کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت) — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)» (بند ۱-۳-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
دامنه و مسئولیت‌ها
- مفاد این بخش مربوط به ایمن‌سازی شبکه‌ی معابر بلافصل محدوده‌ی کارگاه‌های ساختمانی است. محدوده‌ی داخل کارگاه باید طبق مبحث ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا (مبحث دوازدهم) ایمن‌سازی و محصور شود تا از ورود افراد متفرقه و غیرمسئول جلوگیری شود.
- مهندسین ترافیک ذیصلاح باید مشکلات ترافیکی و مخاطرات ایمنی حین ساخت ساختمان برای شبکه‌ی معابر بلافصل و ورودی/خروجی ساختمان را شناسایی و تسهیلات ساماندهی ترافیکی/ایمن‌سازی کارگاه را طراحی کنند.
- مجری موظف است پیش از هرگونه عملیات عمرانی، محدوده‌ی بلافصل کارگاه را بر اساس طرح‌های مهندسین ترافیک ذیصلاح و پس از تأیید مراجع ذیصلاح شهری ایمن‌سازی کند. کارفرما موظف است تجهیزات لازم را برای اجرای این طرح تدارک ببیند.
- برای ارائه‌ی طرح‌های مدیریت ترافیک، باید وضعیت تردد کارگاه (وسایل نقلیه، دوچرخه، عابرپیاده)، تجهیزات کنترل ترافیک موجود، مشخصات فیزیکی (عرض معبر، جوی آب، پیاده‌رو، مسیر دوچرخه، تعداد خطوط، شعاع قوس و ...)، محدودیت دید و دسترسی ساختمان‌های پیرامونی برداشت شود — طبق چک‌لیست جدول ۲۳-۳-۱ (شامل ۲۲ ردیف مشخصات فیزیکی).
ساعت اوج و چیدمان کارگاه
- هرگونه عملیات عمرانی در محدوده‌ی معابر شریانی و پیاده‌روهای پیرامونی نباید در ساعت اوج ترافیک انجام گیرد، مگر با اخذ مجوز رسمی از مراجع ذیصلاح. تعیین ساعت اوج در شبکه‌ی معابر بلافصل کارگاه بر عهده‌ی مهندس ذیصلاح است.
- به‌جز حالتی که معبر کاملا بر روی ترافیک عبوری مسدود شود، چیدمان کارگاه باید کمترین خطوط ترافیکی را تحت تأثیر قرار دهد: در ساعت اوج بیشترین تعداد خطوط عبوری در جهت جریان غالب تأمین شود؛ حفظ جریان دوطرفه الزامی است مگر خیابان یک‌طرفه باشد؛ هیچ وسیله‌ی نقلیه‌ی غیرکارگاهی نباید در معابر بلافصل کارگاه توقف کند (تابلوی توقف ممنوع در محدوده‌ی ۱۵ متری کارگاه الزامی است).
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی — زمان‌بندی عملیات اشغال‌کننده‌ی معبر (مثل بتن‌ریزی با میکسر/پمپ یا استقرار اسکلت فلزی با جرثقیل ثابت): اگر در معبر شریانی یا بالاتر باشد، فقط در روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح مجاز است؛ اگر معبر یک‌طرفه و فضا برای عبور خودرو باقی بماند، در روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۷ صبح (پنجشنبه ۱۲ تا ۱۶ نیز) یا نیمه‌شب تا ۶ صبح و ۲۱ تا ۲۴ در سایر روزها مجاز است.
- بتن‌ریزی دستی یا اجرای اسکلت فلزی با جرثقیل متحرک، در صورت عدم ایجاد انسداد ترافیکی، محدودیت زمانی ندارد. خاکبرداری/گودبرداری با تردد مکرر وسایل نقلیه‌ی سنگین تنها با اخذ مجوز از مراجع ذیصلاح در ساعات مشخصی از شبانه‌روز مجاز است.
حفظ عرض پیاده‌رو و جانمایی تجهیزات
- اگر پس از جداسازی کارگاه و پیاده‌رو، حداقل مطلق عرض پیاده‌رو تأمین نشود یا کارگاه تمام عرض پیاده‌رو را اشغال کند، باید مسیر جایگزین در نظر گرفته شود. حداقل مطلق عرض باقی‌مانده: ۱٫۲۰ متر برای معابر محلی، ۱٫۵ متر برای جمع‌وپخش‌کننده، و ۳ متر برای معابر شریانی (به‌دلیل ملاحظات معلولین دارای ویلچر).
- در باریک‌شدن خطوط عبوری، حداقل عرض عبور سواره‌رو در هر جهت باید ۳٫۵ متر باشد تا عبور خودروی آتش‌نشانی ممکن شود؛ در شرایط خاص با تأیید مهندس ذیصلاح تا ۳ متر و در معابر واقع در قوس تا ۴٫۵ متر قابل کاهش است.
- جانمایی تجهیزات کنترل ترافیک: به‌جز تابلوهای محدودیت توقف، هیچ علامت دیگری نباید پیش از شروع عملیات نصب شود؛ وسایل نقلیه‌ی سنگین متوقف در مسیر باید مجهز به چراغ چشمک‌زن یا گردان زرد/نارنجی باشند؛ مشخصات تجهیزات باید مطابق نشریه‌های ۹۹ و ۲۶۷ و استاندارد ملی شماره‌ی ۱۴۸۱۵ باشد.
- مسدود کردن پیاده‌رو/معابر برای تخلیه‌ی مصالح ممنوع است مگر با مجوز مراجع ذیصلاح شهری و برای مدتی معین؛ حتی با مجوز، جانمایی تجهیزات باید کمترین مزاحمت را برای تردد ایجاد کند و دسترسی وسایل نقلیه‌ی سنگین/اضطراری/امدادی را مسدود نکند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مرجع ایمن‌سازی داخل کارگاه | مبحث دوازدهم مقررات ملی (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا) |
| تعداد ردیف جدول برداشت مشخصات فیزیکی کارگاه | ۲۲ ردیف (جدول ۲۳-۳-۱) |
| فاصله‌ی نصب تابلوی توقف ممنوع | محدوده‌ی ۱۵ متری از هر طرف کارگاه |
| زمان مجاز عملیات اشغال‌کننده‌ی معبر شریانی به بالا | فقط روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح |
| عملیاتی که هیچ محدودیت زمانی ندارد | بتن‌ریزی دستی یا اسکلت فلزی با جرثقیل متحرک (بدون انسداد معبر) |
| حداقل مطلق عرض پیاده‌روی باقی‌مانده در معابر محلی | ۱٫۲۰ متر |
| حداقل مطلق عرض پیاده‌روی باقی‌مانده در معابر شریانی | ۳ متر |
| حداقل عرض سواره‌رو برای عبور خودروی آتش‌نشانی | ۳٫۵ متر (قابل کاهش تا ۳ متر در شرایط خاص) |
| مرجع استاندارد تجهیزات ترافیکی | نشریه‌های ۹۹ و ۲۶۷ و استاندارد ملی شماره‌ی ۱۴۸۱۵ |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: مفاد فصل «کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها» به چه چیزی مربوط است؟
الف) ایمن‌سازی شبکه‌ی معابر بلافصل محدوده‌ی کارگاه‌های ساختمانی
ب) ایمن‌سازی فقط سقف نهایی ساختمان
ج) ایمن‌سازی فقط تأسیسات مکانیکی
د) ایمن‌سازی فقط نمای ساختمان
پاسخ صحیح: گزینه الف — ایمن‌سازی شبکه‌ی معابر بلافصل محدوده‌ی کارگاه‌های ساختمانی
طبق بند ۲۳-۳-۱-۱، مفاد این بخش مربوط به ایمن‌سازی شبکه‌ی معابر بلافصل محدوده‌ی کارگاه‌های ساختمانی است.
طبق بند ۲۳-۳-۱-۱، مفاد این بخش مربوط به ایمن‌سازی شبکه‌ی معابر بلافصل محدوده‌ی کارگاه‌های ساختمانی است.
سوال ۲: پیش از انجام هرگونه عملیات عمرانی، مجری چه وظیفه‌ای دارد؟
الف) ایمن‌سازی محدوده‌ی بلافصل کارگاه بر اساس طرح مهندسین ترافیک ذیصلاح و پس از تأیید مراجع ذیصلاح شهری
ب) فقط اطلاع‌رسانی به همسایگان، بدون نیاز به طرح مهندسی
ج) هیچ اقدام خاصی لازم نیست
د) فقط دریافت بیمه‌نامه
پاسخ صحیح: گزینه الف — ایمن‌سازی محدوده‌ی بلافصل کارگاه بر اساس طرح مهندسین ترافیک ذیصلاح و پس از تأیید مراجع ذیصلاح شهری
طبق بند ۲۳-۳-۱-۳، مجری موظف است پیش از انجام هرگونه عملیات عمرانی، محدوده‌ی بلافصل کارگاه را بر اساس طرح‌های ارائه‌شده از سوی مهندسین ترافیک ذیصلاح و پس از تأیید مراجع ذیصلاح شهری ایمن‌سازی کند.
طبق بند ۲۳-۳-۱-۳، مجری موظف است پیش از انجام هرگونه عملیات عمرانی، محدوده‌ی بلافصل کارگاه را بر اساس طرح‌های ارائه‌شده از سوی مهندسین ترافیک ذیصلاح و پس از تأیید مراجع ذیصلاح شهری ایمن‌سازی کند.
سوال ۳: هرگونه عملیات عمرانی در معابر شریانی و پیاده‌روهای پیرامونی آن‌ها، در چه شرایطی در ساعت اوج ترافیک مجاز است؟
الف) فقط با اخذ مجوز رسمی از مراجع ذیصلاح
ب) همیشه و بدون محدودیت مجاز است
ج) هرگز، تحت هیچ شرایطی مجاز نیست
د) فقط در روزهای جمعه مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه الف — فقط با اخذ مجوز رسمی از مراجع ذیصلاح
طبق بند ۲۳-۳-۱-۶، هرگونه عملیات عمرانی در محدوده‌ی معابر شریانی و پیاده‌روهای پیرامونی آن‌ها نباید در ساعت اوج ترافیک انجام گیرد مگر با اخذ مجوز رسمی از مراجع ذیصلاح.
طبق بند ۲۳-۳-۱-۶، هرگونه عملیات عمرانی در محدوده‌ی معابر شریانی و پیاده‌روهای پیرامونی آن‌ها نباید در ساعت اوج ترافیک انجام گیرد مگر با اخذ مجوز رسمی از مراجع ذیصلاح.
سوال ۴: اگر عملیات ساختمانی (مثل بتن‌ریزی با میکسر و پمپ) در معبر شریانی یا بالاتر انجام گیرد و بخشی از معبر را اشغال کند، زمان مجاز آن چیست؟
الف) فقط روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح سایر روزها
ب) در تمام ساعات شبانه‌روز بدون محدودیت
ج) فقط بین ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر
د) فقط در ساعات اوج ترافیک
پاسخ صحیح: گزینه الف — فقط روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح سایر روزها
طبق بند ۲۳-۱-۳-۱۶ (زمان‌بندی عملیات اشغال‌کننده‌ی معبر)، اگر عملیات ساختمانی در معبر شریانی یا بالاتر انجام گیرد، انجام آن تنها در روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح سایر روزها مجاز است.
طبق بند ۲۳-۱-۳-۱۶ (زمان‌بندی عملیات اشغال‌کننده‌ی معبر)، اگر عملیات ساختمانی در معبر شریانی یا بالاتر انجام گیرد، انجام آن تنها در روزهای تعطیل و نیمه‌شب تا ۶ صبح سایر روزها مجاز است.
سوال ۵: اگر پس از جداسازی کارگاه و پیاده‌رو، عرض باقی‌مانده کمتر از حداقل مطلق باشد، حداقل عرض لازم برای معابر شریانی چقدر است؟
الف) ۳ متر
ب) ۱ متر
ج) ۵ متر
د) ۱۰ سانتی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۳ متر
طبق بند ۲۳-۱-۳-۲۴، عرض باقی‌مانده برای پیاده‌رو باید ۱٫۲۰ متر برای معابر محلی، ۱٫۵ متر برای جمع‌وپخش‌کننده و ۳ متر برای معابر شریانی باشد.
طبق بند ۲۳-۱-۳-۲۴، عرض باقی‌مانده برای پیاده‌رو باید ۱٫۲۰ متر برای معابر محلی، ۱٫۵ متر برای جمع‌وپخش‌کننده و ۳ متر برای معابر شریانی باشد.
سوال ۶: وسایل نقلیه‌ی سنگینی که برای انجام عملیات ساختمانی مجبور به توقف در سطح معبر می‌شوند، به چه تجهیزی مجهز باشند؟
الف) چراغ چشمک‌زن، گردان یا فلش چشمک‌زن زرد یا نارنجی‌رنگ
ب) بوق ممتد
ج) پرچم سفید
د) هیچ تجهیز خاصی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — چراغ چشمک‌زن، گردان یا فلش چشمک‌زن زرد یا نارنجی‌رنگ
طبق بند جانمایی تجهیزات کنترل ترافیک، وسایل نقلیه‌ی سنگینی که در مسیر تردد توقف می‌کنند باید مجهز به چراغ چشمک‌زن یا چراغ گردان زرد/نارنجی باشند، مگر از پرچمدار برای کنترل ترافیک استفاده شود.
طبق بند جانمایی تجهیزات کنترل ترافیک، وسایل نقلیه‌ی سنگینی که در مسیر تردد توقف می‌کنند باید مجهز به چراغ چشمک‌زن یا چراغ گردان زرد/نارنجی باشند، مگر از پرچمدار برای کنترل ترافیک استفاده شود.
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیکفصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۶: الزامات مدیریت ترافیک حین ساختفصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۸: گردش پیاده در ساختمانفصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی