گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌ها — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۷)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌ها» (بند ۱-۴-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.
فهرست مطالب
- نوع مسیر دسترسی بلافصل و مسافت دید
- طول صف و راه ورودی/رمپ پارکینگ
- شیب رمپ، ارتفاع و طرز قرارگیری محل‌های پارک
- پارکینگ معلولین، ضریب همزمانی و تسمه‌نقاله
خلاصه درسنامه
نوع مسیر دسترسی بلافصل و مسافت دید
- نوع دسترسی به پارکینگ ساختمان از معابر بلافصل، با توجه به رده‌ی عملکردی معبر، مدت زمان پارک، مسیر دسترسی بلافصل و تعداد فضای پارکینگ تعیین می‌شود؛ پنج نوع مسیر دسترسی، بر پایه‌ی عرض‌های ورود و خروج، پیشنهاد شده (جدول ۲۳-۴-۱): نوع‌های ۱ و ۲ با عرض مدخل ۶ متر (یک‌طرفه) یا ۳٫۵ متر (دوطرفه)؛ نوع‌های ۳ و ۴ با مسیرهای جداشده‌ی ۲ متری؛ نوع ۵ به‌صورت تقاطع (نه مسیر دسترسی بلافصل).
- انتخاب نوع مسیر بر اساس نوع پارکینگ (مانور کم/متوسط/زیاد)، رده‌ی عملکردی معبر (محلی یا محلی‌به‌بالا) و تعداد فضاهای پارکینگ (کمتر از ۲۵ تا بیش از ۶۰۰) در جدول ۲۳-۴-۲ تعیین می‌شود.
- مسافت دید لازم در مسیر دسترسی بلافصل به سرعت مسیر کندرو بستگی دارد: با سرعت ۴۰ کیلومتر بر ساعت، فاصله‌ی دید توقف حداقل ۳۵ متر (برای دسترسی محلی ۳۰ متر)؛ با سرعت ۸۰ کیلومتر بر ساعت، ۱۰۵ متر (محلی ۹۵ متر) — جدول ۲۳-۴-۴.
طول صف و راه ورودی/رمپ پارکینگ
- حداکثر طول صف قابل‌قبول بیرون پارکینگ به ظرفیت پارکینگ بستگی دارد (جدول ۲۳-۴-۵)؛ در توسعه‌های بزرگ مقیاس، باید یک road service اختصاصی در داخل مجموعه طراحی شود تا طول صف الزاما درون مجموعه تشکیل شود و به محدوده‌ی بلافصل واردنشود.
- از هر خیابان یک راه ورودی پارکینگ مجاز است (با شرایط خاص، دو درب برای بر ۲۰ متر یا بیشتر). در قطعات با سطح پارکینگ بیش از ۱۰۰۰ مترمربع یا بیش از ۲۵ واحد پارکینگ، تأمین دو رمپ ورودی/خروجی (عرض مفید حداقل ۳٫۵ متر هرکدام) یا یک رمپ به عرض مفید حداقل ۵ متر الزامی است.
- برخورداری از خروجی اضطراری و دسترسی مستقیم به طبقات/فضاهای مشاعی از طریق پله از زیرزمین (پارکینگ) الزامی است؛ در صورت وجود آسانسور، دسترسی از طریق پله و آسانسور هردو الزامی است.
- شعاع گردشی محوطه‌ی ورودی مسیرهای دسترسی، پیش از رمپ یا پارکینگ، بسته به نوع کاربری در جدول ۲۳-۴-۶ آمده (توسعه‌های بسیار کوچک: ۱ متر؛ توسعه‌های کوچک/متوسط: ۱ تا ۴٫۵ متر).
شیب رمپ، ارتفاع و طرز قرارگیری محل‌های پارک
- بیشینه‌ی شیب رمپ دسترسی پارکینگ ۱۵٪ است؛ در قوس‌های ۹۰ درجه حداکثر ۱۲٪ و در قوس‌های ۱۸۰ درجه حداکثر ۱۰٪. ارتفاع مجاز توقفگاه کوچک، متوسط و بزرگ خودرو حداقل ۲٫۴۰ متر (کف تا زیر سقف یا پایین‌ترین نقطه‌ی تأسیسات).
- در پارکینگ‌های جمعی نباید از پارکینگ موازی استفاده شود و زاویه‌ی پارکینگ مایل نباید از ۵۵ درجه کمتر باشد. جریان ترافیک در راهروی پارک‌های مایل باید یک‌طرفه باشد؛ در پارک‌های عمود می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه باشد. توصیه می‌شود گردش داخلی راهروهای یک‌طرفه خلاف جهت عقربه‌های ساعت باشد.
- در راهروهای طولانی، توصیه می‌شود طول امتدادهای مستقیم کمتر از ۱۰۰ متر باشد؛ در غیر این‌صورت با سرعت‌گاه سرعت کاهش یابد (فاصله‌ی سرعت‌گاه‌ها کمتر از ۳۰ متر).
پارکینگ معلولین، ضریب همزمانی و تسمه‌نقاله
- ابعاد پارکینگ معلولین حداقل ۵۰۰×۳۵۰ سانتی‌متر، با علامت مخصوص. بیشینه‌ی شیب دسترسی معلولین به طبقات/پارکینگ ۵٪ با بیشینه‌ی طول ۱۰ متر (با دستگیره‌ی میله‌ای). محل توقف معلولین نباید بیش از ۲٪ شیب داشته باشد. حداقل تعداد فضای پارک قابل‌دسترس برای معلولین بر اساس جدول ۲۳-۴-۱۱ تعیین می‌شود (مثلا ۱ تا ۲۵ فضا → ۱ جایگاه؛ بیش از ۵۰۰ فضا → ۲٪ از کل).
- ضریب همزمانی، تقاضای پارکینگ کاربری‌های مختلط را با پنج گام تحلیلی (تعیین ساعات مشترک همزمانی، تقاضای هریک، تحلیل، محاسبه‌ی تقاضای کل، برآورد عرضه) محاسبه می‌کند؛ کاهش سرانه‌ی پارکینگ عمومی با کاربری مختلط: ۵٪ (۲ کاربری مشترک) تا ۱۵٪ (۴ یا بیشتر) — جدول ۲۳-۴-۱۰.
- علاوه بر جدول نسبت تقاضای پارکینگ در کاربری‌های مختلف، کلیه‌ی ادارات/سازمان‌ها/بیمارستان‌ها ملزم به تأمین ۳۰٪ پارکینگ مازاد بر نیاز خودشان برای مراجعین هستند (در همان ساختمان یا پارکینگ عمومی اطراف تا شعاع ۲۵۰ متر).
- استفاده از تسمه‌نقاله‌ی خودروبر (Car conveyor belts) در پارکینگ کاربری‌های نوع «د» (تجاری، مجتمع‌های تجاری-تفریحی بزرگ، برخی فرودگاه‌ها) توصیه می‌شود؛ عرض تسمه باید ۲٫۸ تا ۳ متر باشد.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| تعداد انواع مسیر دسترسی بلافصل به پارکینگ | ۵ نوع، بر پایه‌ی عرض‌های ورود/خروج (جدول ۲۳-۴-۱) |
| تعداد راه ورودی مجاز از هر خیابان | ۱ راه ورودی (۲ درب با شرایط خاص بر ۲۰ متر یا بیشتر) |
| آستانه‌ی الزام دو رمپ یا یک رمپ پهن | سطح پارکینگ > ۱۰۰۰ مترمربع یا بیش از ۲۵ واحد |
| حداقل عرض مفید هر رمپ (دو رمپ) | ۳٫۵ متر (یا یک رمپ ۵ متری) |
| بیشینه‌ی شیب رمپ دسترسی پارکینگ | ۱۵٪ (۱۲٪ در قوس ۹۰ درجه، ۱۰٪ در قوس ۱۸۰ درجه) |
| حداقل ارتفاع مجاز توقفگاه | ۲٫۴۰ متر |
| حداقل زاویه‌ی پارکینگ مایل در پارکینگ جمعی | ۵۵ درجه (پارکینگ موازی مجاز نیست) |
| ابعاد پارکینگ معلولین | حداقل ۵۰۰×۳۵۰ سانتی‌متر |
| سهم پارکینگ مازاد الزامی ادارات/بیمارستان‌ها برای مراجعین | ۳۰٪ بیش از نیاز خودشان |
| عرض تسمه‌نقاله‌ی خودروبر | ۲٫۸ تا ۳ متر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: نوع دسترسی به پارکینگ ساختمان از معابر بلافصل، با توجه به چه عواملی تعیین می‌شود؟
الف) رده‌ی عملکردی معبر، مدت زمان پارک، مسیر دسترسی بلافصل و تعداد فضای پارکینگ
ب) فقط رنگ نمای ساختمان
ج) فقط تعداد طبقات ساختمان
د) فقط قیمت زمین
پاسخ صحیح: گزینه الف — رده‌ی عملکردی معبر، مدت زمان پارک، مسیر دسترسی بلافصل و تعداد فضای پارکینگ
طبق بند نوع مسیر دسترسی بلافصل، نوع دسترسی با توجه به رده‌ی عملکردی و مدت زمان پارک، مسیر دسترسی بلافصل و تعداد فضای پارکینگ، با استفاده از جدول ۲۳-۴-۱ تعیین می‌شود.
طبق بند نوع مسیر دسترسی بلافصل، نوع دسترسی با توجه به رده‌ی عملکردی و مدت زمان پارک، مسیر دسترسی بلافصل و تعداد فضای پارکینگ، با استفاده از جدول ۲۳-۴-۱ تعیین می‌شود.
سوال ۲: در مسیر دسترسی با سرعت کندروی ۸۰ کیلومتر بر ساعت، مسافت دید حداقل توقف برای دسترسی‌های غیرمحلی چقدر است؟
الف) ۱۰۵ متر
ب) ۳۰ متر
ج) ۱۰ متر
د) مسافت دید اهمیتی ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱۰۵ متر
طبق جدول ۲۳-۴-۴، برای سرعت مسیر کندروی ۸۰ کیلومتر بر ساعت، مسیرهای دسترسی بلافصل غیرمحلی نیازمند فاصله‌ی دید توقف حداقل ۱۰۵ متر هستند (برای دسترسی محلی ۹۵ متر).
طبق جدول ۲۳-۴-۴، برای سرعت مسیر کندروی ۸۰ کیلومتر بر ساعت، مسیرهای دسترسی بلافصل غیرمحلی نیازمند فاصله‌ی دید توقف حداقل ۱۰۵ متر هستند (برای دسترسی محلی ۹۵ متر).
سوال ۳: در قطعاتی که سطح پارکینگ بیش از ۱۰۰۰ مترمربع است یا بیش از ۲۵ واحد پارکینگ دارد، چه الزامی برای رمپ وجود دارد؟
الف) تأمین دو رمپ ورودی و خروجی با عرض مفید حداقل ۳٫۵ متر هرکدام، یا یک رمپ به عرض مفید حداقل ۵ متر
ب) فقط یک رمپ ۱ متری کافی است
ج) رمپ در این موارد اصلا لازم نیست
د) همیشه باید سه رمپ جداگانه ساخته شود
پاسخ صحیح: گزینه الف — تأمین دو رمپ ورودی و خروجی با عرض مفید حداقل ۳٫۵ متر هرکدام، یا یک رمپ به عرض مفید حداقل ۵ متر
طبق بند راه ورودی و رمپ پارکینگ، در قطعاتی با سطح پارکینگ بیش از ۱۰۰۰ مترمربع یا بیش از ۲۵ واحد پارکینگ، تأمین دو رمپ ورودی و خروجی به عرض مفید حداقل ۳٫۵ متر یا یک رمپ به عرض مفید حداقل ۵ متر الزامی است.
طبق بند راه ورودی و رمپ پارکینگ، در قطعاتی با سطح پارکینگ بیش از ۱۰۰۰ مترمربع یا بیش از ۲۵ واحد پارکینگ، تأمین دو رمپ ورودی و خروجی به عرض مفید حداقل ۳٫۵ متر یا یک رمپ به عرض مفید حداقل ۵ متر الزامی است.
سوال ۴: در پارکینگ‌های جمعی، زاویه‌ی پارکینگ مایل نباید از چند درجه کمتر باشد، و آیا پارک موازی مجاز است؟
الف) زاویه نباید از ۵۵ درجه کمتر باشد؛ پارک موازی نباید استفاده شود
ب) زاویه باید دقیقا ۹۰ درجه باشد؛ پارک موازی الزامی است
ج) زاویه اهمیتی ندارد؛ فقط پارک موازی مجاز است
د) هیچ محدودیتی روی زاویه یا نوع پارک وجود ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — زاویه نباید از ۵۵ درجه کمتر باشد؛ پارک موازی نباید استفاده شود
طبق بند طرز قرارگیری محل‌های پارک، در پارکینگ‌های جمعی نباید از پارکینگ موازی استفاده شود و زاویه‌ی پارکینگ مایل نباید از ۵۵ درجه کمتر باشد.
طبق بند طرز قرارگیری محل‌های پارک، در پارکینگ‌های جمعی نباید از پارکینگ موازی استفاده شود و زاویه‌ی پارکینگ مایل نباید از ۵۵ درجه کمتر باشد.
سوال ۵: برای یک پارکینگ عمومی با مجموع ۲۰۰ فضای پارکینگ، طبق جدول ۲۳-۴-۱۱، حداقل چند فضای قابل‌دسترس برای معلولین باید تأمین شود؟
الف) ۶ فضا
ب) ۱ فضا
ج) ۵۰ فضا
د) این موضوع در مبحث پوشش داده نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۶ فضا
طبق جدول ۲۳-۴-۱۱، برای بازه‌ی ۱۵۱ تا ۲۰۰ فضای پارکینگ کل، حداقل تعداد فضاهای قابل‌دسترس برای معلولین ۶ فضاست.
طبق جدول ۲۳-۴-۱۱، برای بازه‌ی ۱۵۱ تا ۲۰۰ فضای پارکینگ کل، حداقل تعداد فضاهای قابل‌دسترس برای معلولین ۶ فضاست.
سوال ۶: علاوه بر جدول نسبت تقاضای پارکینگ، ادارات، سازمان‌ها و بیمارستان‌ها چه الزام اضافه‌ای برای پارکینگ مراجعین دارند؟
الف) تأمین ۳۰٪ پارکینگ مازاد بر نیاز خودشان، در همان ساختمان یا پارکینگ‌های عمومی اطراف تا شعاع ۲۵۰ متر
ب) هیچ الزام اضافه‌ای ندارند
ج) باید ۱۰۰٪ پارکینگ مازاد تأمین کنند
د) فقط باید یک پارکینگ معلولین اضافه کنند
پاسخ صحیح: گزینه الف — تأمین ۳۰٪ پارکینگ مازاد بر نیاز خودشان، در همان ساختمان یا پارکینگ‌های عمومی اطراف تا شعاع ۲۵۰ متر
طبق متن فصل، کلیه‌ی ادارات، سازمان‌ها، نهادها، مؤسسات، شرکت‌های دولتی/خصوصی و بیمارستان‌ها ملزم به تأمین ۳۰٪ پارکینگ مازاد بر پارکینگ مورد نیاز خود، برای مراجعین، در همان ساختمان یا پارکینگ‌های عمومی اطراف تا شعاع ۲۵۰ متر هستند.
طبق متن فصل، کلیه‌ی ادارات، سازمان‌ها، نهادها، مؤسسات، شرکت‌های دولتی/خصوصی و بیمارستان‌ها ملزم به تأمین ۳۰٪ پارکینگ مازاد بر پارکینگ مورد نیاز خود، برای مراجعین، در همان ساختمان یا پارکینگ‌های عمومی اطراف تا شعاع ۲۵۰ متر هستند.
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیکفصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۵: کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)فصل ۶: الزامات مدیریت ترافیک حین ساختفصل ۸: گردش پیاده در ساختمانفصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی