تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۹)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها» (بند ۳-۴-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- علائم هشدار و راهنمای تخلیه‌ی اضطراری
- تابلوها، خط‌کشی و علائم داخل پارکینگ
- محافظ دیوار، متوقف‌کننده‌ی خودرو و صفحه‌ی ضدلغزندگی
- آرام‌سازی، روشنایی و ترمز رمپ در پارکینگ
- هدایت ترافیکی بالگرد بر روی بام
خلاصه درسنامه
علائم هشدار و راهنمای تخلیه‌ی اضطراری
- در کاربری‌های با فعالیت حمل‌ونقل و مجتمع‌ها/شهرک‌ها، پارکینگ‌ها باید مسیر ورود/خروج و معابر اطراف را با علائم به‌طور واضح مشخص کنند. وجود علائم حسی در کف، پیش از ورود به پله، برای هشدار به افراد دارای آسیب‌دیدگی بینایی در مراکز درمانی‌بهداشتی الزامی است.
- در تمامی بناها سیستم زنگ هشدار شرایط اضطراری باید راه‌اندازی شود؛ نصب تابلوی هشداردهنده در ورودی اصلی با متن «به‌محض شنیدن آژیر عمومی اعلام حریق در اسرع وقت با حفظ خونسردی محل واحد خود را ترک نموده و از مسیر دستگاه پله از ساختمان خارج گردید» الزامی است؛ ابعاد این تابلو ۳۰×۴۰ سانتی‌متر است.
- نقشه‌های راهنما برای مسیرها و خروجی‌های تخلیه باید تهیه و در معرض دید قرار گیرند. تابلوهای جهت‌نما باید به خط دید طبیعی بیننده نزدیک باشند (انحراف بیش از ۱۰ درجه توصیه نمی‌شود)، در مرکز و انتهای راهروها قرار گیرند، و تضاد رنگی کافی با پس‌زمینه داشته باشند.
- تأمین روشنایی زمان تخلیه‌ی اضطراری با تابلوهای فتولومینسنت (بدون نیاز به منبع انرژی، جذب‌کننده‌ی نور محیط و ساطع‌کننده‌ی آن در تاریکی) لازم است.
تابلوها، خط‌کشی و علائم داخل پارکینگ
- وقتی طبقات دیگر ساختمان با پله به پارکینگ دسترسی دارد، باید تابلوی مشخص‌کننده‌ی در جداکننده/فضای واسط نصب شود. در پارکینگ‌های با حداقل دو راه خروج پیاده (به‌ویژه بیش از ۴۰ فضای پارک)، خط‌کشی مشخص‌کننده‌ی مسیر این راه‌ها الزامی است.
- استفاده از ستون پارک‌بند در محیط پارکینگ برای ایجاد مانع و تعیین حریم ورودی توصیه می‌شود. در رمپ دوطرفه‌ی بین طبقات، تأمین حداقل عرض به‌همراه خط‌کشی سفید در خطوط کناره و وسط الزامی است.
- پیام تابلوهای جهت‌نمای راهنمای وسایل نقلیه در پارکینگ حداکثر باید ۲ کلمه در یک خط داشته باشد و حروف ساده و خوانا باشند. ارتفاع تابلو ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر و عرض آن ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلی‌متر؛ ارتفاع حروف متناسب با سرعت حداکثر پارکینگ (۲۰ کیلومتر بر ساعت) ۶۰ میلی‌متر و پهنای حروف یک‌پنجم آن (۱۲ میلی‌متر) است.
- برای جلوگیری از برخورد خودرو با ستون‌ها، علائم هشداردهنده (ترکیب رنگ زرد و مشکی) توصیه می‌شود. بکارگیری ضربه‌گیر سرستون در پارکینگ برای ساختمان‌های نوع «د» الزامی است (هر قطعه ۱٫۵ متر طول، ۹ سانتی‌متر عرض هر بال، ۱۴ میلی‌متر ضخامت) و برای سایر کاربری‌ها توصیه می‌شود.
محافظ دیوار، متوقف‌کننده‌ی خودرو و صفحه‌ی ضدلغزندگی
- برای عبور برانکارد در بیمارستان‌ها، نصب محافظ ضربه‌گیر دیوار (به‌ویژه در دیوار اورژانس، راهرو اتاق عمل و آسانسور) الزامی است؛ این محافظ‌ها دوجداره و ضربه‌پذیرند و نباید حالت ارتجاعی داشته باشند (مشکل‌ساز برای بیماران قطع نخاعی).
- در پارکینگ‌های عمومی و کاربری‌های حساس (کارخانه، انبار، مدرسه، زمین ورزشی، آتش‌نشانی، فرودگاه، ساختمان نظامی)، محافظ دیواری با تضاد رنگی قرمز/سفید یا مشکی/سفید توصیه می‌شود.
- نصب متوقف‌کننده‌ی خودرو در انتهای محل پارک توصیه می‌شود (تیپ ۱: طول ۶۰ سانتی‌متر؛ تیپ ۲: طول ۴۵ سانتی‌متر — هر دو از پلی‌اتیلن)؛ نباید مانع حرکت ناتوانان جسمی یا دسترسی عابرین شود و باید با کف پارکینگ تضاد رنگی داشته باشد.
- استفاده از صفحه‌ی ضدلغزندگی الزامی است: روی رمپ پارکینگ ساختمان‌های نوع «د» (هر صفحه ۱ متر طول، ۱۰ سانتی‌متر عرض، از آلیاژ فلزی ضدزنگ)؛ و به‌عنوان کف‌پوش هشداردهنده در کاربری‌های بهداشتی‌درمانی، حمل‌ونقل و اماکن عمومی. در تمامی پارکینگ‌ها و روی پله‌های داخل ساختمان‌ها نیز توصیه می‌شود.
آرام‌سازی، روشنایی و ترمز رمپ در پارکینگ
- حداکثر سرعت مجاز وسایل نقلیه در پارکینگ‌ها ۱۵ کیلومتر بر ساعت است؛ برای کنترل سرعت در سراشیبی و رمپ، سرعت‌گیرهای کم‌عرض توصیه می‌شود (حداکثر طول ۳۰ تا ۹۰ سانتی‌متر، حداکثر ارتفاع ۷ تا ۱۵ سانتی‌متر)؛ فاصله‌ی بین سرعت‌گیرها باید ۲۵ متر باشد.
- روشنایی پارکینگ‌های مسطح: شرایط معمول حداقل ۲ لوکس افقی/۱ لوکس عمودی؛ شرایط ویژه‌ی امنیتی ۵ لوکس افقی/۲٫۵ لوکس عمودی. روشنایی پارکینگ‌های چندطبقه: حالت پایه ۱۰/۵ لوکس؛ مدخل ورودی در روز ۵۰۰/۲۵۰ لوکس (شب ۱۰/۵ لوکس)؛ راه‌پله‌ها حداقل ۷۵ لوکس عمودی.
- استفاده از ترمز رمپ (برای جلوگیری از سرخوردن صندلی چرخ‌دار در رمپ‌ها) در کاربری‌های معلولین/ناتوانان جسمی و بهداشتی‌درمانی الزامی است؛ مشخصات: طول ۳۰۰ سانتی‌متر، عرض ۷ سانتی‌متر، ارتفاع کف ۳ میلی‌متر و ارتفاع تاج ۳ میلی‌متر.
هدایت ترافیکی بالگرد بر روی بام
- برای ایمنی و تسهیل عملیات نجات و امداد (اطفای حریق، بلایای طبیعی)، احداث محل فرود بالگرد در بام ساختمان‌های بلندمرتبه با ارتفاع ۴۵ متر و ۱۴ طبقه به بالا الزامی است؛ ابعاد هلی‌پد (دایره‌ای یا مستطیلی) باید مطابق اشکال استاندارد سند اصلی باشد.
- برای هلی‌پد دایره‌ای: رنگ زمینه باید تیره باشد (خاکستری تیره یا رنگ بتن) تا نور را به چشم خلبان منعکس نکند؛ دستکم ۱٫۵ متر حفاظ ایمنی در اطراف هلی‌پد الزامی است؛ بیشینه‌ی تناژ قابل‌تحمل و بیشینه‌ی شعاع پروانه باید در گوشه‌ی راست پایین حرف H نوشته شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| ابعاد تابلوی هشدار اعلام حریق | ۳۰×۴۰ سانتی‌متر |
| حداکثر انحراف تابلوی جهت‌نما از خط دید طبیعی | ۱۰ درجه |
| حداکثر تعداد کلمه در هر خط تابلوی جهت‌نمای پارکینگ | ۲ کلمه |
| ابعاد هر قطعه‌ی گارد ضربه‌گیر سرستون | طول ۱٫۵ متر، عرض هر بال ۹ سانتی‌متر، ضخامت ۱۴ میلی‌متر |
| مورد الزامی بکارگیری ضربه‌گیر سرستون | پارکینگ ساختمان‌های نوع «د» |
| حداکثر سرعت مجاز در پارکینگ‌ها | ۱۵ کیلومتر بر ساعت |
| فاصله‌ی بین سرعت‌گیرها در پارکینگ | ۲۵ متر |
| حداقل روشنایی افقی پارکینگ مسطح (شرایط معمول) | ۲ لوکس |
| مشخصات ترمز رمپ معلولین | طول ۳۰۰ سانتی‌متر، عرض ۷ سانتی‌متر |
| آستانه‌ی الزام محل فرود بالگرد | ارتفاع ۴۵ متر و ۱۴ طبقه به بالا |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: وجود علائم حسی در کف، پیش از ورود به پله، در کدام کاربری‌ها الزامی است؟
الف) مراکز درمانی‌بهداشتی و مراکز مربوط به افراد دارای آسیب‌دیدگی بینایی
ب) فقط انبارهای صنعتی
ج) فقط پارکینگ‌های روباز
د) هیچ کاربری خاصی الزام ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — مراکز درمانی‌بهداشتی و مراکز مربوط به افراد دارای آسیب‌دیدگی بینایی
طبق بند ۲۳-۴-۳-۲، وجود علائم حسی در کف و قبل از ورود به پله برای هشدار به افراد دارای آسیب‌دیدگی بینایی در مراکز درمانی‌بهداشتی و مراکز مربوط به این افراد الزامی است.
طبق بند ۲۳-۴-۳-۲، وجود علائم حسی در کف و قبل از ورود به پله برای هشدار به افراد دارای آسیب‌دیدگی بینایی در مراکز درمانی‌بهداشتی و مراکز مربوط به این افراد الزامی است.
سوال ۲: تابلوهای جهت‌نمای داخل ساختمان باید حداکثر چند درجه از خط دید طبیعی بیننده منحرف باشند؟
الف) بیش از ۱۰ درجه توصیه نمی‌شود
ب) بیش از ۹۰ درجه مجاز است
ج) زاویه اهمیتی ندارد
د) باید دقیقا ۴۵ درجه باشد
پاسخ صحیح: گزینه الف — بیش از ۱۰ درجه توصیه نمی‌شود
طبق بند ۲۳-۴-۳-۵، توصیه می‌شود تابلوهای جهت‌نما به خط دید طبیعی بیننده نزدیک باشند و انحراف بیش از ۱۰ درجه از خط طبیعی دید توصیه نمی‌شود.
طبق بند ۲۳-۴-۳-۵، توصیه می‌شود تابلوهای جهت‌نما به خط دید طبیعی بیننده نزدیک باشند و انحراف بیش از ۱۰ درجه از خط طبیعی دید توصیه نمی‌شود.
سوال ۳: پیام تابلوهای جهت‌نمای راهنمای وسایل نقلیه در پارکینگ حداکثر چند کلمه در یک خط باید داشته باشد؟
الف) ۲ کلمه
ب) ۱۰ کلمه
ج) یک جمله‌ی کامل بدون محدودیت کلمه
د) محدودیتی در تعداد کلمات وجود ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲ کلمه
طبق بند ۲۳-۴-۳-۱۴، پیام تابلوهای جهت‌نمای راهنمای وسایل نقلیه در پارکینگ حداکثر دارای ۲ کلمه در یک خط باشد و طرح حروف باید ساده و خوانا باشد.
طبق بند ۲۳-۴-۳-۱۴، پیام تابلوهای جهت‌نمای راهنمای وسایل نقلیه در پارکینگ حداکثر دارای ۲ کلمه در یک خط باشد و طرح حروف باید ساده و خوانا باشد.
سوال ۴: استفاده از صفحه‌ی ضدلغزندگی روی رمپ پارکینگ در ساختمان‌های نوع «د» چه وضعیتی دارد؟
الف) الزامی است (هر صفحه ۱ متر طول و ۱۰ سانتی‌متر عرض، از آلیاژ فلزی ضدزنگ)
ب) فقط توصیه می‌شود، الزامی نیست
ج) ممنوع است
د) فقط برای ساختمان‌های زیرزمینی لازم است
پاسخ صحیح: گزینه الف — الزامی است (هر صفحه ۱ متر طول و ۱۰ سانتی‌متر عرض، از آلیاژ فلزی ضدزنگ)
طبق جدول ۲۳-۴-۱۸، استفاده از صفحه‌ی ضدلغزندگی بر روی رمپ پارکینگ‌ها در ساختمان‌های نوع «د» الزامی است؛ ابعاد هر صفحه ۱ متر طول و ۱۰ سانتی‌متر عرض، از آلیاژ فلزی ترکیبی ضدزنگ.
طبق جدول ۲۳-۴-۱۸، استفاده از صفحه‌ی ضدلغزندگی بر روی رمپ پارکینگ‌ها در ساختمان‌های نوع «د» الزامی است؛ ابعاد هر صفحه ۱ متر طول و ۱۰ سانتی‌متر عرض، از آلیاژ فلزی ترکیبی ضدزنگ.
سوال ۵: فاصله‌ی بین سرعت‌گیرها در پارکینگ، با توجه به سرعت مجاز ۱۵ کیلومتر بر ساعت، چقدر باید باشد؟
الف) ۲۵ متر
ب) ۲ متر
ج) ۲۵۰ متر
د) فاصله‌ی آن‌ها استاندارد نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲۵ متر
طبق بند آرام‌سازی در پارکینگ، با توجه به سرعت مجاز ۱۵ کیلومتر بر ساعت در پارکینگ‌ها، فاصله‌ی بین سرعت‌گیرها باید ۲۵ متر باشد.
طبق بند آرام‌سازی در پارکینگ، با توجه به سرعت مجاز ۱۵ کیلومتر بر ساعت در پارکینگ‌ها، فاصله‌ی بین سرعت‌گیرها باید ۲۵ متر باشد.
سوال ۶: استفاده از ترمز رمپ در کدام کاربری‌ها الزامی است و مشخصات اصلی آن چیست؟
الف) کاربری‌های معلولین/ناتوانان جسمی و بهداشتی‌درمانی؛ طول ۳۰۰ سانتی‌متر و عرض ۷ سانتی‌متر
ب) فقط در پارکینگ‌های روباز؛ طول ۱ متر
ج) در هیچ کاربری‌ای الزامی نیست
د) فقط در استخرها؛ عرض ۵۰ سانتی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — کاربری‌های معلولین/ناتوانان جسمی و بهداشتی‌درمانی؛ طول ۳۰۰ سانتی‌متر و عرض ۷ سانتی‌متر
طبق بند ترمز رمپ برای معلولین (۲۳-۴-۳-۲۵)، استفاده از ترمز رمپ در داخل کاربری‌های مربوط به معلولین/ناتوانان جسمی و کاربری‌های بهداشتی‌درمانی الزامی است؛ مشخصات آن طول ۳۰۰ سانتی‌متر و عرض ۷ سانتی‌متر است.
طبق بند ترمز رمپ برای معلولین (۲۳-۴-۳-۲۵)، استفاده از ترمز رمپ در داخل کاربری‌های مربوط به معلولین/ناتوانان جسمی و کاربری‌های بهداشتی‌درمانی الزامی است؛ مشخصات آن طول ۳۰۰ سانتی‌متر و عرض ۷ سانتی‌متر است.
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیکفصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۵: کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)فصل ۶: الزامات مدیریت ترافیک حین ساختفصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۸: گردش پیاده در ساختمان
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی