گردش پیاده در ساختمان — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۸)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «گردش پیاده در ساختمان» (بند ۲-۴-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۲ سوال دارد.
فهرست مطالب
- اصل جداسازی پیاده از سواره و سطح خدمت راهروها
- پاگردها و سطح خدمت راه‌پله‌ها
- راهرو و راه‌پله برای ناتوانان جسمی
- سرفاصله‌ی ترافیکی آسانسور
- راه‌های فرار و خروجی‌های اضطراری
خلاصه درسنامه
اصل جداسازی پیاده از سواره و سطح خدمت راهروها
- در طراحی گردش پیاده در ساختمان، مسیر پیاده باید کاملا از مسیر سواره مجزا باشد و هیچ‌گونه تداخلی بین این دو حرکت نباشد.
- برای ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیک، فضای راهروها باید علاوه بر ابعاد معماری متعارف، بر اساس سرعت و سطح خدمت موردنظر طراحی شود؛ حداقل سطح خدمت مطلوب (با توجیه اقتصادی) سطح C است.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در جدول سطح خدمت راهروها (۲۳-۴-۱۲)، سطح A یعنی جریانی معادل ۰ تا ۲۳ نفر بر متر در دقیقه با فضای عابر بیش از ۳٫۳ مترمربع برای هر نفر و سرعت متوسط ۷۹ متر بر دقیقه؛ سطح F یعنی فضای عابر کمتر از ۰٫۵ مترمربع و سرعت متوسط کمتر از ۴۶ متر بر دقیقه.
پاگردها و سطح خدمت راه‌پله‌ها
- برای فضای پاگردهای اتصالی راه‌پله‌ها و محل‌های ایجاد صف، باید حداقل سطح خدمت C تأمین شود (جدول ۲۳-۴-۱۳)؛ در سطح A جریان حدود ۱٫۳ نفر بر متر در دقیقه با فضای متوسط ۱٫۲ مترمربع برای هر نفر است.
- برای طراحی فضای راه‌پله‌ها نیز حداقل سطح خدمت C الزامی است (جدول ۲۳-۴-۱۴). سطح A (کمتر از ۱۶ نفر بر متر در دقیقه، فضای بیش از ۱٫۹ مترمربع) فضای کافی برای انتخاب آزادانه‌ی سرعت فراهم می‌کند؛ سطح F به اختلال کامل جریان عبوری با توقفات متعدد منجر می‌شود.
راهرو و راه‌پله برای ناتوانان جسمی
- لبه‌های پله نباید گرد شوند؛ پیش از رسیدن به پله، در فاصله‌ی ۰٫۵ تا ۱ متری شروع آن، باید با تغییر بافت کف‌سازی نزدیک‌شدن به پله مشخص شود.
- استفاده از کف‌سازی‌های برجسته‌ی ویژه در راهروها و راه‌پله‌های بناهای با کاربری عمومی الزامی است.
سرفاصله‌ی ترافیکی آسانسور
- تعداد و توزیع آسانسورها باید طوری باشد که سرفاصله‌ی رسیدن آسانسور (بیشینه زمان انتظار فرد برای سوار شدن)، متناسب با سطح کیفیت موردنظر، تأمین شود (جدول ۲۳-۴-۱۵). برای ساختمان‌های غیرمسکونی و هتل‌ها: سطح عالی ۲۰ تا ۲۵ ثانیه، خوب ۲۵ تا ۳۲، رضایت‌بخش ۳۲ تا ۴۰، نامناسب بیش از ۴۰ ثانیه. برای ساختمان‌های مسکونی: عالی ۲۰ تا ۴۰ ثانیه، رضایت‌بخش ۸۰ تا ۱۰۰ ثانیه.
- برای ساختمان‌های ویژه با کاربری بین‌المللی/ملی سطح کیفیت عالی، برای سایر غیرمسکونی‌ها حداقل سطح خوب و برای مسکونی‌ها حداقل سطح رضایت‌بخش باید تأمین شود.
- برای تمامی ساختمان‌های مشمول، ۸۰٪ ظرفیت آسانسور باید پاسخگوی ترافیک ساعت اوج کاربری باشد (جدول ۲۳-۴-۱۶) — مثلا کاربری اداری/صنعتی ۱۵٪ تا ۲۰٪ کل جمعیت ساختمان در بازه‌ی ۵ دقیقه، و کاربری مسکونی در صبح‌زود ۶٪ کل جمعیت ساختمان.
راه‌های فرار و خروجی‌های اضطراری
- در ساختمان‌های کوچک‌مقیاس (مثلا ۳ طبقه روی پیلوت با ۸ واحد هر طبقه، یا حداکثر ۲۳ متر ارتفاع/۷ طبقه)، پله‌ی اصلی می‌تواند به‌عنوان پله‌ی اضطراری استفاده شود، به‌شرط جداسازی کامل پلکان از ایستگاه مشترک ورودی واحدها و آسانسور در طبقات (طبق بند ۳-۱-۱۸ مبحث سوم).
- در ساختمان‌های با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا بیش از ۷ طبقه روی پیلوت، دو دستگاه پله لازم است که در طبقات به‌هم راه داشته باشند؛ یکی از راه‌پله‌ها باید با فاصله از دیگری، در ضلع مجاور فضای آزاد و مجهز به درب ایزوله‌ی دود خودکاربسته‌شونده باشد.
- برخورداری از خروجی اضطراری و دسترسی مستقیم به طبقات/فضاهای مشاعی از طریق پله از زیرزمین (پارکینگ) الزامی است. خروجی‌های اضطراری متعدد باید در جهات مختلف ساختمان و تا حد ممکن دور از یکدیگر قرار گیرند. رعایت مبحث‌های ۳، ۴، ۲۰ و ۲۱ در این خصوص الزامی است؛ برای تخلیه‌ی اضطراری به مبحث بیست‌ویکم ارجاع داده می‌شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداقل سطح خدمت مطلوب راهروها/پاگردها/راه‌پله‌ها | سطح C (با توجیه اقتصادی) |
| سرعت متوسط سطح AراهروA (جدول ۲۳-۴-۱۲) | ۷۹ متر بر دقیقه |
| فاصله‌ی تغییر بافت کف‌سازی پیش پله برای ناتوانان | ۰٫۵ تا ۱ متری شروع پله |
| سرفاصله‌ی آسانسور عالی در غیرمسکونی/هتل | ۲۰ تا ۲۵ ثانیه |
| سهم ظرفیت آسانسور پاسخگوی ترافیک اوج | ۸۰٪ ظرفیت |
| ظرفیت آسانسور لازم در کاربری مسکونی (صبح‌زود) | ۶٪ کل جمعیت ساختمان |
| حداکثر ارتفاع/طبقاتی که پله‌ی اصلی می‌تواند پله‌ی اضطراری باشد | حداکثر ۲۳ متر یا ۷ طبقه (با جداسازی کامل پلکان) |
| الزام ساختمان‌های بالای ۲۳ متر/۷ طبقه | دو دستگاه پله، یکی با درب ایزوله‌ی دود خودکار |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: اصل کلی طراحی گردش پیاده در ساختمان، طبق این فصل، چیست؟
الف) مسیر پیاده باید کاملا از مسیر سواره مجزا باشد و هیچ تداخلی بین این دو حرکت نباشد
ب) مسیر پیاده و سواره باید همیشه یکی باشند
ج) مسیر پیاده اولویتی ندارد و می‌تواند حذف شود
د) فقط در طبقه‌ی هم‌کف نیاز به جداسازی است
پاسخ صحیح: گزینه الف — مسیر پیاده باید کاملا از مسیر سواره مجزا باشد و هیچ تداخلی بین این دو حرکت نباشد
طبق متن فصل، در حالت کلی طراحی گردش پیاده باید به‌گونه‌ای باشد که مسیر پیاده از سواره کاملا مجزا گردد و هیچ‌گونه تداخلی بین حرکت‌ها نباشد.
طبق متن فصل، در حالت کلی طراحی گردش پیاده باید به‌گونه‌ای باشد که مسیر پیاده از سواره کاملا مجزا گردد و هیچ‌گونه تداخلی بین حرکت‌ها نباشد.
سوال ۲: در جدول سطح خدمت راهروها (۲۳-۴-۱۲)، سطح F با چه ویژگی‌ای مشخص می‌شود؟
الف) فضای عابرپیاده کمتر از ۰٫۵ مترمربع برای هر نفر و سرعت متوسط کمتر از ۴۶ متر بر دقیقه
ب) فضای عابرپیاده بیش از ۳٫۳ مترمربع برای هر نفر
ج) سرعت متوسط ثابت ۷۹ متر بر دقیقه در همه‌ی سطوح
د) این سطح در جدول تعریف نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — فضای عابرپیاده کمتر از ۰٫۵ مترمربع برای هر نفر و سرعت متوسط کمتر از ۴۶ متر بر دقیقه
طبق جدول ۲۳-۴-۱۲، در سطح خدمت F، فضای عابرپیاده کمتر از ۰٫۵ مترمربع برای هر نفر و سرعت متوسط کمتر از ۴۶ متر بر دقیقه است (در مقابل سطح A با فضای بیش از ۳٫۳ مترمربع و سرعت ۷۹ متر بر دقیقه).
طبق جدول ۲۳-۴-۱۲، در سطح خدمت F، فضای عابرپیاده کمتر از ۰٫۵ مترمربع برای هر نفر و سرعت متوسط کمتر از ۴۶ متر بر دقیقه است (در مقابل سطح A با فضای بیش از ۳٫۳ مترمربع و سرعت ۷۹ متر بر دقیقه).
سوال ۳: طبق جدول ۲۳-۴-۱۴ (سطح خدمت راه‌پله‌ها)، سطح A چه توضیحی دارد؟
الف) فضای کافی برای انتخاب آزادانه‌ی سرعت و عبور از کنار عابرین کندتر؛ جریان جهت مقابل تداخل بسیار کمی ایجاد می‌کند
ب) اختلال کامل جریان عبوری با توقفات متعدد
ج) سرعت تمامی عابرین کاهش می‌یابد
د) این سطح هرگز در طراحی راه‌پله رخ نمی‌دهد
پاسخ صحیح: گزینه الف — فضای کافی برای انتخاب آزادانه‌ی سرعت و عبور از کنار عابرین کندتر؛ جریان جهت مقابل تداخل بسیار کمی ایجاد می‌کند
طبق جدول ۲۳-۴-۱۴، سطح A (کمتر از ۱۶ نفر بر متر در دقیقه، فضای بیش از ۱٫۹ مترمربع) فضای کافی برای انتخاب آزادانه‌ی سرعت و عبور از کنار عابرین کندتر فراهم می‌کند و جریان جهت مقابل تداخل بسیار کمی ایجاد می‌کند.
طبق جدول ۲۳-۴-۱۴، سطح A (کمتر از ۱۶ نفر بر متر در دقیقه، فضای بیش از ۱٫۹ مترمربع) فضای کافی برای انتخاب آزادانه‌ی سرعت و عبور از کنار عابرین کندتر فراهم می‌کند و جریان جهت مقابل تداخل بسیار کمی ایجاد می‌کند.
سوال ۴: استفاده از کف‌سازی برجسته‌ی ویژه در راهروها و راه‌پله‌های چه نوع بناهایی الزامی است؟
الف) بناهای با کاربری عمومی
ب) فقط ویلاهای مسکونی شخصی
ج) فقط انبارها
د) هیچ بنایی نیازی به آن ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — بناهای با کاربری عمومی
طبق بند راهرو و راه‌پله برای ناتوانان جسمی، استفاده از کف‌سازی‌های برجسته‌ی ویژه در راهروها و راه‌پله‌های بناهای با کاربری عمومی الزامی است.
طبق بند راهرو و راه‌پله برای ناتوانان جسمی، استفاده از کف‌سازی‌های برجسته‌ی ویژه در راهروها و راه‌پله‌های بناهای با کاربری عمومی الزامی است.
سوال ۵: برای ساختمان‌های ویژه با کاربری بین‌المللی یا ملی، چه سطح کیفیتی برای سرفاصله‌ی آسانسور باید تأمین شود؟
الف) سطح کیفیت عالی
ب) سطح کیفیت نامناسب
ج) هیچ سطحی الزامی نیست
د) سطح کیفیت رضایت‌بخش کافی است
پاسخ صحیح: گزینه الف — سطح کیفیت عالی
طبق بند سرفاصله‌ی ترافیکی آسانسور، لازم است برای ساختمان‌های ویژه با کاربری بین‌المللی و ملی سطح کیفیت عالی، برای سایر غیرمسکونی‌ها حداقل سطح خوب و برای مسکونی‌ها حداقل سطح رضایت‌بخش تأمین شود.
طبق بند سرفاصله‌ی ترافیکی آسانسور، لازم است برای ساختمان‌های ویژه با کاربری بین‌المللی و ملی سطح کیفیت عالی، برای سایر غیرمسکونی‌ها حداقل سطح خوب و برای مسکونی‌ها حداقل سطح رضایت‌بخش تأمین شود.
سوال ۶: در ساختمان‌های با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا بیش از ۷ طبقه روی پیلوت، چند دستگاه پله لازم است و یکی از آن‌ها چه ویژگی‌ای باید داشته باشد؟
الف) دو دستگاه پله که در طبقات به‌یکدیگر راه داشته باشند؛ یکی با فاصله از دیگری و مجهز به درب ایزوله‌ی دود خودکاربسته‌شونده
ب) فقط یک دستگاه پله، بدون نیاز به در ایزوله
ج) سه دستگاه پله در هر ضلع ساختمان
د) پله در این ارتفاع اصلا لازم نیست، فقط آسانسور کافی است
پاسخ صحیح: گزینه الف — دو دستگاه پله که در طبقات به‌یکدیگر راه داشته باشند؛ یکی با فاصله از دیگری و مجهز به درب ایزوله‌ی دود خودکاربسته‌شونده
طبق بند راه‌های فرار و خروجی‌های اضطراری، در ساختمان‌های با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا بیشتر از ۷ طبقه روی پیلوت، دو دستگاه پله لازم است که در طبقات به یکدیگر راه داشته باشند؛ یکی از راه‌پله‌ها باید با فاصله از دیگری و مجهز به درب ایزوله‌ی دود خودکاربسته‌شونده باشد.
طبق بند راه‌های فرار و خروجی‌های اضطراری، در ساختمان‌های با ارتفاع بیش از ۲۳ متر یا بیشتر از ۷ طبقه روی پیلوت، دو دستگاه پله لازم است که در طبقات به یکدیگر راه داشته باشند؛ یکی از راه‌پله‌ها باید با فاصله از دیگری و مجهز به درب ایزوله‌ی دود خودکاربسته‌شونده باشد.
→ فصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها ←
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیکفصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۵: کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)فصل ۶: الزامات مدیریت ترافیک حین ساختفصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی