مقاومت در برابر آتش — مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۲)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «مقاومت در برابر آتش» (بند ۸-۳) از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۴ سوال دارد.

فهرست مطالب

• کلیات
• دیوارهای خارجی
• دیوارهای داخلی: جداکننده‌ی آتش در برابر مانع آتش
• دوربند شفت
• ساختارهای افقی و آتش‌بندی منافذ/درزها
• محافظت اعضای سازه‌ای
• محافظت بازشوها
• دمپرها

خلاصه درسنامه

کلیات

• درجه‌ی لازم مقاومت، اول از روی نوع ساختار (فصل ۳-۳) و ابعاد ساختمان (فصل ۳-۴) تعیین می‌شود؛ این فصل الزامات تکمیلی را اضافه می‌کند.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دیوار/تیغه‌ی داخلی نامتقارن (مصالح دو طرف متفاوت) باید از هر دو طرف آزمایش شود و کمترین درجه‌ی به‌دست‌آمده، درجه‌ی رسمی آن دیوار حساب می‌شود — نه میانگین، نه بهترین طرف.

دیوارهای خارجی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: جدول ۳-۸-۳-۶ سطح مجاز بازشو را بر اساس فاصله‌ی مجزاسازی حریق می‌دهد — هرچه فاصله بیشتر، سطح مجاز بیشتر؛ تا فاصله‌ی ۱٫۵ متر، بازشوی محافظت‌نشده کاملا ممنوع است؛ بالای ۹ متر فاصله، هیچ محدودیتی نیست (چه محافظت‌شده چه نشده).
• با شبکه‌ی بارنده‌ی کامل ساختمان (به‌جز گروه خ)، بازشوی محافظت‌نشده می‌تواند مثل بازشوی محافظت‌شده حساب شود — یعنی سقف مجازش بالاتر می‌رود.
• جداسازی قائم بازشوها: اگر بازشوی دو طبقه‌ی متوالی در فاصله‌ی افقی ۱٫۵ متر یا کمتر باشند و طبقه‌ی پایین محافظت‌نشده باشد، باید حداقل ۹۰ سانتی‌متر عمودی فاصله (با دیوار/عضو ۱ساعته بینشان) یا یک بیرون‌زدگی افقی حداقل ۷۵ سانتی‌متری با ۱ ساعت مقاومت داشته باشند — استثنا: ساختمان حداکثر ۳ طبقه، ساختمان کاملا بارنده‌دار، یا پارکینگ باز.
• دیوار جان‌پناه بام مسطح الزامی است: ارتفاعش از کف بام حداقل ۱۱۰ سانتی‌متر، و لبه‌ی آن (تا ۴۵ سانتی‌متر از بالا) باید از مصالح غیرقابل‌سوختن باشد.

دیوارهای داخلی: جداکننده‌ی آتش در برابر مانع آتش

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: «دیوار جداکننده‌ی آتش» برای جداکردن واحدهای مستقل (واحد مسکونی، اتاق‌خواب هتل/خوابگاه، واحد تجاری) و کریدورهای الزامی به کار می‌رود؛ «دیوار مانع آتش» برای جداکردن شفت‌ها، گذرگاه خروج، خروج افقی، فضای فرعی حادثه‌خیز، یا تصرف‌های مختلط به کار می‌رود — این دو، دو ابزار متفاوت با کاربرد متفاوت‌اند، نه دو نام یک چیز.
• دیوار جداکننده‌ی آتش حداقل ۱ ساعت مقاومت لازم دارد؛ استثنا: ساختار نوع ۲-ب/۳-ب/۵-ب با بارنده‌ی کامل، فقط نیم‌ساعت کافی است. دیوار مانع آتش باید از کف زیرین تا زیر سقف سازه‌ای بالایی پیوسته باشد (حتی از میان سقف کاذب رد شود)؛ بازشوهایش حداکثر ۲۵٪ طول دیوار و هر بازشو حداکثر ۱۱ مترمربع.

دوربند شفت

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دوربند شفت در ساختمان ۴ طبقه یا بیشتر باید غیرقابل‌سوختن و حداقل ۲ ساعت مقاوم باشد؛ در ساختمان کمتر از ۳ طبقه، ۱ ساعت کافی است.
• چند استثنای مهم عدم‌نیاز به دوربند: بازشوی داخل یک واحد مسکونی مستقل که حداکثر ۴ طبقه را وصل می‌کند؛ لوله/سیم/کابل/کانال محافظت‌شده طبق فصل ۳-۸-۹؛ رمپ اتومبیل پارکینگ؛ گشودگی کف بین میان‌طبقه و طبقه‌ی پایین؛ گشودگی کفی که حداکثر دو طبقه را وصل می‌کند و بخشی از راه خروج الزامی نیست (به‌جز د-۲/د-۳).
• شوت زباله/لباس: دوربندش مثل شفت معمولی (۱ یا ۲ ساعته)، ولی اتاق دسترسی و اتاق تخلیه حداقل ۱ ساعت با در آتش حداقل ۴۵ دقیقه‌ای، و بارنده‌ی خودکار برای شوت/اتاق انتهایی/اتاق زباله‌سوز الزامی است.
• لابی آسانسور، بین کریدور مقاوم هر طبقه و آسانسور، الزامی است — مگر همکف خیابان بارنده‌دار، آسانسور معاف از دوربند، ساختمان کاملا بارنده‌دار (به‌جز د-۳ و بلندمرتبه)، شفت فشار مثبت، پارکینگ باز، یا آپارتمان حداکثر ۲۳ متر با بار تصرف کمتر از ۴۰ نفر در هر طبقه.

ساختارهای افقی و آتش‌بندی منافذ/درزها

• ساختارهای سقف/کف و سقف/بام درجه‌بندی‌شده باید پیوسته و بدون بازشو باشند؛ نورگیر در بام درجه‌بندی‌شده مجاز است اگر یکپارچگی سازه‌ای بام حفظ شود، ولی در بام الزام‌به‌مقاومت (طبق ۳-۸-۳-۸) نورگیر محافظت‌نشده ممنوع است.
• هر منفذی که برای عبور لوله/کابل از یک مجموعه‌ی درجه‌بندی‌شده ایجاد شود، باید آتش‌بندی شود. ⚠️ نکته‌ی کلیدی: استثنای صریح — لوله‌ی فلزی (فولاد/آهن/چدن/مس) با قطر اسمی حداکثر ۱۶۰ میلی‌متر و سطح گشودگی حداکثر ۰٫۱ مترمربع در دیوار/کف بتنی، فقط با بتن/دوغاب/ملات هم‌ضخامت دیوار پر می‌شود، بدون نیاز به سیستم آتش‌بند تأییدشده.
• آتش‌بندی منافذ/درزها الزامی نیست برای: کف داخل واحد مسکونی مستقل، کف محافظت‌شده با دوربند شفت، کف آتریوم محاسبه‌شده، کف پارکینگ باز، کف میان‌طبقه، و درز دیوار مجاز به بازشوی محافظت‌نشده.

محافظت اعضای سازه‌ای

• ستون، تیر اصلی و خرپای متصل به ستون باید مستقل و کامل محافظت شوند؛ اگر ستون از میان سقف کاذب رد شود، محافظتش باید پیوسته از کف سازه‌ای تا زیر سقف سازه‌ای بعدی باشد، حتی اگر خود سقف کاذب هم مقاوم باشد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: پوشش محافظ در برابر ضربه (مثلا در پارکینگ) باید حداقل تا ارتفاع ۱۸۰ سانتی‌متر از کف با مواد غیرقابل‌سوختن تقویت شود. حداقل مقاومت چسبندگی پوشش‌های معدنی پاششی در ساختمان غیربلند ۷٫۲ کیلوپاسکال است.
• زواید فلزی (دستک، نبشی، پیچ) مجاز است حداکثر ۲۵ میلی‌متر از سطح محافظت‌شده بیرون بزنند؛ خاموت فولاد بتن هم می‌تواند حداکثر ۱۲ میلی‌متر داخل پوشش محافظ نفوذ کند.

محافظت بازشوها

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: جدول ۳-۸-۱۱-۲ نشان می‌دهد در آتش همیشه هم‌ارز کامل دیوار خودش نیست، بلکه کسری از آن — مانع آتش بیش از یک ساعته: در ۴ساعته می‌خواهد ۳ساعته، ۳ساعته می‌خواهد ۳ساعته، ۲ساعته می‌خواهد ۱٫۵ساعته؛ مانع آتش یک‌ساعته (شفت/پلکان/گذرگاه): در ۱ساعته؛ دیوار کریدور یک‌ساعته: فقط در ۲۰ دقیقه‌ای کافی است (کمترین نسبت در کل جدول).
• در آتش باید خودبسته‌شو باشد (استثنا: در بین واحدهای خواب م-۱، یا در داکت معمولا قفل)؛ درهای آتش کریدور/خروج افقی/دیوار مانع آتش باید «خودکاربسته‌شو با علامت کاشف دود» باشند، با تأخیر حداکثر ۱۰ ثانیه بین کشف دود و بسته‌شدن.
• آستانه زیر در آتش فقط وقتی الزامی است که خود کف از مصالح قابل‌سوختن باشد (کف غیرقابل‌سوختن نیازی به آستانه ندارد).

دمپرها

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: درجه‌بندی دمپر آتش به مقاومت دیوار/کف میزبان بستگی دارد — دیوار کمتر از ۳ ساعت: دمپر ۱٫۵ ساعته؛ دیوار ۳ ساعت یا بیشتر: دمپر ۳ ساعته.
• دمای فعال‌سازی دمپر آتش باید حدود ۱۰ درجه‌ی سلسیوس بالای دمای حداکثر کارکرد کانال باشد، ولی هرگز کمتر از ۷۱ درجه‌ی سلسیوس.
• دمپر دود با کاشف دود نصب‌شده در محدوده‌ی ۱۵۰ سانتی‌متری خودش (داخل کانال یا روی دیوار) کنترل می‌شود؛ اگر دمپر روی دیوار کریدور باشد، کاشف دود خود کریدور هم کافی است.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۳

مباحث مرتبط

مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریقهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی