبقه‌بندی کاربری‌ها | ۱۴ ردیف (شامل مختلط و سایر کاربری‌ها) |
| مرجع تعیین دامنه‌ی شمول خدمات مهندسی ترافیک | شیوه‌نامه‌ی جداگانه از معاونت مسکن و ساختمان |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: معابر به‌کاررفته در مبحث ۲۳ به چند رده‌ی عملکردی تقسیم می‌شوند و آن‌ها کدام‌اند؟
الف) پنج رده: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده، محلی
ب) سه رده: بزرگراه، خیابان، کوچه
ج) چهار رده: شهری، برون‌شهری، روستایی، خصوصی
د) دو رده: اصلی و فرعی
پاسخ صحیح: گزینه الف — پنج رده: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده، محلی
طبق بند ۲۳-۱-۳، معابر به‌کاررفته در این مقررات به پنج دسته تقسیم می‌شوند: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده و محلی.
طبق بند ۲۳-۱-۳، معابر به‌کاررفته در این مقررات به پنج دسته تقسیم می‌شوند: آزادراه، بزرگراه، شریانی، جمع‌وپخش‌کننده و محلی.
سوال ۲: در معابر محلی، نسبت نقش دسترسی به نقش جابه‌جایی طبق جدول ۲۳-۱-۱ چگونه است؟
الف) نقش دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقش جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪
ب) نقش جابه‌جایی بیش از ۹۰٪ و نقش دسترسی صفر
ج) این دو نقش در معابر محلی برابرند
د) معابر محلی هیچ نقش دسترسی ندارند
پاسخ صحیح: گزینه الف — نقش دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقش جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪
طبق جدول ۲۳-۱-۱، در معابر محلی نقش دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقش جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪ است — درست برعکس آزادراه.
طبق جدول ۲۳-۱-۱، در معابر محلی نقش دسترسی بیش از ۹۰٪ و نقش جابه‌جایی کمتر از ۱۰٪ است — درست برعکس آزادراه.
سوال ۳: سرعت مجاز (نه سرعت طرح) حداکثری معابر محلی طبق جدول ۲۳-۱-۱ چقدر است؟
الف) حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت
ب) حداکثر ۵۰ کیلومتر بر ساعت
ج) حداکثر ۸۰ کیلومتر بر ساعت
د) بدون محدودیت سرعت
پاسخ صحیح: گزینه الف — حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت
طبق جدول ۲۳-۱-۱، سرعت مجاز معابر محلی حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت است (سرعت طرح نیز ۳۰ کیلومتر بر ساعت است).
طبق جدول ۲۳-۱-۱، سرعت مجاز معابر محلی حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت است (سرعت طرح نیز ۳۰ کیلومتر بر ساعت است).
سوال ۴: حداقل فاصله‌ی تقاطع‌ها در بزرگراه طبق جدول ۲۳-۱-۱ چقدر است؟
الف) حداقل ۳۰۰۰ متر (تقاطع غیرهم‌سطح)
ب) حداقل ۳۰۰ متر
ج) حداقل ۵۰۰ متر
د) فاصله‌ی حداقلی تعریف نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — حداقل ۳۰۰۰ متر (تقاطع غیرهم‌سطح)
طبق جدول ۲۳-۱-۱، در بزرگراه نوع تقاطع‌ها غیرهم‌سطح است و حداقل فاصله‌ی تقاطع‌ها ۳۰۰۰ متر تعیین شده است.
طبق جدول ۲۳-۱-۱، در بزرگراه نوع تقاطع‌ها غیرهم‌سطح است و حداقل فاصله‌ی تقاطع‌ها ۳۰۰۰ متر تعیین شده است.
سوال ۵: جدول طبقه‌بندی کاربری‌های شهری در مبحث ۲۳ چند ردیف کاربری را فهرست می‌کند؟
الف) ۱۴ ردیف، شامل کاربری مختلط و سایر کاربری‌ها
ب) ۵ ردیف، منطبق با پنج رده‌ی عملکردی معابر
ج) ۲ ردیف: مسکونی و غیرمسکونی
د) ۲۳ ردیف، به تعداد شماره‌ی مبحث
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱۴ ردیف، شامل کاربری مختلط و سایر کاربری‌ها
جدول طبقه‌بندی کاربری‌ها بر اساس طرح جامع/تفصیلی، ۱۴ ردیف را فهرست می‌کند: از مسکونی تا سایر کاربری‌ها، شامل کاربری مختلط (ردیف ۱۳) و سایر کاربری‌ها (ردیف ۱۴).
جدول طبقه‌بندی کاربری‌ها بر اساس طرح جامع/تفصیلی، ۱۴ ردیف را فهرست می‌کند: از مسکونی تا سایر کاربری‌ها، شامل کاربری مختلط (ردیف ۱۳) و سایر کاربری‌ها (ردیف ۱۴).
سوال ۶: دامنه‌ی شمول خدمات مهندسی ترافیک (این‌که کدام ساختمان‌ها ملزم به مطالعات اثرسنجی‌اند) چگونه تعیین می‌شود؟
الف) طی شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، با توجه به گروه‌بندی ساختمان، نوع عملکرد، سطح خدمت، نوع معبر مجاور و نرخ سفرسازی
ب) با رأی مستقیم شهرداری محل
ج) به‌طور ثابت برای همه‌ی ساختمان‌های بالای ۲ طبقه
د) این موضوع به‌کلی خارج از دامنه‌ی مبحث است و هرگز تعیین نمی‌شود
پاسخ صحیح: گزینه الف — طی شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، با توجه به گروه‌بندی ساختمان، نوع عملکرد، سطح خدمت، نوع معبر مجاور و نرخ سفرسازی
طبق متن فصل، دامنه‌ی شمول این مبحث طی شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، با توجه به گروه‌بندی ساختمان، نوع عملکرد، سطح خدمت، نوع معبر مجاور و نرخ سفرسازی تعیین و ابلاغ می‌شود.
طبق متن فصل، دامنه‌ی شمول این مبحث طی شیوه‌نامه‌ای جداگانه از سوی معاونت مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، با توجه به گروه‌بندی ساختمان، نوع عملکرد، سطح خدمت، نوع معبر مجاور و نرخ سفرسازی تعیین و ابلاغ می‌شود.
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۵: کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)فصل ۶: الزامات مدیریت ترافیک حین ساختفصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۸: گردش پیاده در ساختمانفصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی