الزامات مدیریت ترافیک حین ساخت — مبحث ۲۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۶)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «الزامات مدیریت ترافیک حین ساخت» (بند ۲-۳-۲۳) از مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان (الزامات ترافیکی ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۵ سوال دارد.
فهرست مطالب
- مسیر دسترسی به کارگاه و خودروهای طرح
- دسترسی عابرین پیاده و دوچرخه‌سواران
- انحراف ترافیک و دسترسی وسایل نقلیه‌ی امدادی
- جانمایی مصالح و تجهیزات — چهار ناحیه‌ی محوطه‌ی کاری
خلاصه درسنامه
مسیر دسترسی به کارگاه و خودروهای طرح
- معابر با رده‌ی عملکردی آزادراه و تندراه مجاز به دسترسی مستقیم به کارگاه‌های حین ساخت نیستند؛ دسترسی از آن‌ها تنها بر مبنای آیین‌نامه‌ی طرح هندسی راه‌های ایران (نشریه‌ی ۴۱۵) و از طریق خطوط افزایش/کاهش سرعت ممکن است. دسترسی از معابر شریانی، جمع‌کننده و محلی با مجوز مراجع ذیصلاح مجاز است؛ دسترسی به شریانی تنها از طریق کندروها.
- پنج نوع «خودروی طرح» تعریف شده است: سبک (سواری)، اتوبوس نوع اول، اتوبوس نوع دوم، کامیون نوع اول و کامیون نوع دوم — چون در برخی موارد (فاصله‌ی دید) خودروهای کوچک‌تر و در موارد دیگر (شعاع قوس افقی) خودروهای بزرگ‌تر، مؤثرترین وسیله‌ی نقلیه‌اند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای گردش ۱۸۰ درجه‌ی کامیون نوع اول، حداقل شعاع گردش داخلی ۵٫۱۸ متر و حداقل شعاع گردش خارجی ۱۳٫۷۲ متر لازم است؛ کامیون نوع دوم برای همان گردش به حداقل شعاع گردش داخلی ۲٫۴ متر با همان شعاع خارجی نیاز دارد (جدول ۲۳-۳-۲ و شکل‌های ۲۳-۳-۲ و ۲۳-۳-۳).
- زاویه‌ی مسیر دسترسی برای ورود/خروج باید نزدیک به ۹۰ درجه باشد (حداکثر کاهش تا ۷۰ درجه برای گروه ساختمانی یک؛ در صورت جدایی ورودی/خروجی تا ۴۵ درجه). شعاع گوشه‌های دهانه‌ی مسیر دسترسی بین ۴٫۵ تا ۸٫۵ متر. عرض مسیر دسترسی از ۲٫۵ تا ۶ متر، بر اساس خودروی طرح کارگاه. حداکثر مطلوب شیب طولی مسیر دسترسی ۹٪ (تا ۱۱٫۵٪ طبق بند ۱۲-۷-۵-۱ مبحث دوازدهم؛ در مناطق سردسیر ۲٪ کمتر).
دسترسی عابرین پیاده و دوچرخه‌سواران
- اگر عملیات عمرانی کارگاه مسیر عبور عابرین پیاده را تحت تأثیر قرار دهد، باید مسیر عابر از محدوده‌ی بلافصل و از سواره‌رو به‌نحو مناسب جدا شود. مسیر موقت عابر پیاده: حداقل مطلق عرض ۱٫۲۰ متر (محلی)، ۱٫۵ متر (جمع‌وپخش‌کننده)، ۳ متر (شریانی)؛ حداکثر شیب عرضی ۲٪؛ حداکثر شیب طولی ۵٪ (یا ۷٪ اگر طول مسیر کمتر از ۲۰۰ متر باشد).
- در تغییر تراز بیش از ۲٫۵ سانتی‌متر، شیبراه ویژه‌ی معلولین الزامی است: حداقل عرض آزاد شیبراه ۱٫۲۵ متر؛ حداکثر شیب طولی ۱۲٫۵٪ (طول ۰٫۶ متر) و در کناره‌ها حداکثر ۸٪ (طول تا ۲ متر). حداقل عرض پل در مسیر موقت (در صورت نیاز) ۱٫۵ متر.
- مسیر موقت دوچرخه: حداقل عرض ۱٫۲ متر (حداقل مطلوب ۱٫۵ متر، تا ۱٫۵ متر افزایش‌پذیر در حضور نرده/چراغ/جدول)؛ حداکثر شیب عرضی ۲٪؛ حداکثر شیب طولی توصیه‌شده ۵٪.
انحراف ترافیک و دسترسی وسایل نقلیه‌ی امدادی
- تجاوز محدوده‌ی کارگاه به حریم سواره‌رو مجاز نیست مگر با مجوز مراجع ذیصلاح؛ مسیر موقت/انحرافی پیشنهادی باید حتی‌الامکان مشخصات فنی معبر اولیه (شیب، عرض، فاصله‌ی دید، نور) را حفظ کند.
- حفظ دسترسی برای وسایل نقلیه‌ی امدادی و شیرهای آتش‌نشانی در طول خیابان‌های مسدودشده الزامی است؛ خودروی آتش‌نشانی به‌عنوان خودروی طرح در نظر گرفته می‌شود. مجری موظف است پیش از شروع عملیات، مراجع امدادرسانی (اورژانس، آتش‌نشانی) را مطلع کند.
- اگر مدیریت ترافیک حین ساخت مستلزم باریک‌شدن خطوط شود، حداقل عرض عبور سواره‌رو در یک جهت باید ۳٫۵ متر برای مسیر مستقیم باشد (در شرایط خاص تا ۳ متر با تأیید مهندس)؛ در قوس ۴٫۵ متر.
جانمایی مصالح و تجهیزات — چهار ناحیه‌ی محوطه‌ی کاری
- اجزای محوطه‌ی کاری به چهار ناحیه تقسیم می‌شود: ناحیه‌ی هشدار اولیه، ناحیه‌ی گذار، ناحیه‌ی حاشیه‌ی اطمینان و ناحیه‌ی کار.
- ناحیه‌ی هشدار اولیه: از اولین تابلوی پیش‌آگاهی تا ابتدای ناحیه‌ی گذار. برای معابر محلی فاصله‌ی اولین علامت تا کارگاه ۳۰ تا ۵۰ متر (حداقل ۲ علامت)؛ شریانی ۹۰ تا ۳۰۰ متر (۳ تا ۴ علامت)؛ تندراه/آزادراه ۳۰۰ تا ۵۰۰ متر (۴ علامت). اولین تابلوی دیده‌شده باید تابلوی اخطاری «کارگران مشغول کارند» باشد.
- ناحیه‌ی گذار: جایی که تغییر مسیر وسایل نقلیه به‌طور ایمن آغاز می‌شود؛ با مخروط‌ها/بشکه‌ها/استوانه‌های ایمنی جداسازی می‌شود؛ طول آن با سرعت مجاز و عرض مسدودشده متغیر است (مثلا در معبر محلی با عرض خطر ۲٫۴ متر، طول اتصال ۲۰ متر با ۵ مخروط؛ در تندراه/آزادراه با همان عرض، طول اتصال ۹۱ متر با ۱۱ مخروط). در شریانی/تندراه/آزادراه استفاده از بشکه‌های ایمنی (نه فقط مخروط) لازم است.
- ناحیه‌ی حاشیه‌ی اطمینان (S): مسافتی قبل/بعد از کارگاه که هیچ فعالیت عمرانی در آن مجاز نیست؛ طول آن (جدول ۲۳-۳-۶): ۱۵ متر (محلی)، ۵۰ متر (جمع‌کننده)، ۸۵ متر (شریانی)، ۱۸۵ متر (آزادراه/تندراه).
- طبق جدول خلاصه‌ی ۲۳-۳-۷، مالک/مجری موظف است ۵ روز کاری پیش از شروع فعالیت، با نصب بنر در معابر محدوده‌ی بلافصل کارگاه، طرح مدیریت ترافیک را اطلاع‌رسانی کند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| دسترسی مستقیم آزادراه/تندراه به کارگاه | مجاز نیست؛ فقط از طریق خطوط افزایش/کاهش سرعت طبق نشریه‌ی ۴۱۵ |
| تعداد خودروهای طرح | ۵ نوع: سبک، اتوبوس نوع ۱ و ۲، کامیون نوع ۱ و ۲ |
| زاویه‌ی استاندارد مسیر دسترسی | نزدیک به ۹۰ درجه (حداقل مجاز ۴۵ تا ۷۰ درجه در شرایط خاص) |
| عرض مسیر دسترسی کارگاه | ۲٫۵ تا ۶ متر |
| حداقل مطلق عرض مسیر موقت پیاده در معابر شریانی | ۳ متر |
| حداقل عرض مسیر موقت دوچرخه | ۱٫۲ متر (مطلوب ۱٫۵ متر) |
| حداقل عرض سواره‌رو برای آتش‌نشانی در باریک‌شدن خطوط | ۳٫۵ متر (تا ۳ متر در شرایط خاص؛ ۴٫۵ متر در قوس) |
| چهار ناحیه‌ی محوطه‌ی کاری | هشدار اولیه، گذار، حاشیه‌ی اطمینان، ناحیه‌ی کار |
| طول ناحیه‌ی حاشیه‌ی اطمینان در آزادراه/تندراه | ۱۸۵ متر |
| مهلت اطلاع‌رسانی طرح مدیریت ترافیک پیش از شروع کار | ۵ روز کاری، با نصب بنر در معابر بلافصل |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: معابر با رده عملکردی آزادراه و تندراه، از نظر دسترسی مستقیم به کارگاه‌های حین ساخت چه وضعیتی دارند؟
الف) مجاز به دسترسی مستقیم نیستند؛ دسترسی تنها از طریق خطوط افزایش/کاهش سرعت طبق آیین‌نامه‌ی طرح هندسی راه‌های ایران ممکن است
ب) همیشه و بدون هیچ محدودیتی مجاز به دسترسی مستقیم‌اند
ج) فقط در روزهای تعطیل مجاز به دسترسی‌اند
د) دسترسی به آن‌ها به‌کلی در مبحث تعریف نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — مجاز به دسترسی مستقیم نیستند؛ دسترسی تنها از طریق خطوط افزایش/کاهش سرعت طبق آیین‌نامه‌ی طرح هندسی راه‌های ایران ممکن است
طبق بند مسیر دسترسی به کارگاه، معابر با رده عملکردی آزادراه و تندراه مجاز به دسترسی مستقیم به کارگاه‌های حین ساخت نیستند؛ دسترسی تنها بر مبنای آیین‌نامه‌ی طرح هندسی راه‌های ایران (نشریه‌ی ۴۱۵) و از طریق خطوط افزایش و کاهش سرعت امکان‌پذیر است.
طبق بند مسیر دسترسی به کارگاه، معابر با رده عملکردی آزادراه و تندراه مجاز به دسترسی مستقیم به کارگاه‌های حین ساخت نیستند؛ دسترسی تنها بر مبنای آیین‌نامه‌ی طرح هندسی راه‌های ایران (نشریه‌ی ۴۱۵) و از طریق خطوط افزایش و کاهش سرعت امکان‌پذیر است.
سوال ۲: چند نوع «خودروی طرح» برای تعیین اجزای هندسی معبر در نظر گرفته شده و چرا از چند نوع استفاده می‌شود؟
الف) پنج نوع (سبک، اتوبوس نوع ۱ و ۲، کامیون نوع ۱ و ۲)، چون در برخی موارد خودروهای کوچک‌تر و در موارد دیگر خودروهای بزرگ‌تر مؤثرترین وسیله‌اند
ب) فقط یک نوع خودرو (سواری) برای همه‌ی موارد کافی است
ج) ده نوع خودرو، به تفکیک رنگ بدنه
د) خودروی طرح مفهومی در این مبحث ندارد
پاسخ صحیح: گزینه الف — پنج نوع (سبک، اتوبوس نوع ۱ و ۲، کامیون نوع ۱ و ۲)، چون در برخی موارد خودروهای کوچک‌تر و در موارد دیگر خودروهای بزرگ‌تر مؤثرترین وسیله‌اند
طبق متن فصل، پنج نوع خودروی طرح (سبک، اتوبوس نوع اول، اتوبوس نوع دوم، کامیون نوع اول و کامیون نوع دوم) تعریف شده، چون در بعضی موارد مثل فاصله‌ی دید خودروهای کوچک‌تر و در موارد دیگر مثل شعاع قوس افقی خودروهای بزرگ‌تر مؤثرترین وسیله‌ی نقلیه‌اند.
طبق متن فصل، پنج نوع خودروی طرح (سبک، اتوبوس نوع اول، اتوبوس نوع دوم، کامیون نوع اول و کامیون نوع دوم) تعریف شده، چون در بعضی موارد مثل فاصله‌ی دید خودروهای کوچک‌تر و در موارد دیگر مثل شعاع قوس افقی خودروهای بزرگ‌تر مؤثرترین وسیله‌ی نقلیه‌اند.
سوال ۳: حداقل مطلق عرض مسیر موقت عابر پیاده در معابر شریانی چقدر است؟
الف) ۳ متر
ب) ۱٫۲۰ متر
ج) ۱۰ سانتی‌متر
د) بدون حداقل مشخص
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۳ متر
طبق بند دسترسی عابرین پیاده، حداقل مطلق عرض مسیر موقت با تأیید مهندس ذیصلاح ۱٫۲۰ متر برای معابر محلی، ۱٫۵ متر برای جمع‌وپخش‌کننده و ۳ متر برای معابر شریانی است.
طبق بند دسترسی عابرین پیاده، حداقل مطلق عرض مسیر موقت با تأیید مهندس ذیصلاح ۱٫۲۰ متر برای معابر محلی، ۱٫۵ متر برای جمع‌وپخش‌کننده و ۳ متر برای معابر شریانی است.
سوال ۴: حداقل عرض آزاد شیبراه ویژه‌ی معلولین در مسیر موقت چقدر است؟
الف) ۱٫۲۵ متر
ب) ۰٫۵ متر
ج) ۳ متر
د) ۱۰ سانتی‌متر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱٫۲۵ متر
طبق بند دسترسی عابرین پیاده، حداقل عرض آزاد شیبراه نباید از ۱٫۲۵ متر (حداقل عرض لازم برای حرکت راحت صندلی چرخ‌دار) کمتر باشد.
طبق بند دسترسی عابرین پیاده، حداقل عرض آزاد شیبراه نباید از ۱٫۲۵ متر (حداقل عرض لازم برای حرکت راحت صندلی چرخ‌دار) کمتر باشد.
سوال ۵: اجزای محوطه‌ی کاری کارگاه به چند ناحیه تقسیم می‌شوند و کدام‌اند؟
الف) چهار ناحیه: هشدار اولیه، گذار، حاشیه‌ی اطمینان، و ناحیه‌ی کار
ب) دو ناحیه: داخل و خارج کارگاه
ج) شش ناحیه، به تفکیک ساعت شبانه‌روز
د) ناحیه‌بندی رسمی برای محوطه‌ی کاری تعریف نشده است
پاسخ صحیح: گزینه الف — چهار ناحیه: هشدار اولیه، گذار، حاشیه‌ی اطمینان، و ناحیه‌ی کار
طبق بند جانمایی مصالح و تجهیزات، اجزای محوطه‌ی کاری به چهار ناحیه تقسیم می‌شود: هشدار اولیه، گذار، حاشیه‌ی اطمینان و ناحیه‌ی کار.
طبق بند جانمایی مصالح و تجهیزات، اجزای محوطه‌ی کاری به چهار ناحیه تقسیم می‌شود: هشدار اولیه، گذار، حاشیه‌ی اطمینان و ناحیه‌ی کار.
سوال ۶: در معابر شریانی و تندراه/آزادراه، برای جداسازی جریان ترافیک در ناحیه‌ی گذار چه تجهیزی الزامی است؟
الف) استفاده از بشکه‌های ایمنی (مخروط‌های ایمنی به‌تنهایی کافی نیست)
ب) فقط استفاده از پرچم سفید
ج) فقط استفاده از نوار زرد خطر
د) هیچ تجهیزی لازم نیست
پاسخ صحیح: گزینه الف — استفاده از بشکه‌های ایمنی (مخروط‌های ایمنی به‌تنهایی کافی نیست)
طبق بند جانمایی مصالح و تجهیزات (ناحیه‌ی گذار)، در معابر شریانی و تندراه‌ها و آزادراه‌ها، استفاده از مخروط‌های ایمنی کافی نیست و باید از بشکه‌های ایمنی برای جداسازی جریان ترافیک استفاده شود.
طبق بند جانمایی مصالح و تجهیزات (ناحیه‌ی گذار)، در معابر شریانی و تندراه‌ها و آزادراه‌ها، استفاده از مخروط‌های ایمنی کافی نیست و باید از بشکه‌های ایمنی برای جداسازی جریان ترافیک استفاده شود.
سایر فصل‌های مبحث ۲۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: طبقه‌بندی معابر و ساختمان‌های مشمول خدمات مهندسی ترافیکفصل ۴: اصول اثرسنجی ترافیکی ساختمان‌هافصل ۵: کلیات ضوابط ایمنی ترافیکی ساختمان‌ها (حین ساخت)فصل ۷: گردش سواره در ساختمان و پارکینگ‌هافصل ۸: گردش پیاده در ساختمانفصل ۹: تجهیزات هدایت ترافیکی و ایمنی مسیر داخل ساختمان‌ها و محوطه‌ها
مباحث مرتبط
مبحث ۲۳: الزامات ترافیکی ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی