سیستم‌های اطفای حریق و کنترل دود — مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۳)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «سیستم‌های اطفای حریق و کنترل دود» (بند ۹-۳) از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۲ سوال دارد.
فهرست مطالب
- خاموش‌کننده‌های دستی
- دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود — سه راهکار
- ساختار و درهای دوربند دودی
- راهکار تهویه‌ی طبیعی
- راهکار تهویه‌ی مکانیکی
- راهکار فشار مثبت
خلاصه درسنامه
خاموش‌کننده‌های دستی
- نوع/تعداد/فاصله‌ی خاموش‌کننده‌ها طبق استاندارد ملی ۱۳۳۰۰ یا NFPA 10:2013 و بر اساس کلاس خطر فضا تعیین می‌شود؛ ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در پارکینگ، انبار و اتاق تأسیسات باید از خاموش‌کننده‌ی چرخ‌دار استفاده شود.
- خاموش‌کننده باید در دید واضح، روی قلاب/آویز مخصوص باشد؛ نصب پشت در یا داخل کابینت قفل‌شده (به‌جز جعبه‌ی آتش‌نشانی) ممنوع است.
دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود — سه راهکار
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود، علاوه بر دوربند مقاوم آتش معمولی (۳-۶-۳-۳-۳ و ۳-۸-۶)، باید یکی از سه راهکار را هم داشته باشد: لابی تهویه‌شده، بالکن خارجی باز، یا فشار مثبت.
- دسترسی به این پلکان فقط از طریق لابی یا بالکن باز است (یا مستقیم، اگر فشار مثبت باشد)؛ فضای قابل‌تصرف (واحد مسکونی/تجاری/اداری) هرگز نباید مستقیم به این پلکان باز شود.
- عرض لابی باید برابر عرض کریدور منتهی به آن باشد، ولی هرگز کمتر از ۱۱۰ سانتی‌متر؛ طولش در جهت پیمایش حداقل ۱٫۸ متر.
ساختار و درهای دوربند دودی
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: هم دوربند پلکان و هم لابی آن باید با موانع آتش حداقل ۲ ساعته از بقیه‌ی ساختمان (و از هم) جدا شوند؛ بالکن بیرونی هم باید طبق ضوابط فصل ۳-۸ ساخته شود.
- درهای آتش این دوربند باید خودبسته‌شو یا خودکاربسته‌شوی متصل به کاشف دود باشند؛ با فعال‌شدن کاشف دود، همه‌ی درهای خودکاربسته‌شوی این دوربند در تمام طبقات باید هم‌زمان بسته شوند.
راهکار تهویه‌ی طبیعی
- اگر دسترسی از طریق بالکن بیرونی باشد، در آتش بین بالکن و دوربند باید حداقل ۱٫۵ ساعت مقاومت داشته باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر از لابی تهویه‌ی طبیعی استفاده شود، آن لابی باید حداقل ۱٫۵ مترمربع سطح خالص بازشو رو به حیاط/معبر داشته باشد؛ در آتش کریدور-به-لابی حداقل ۱٫۵ ساعته و در لابی-به-پلکان حداقل ۲۰ دقیقه‌ای است؛ دیوار خارجی خود پلکان هم باید حداقل ۲ ساعت باشد — و این ۲ ساعت را نمی‌توان به بهانه‌ی فاصله‌ی مجزاسازی حریق کاهش داد (بازشو در آن دیوار هم اصلا مجاز نیست).
راهکار تهویه‌ی مکانیکی
- درهای کریدور-به-لابی (۱٫۵ ساعته) و لابی-به-پلکان (۲۰ دقیقه) در راهکار مکانیکی هم دقیقا همان اعداد راهکار طبیعی‌اند.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تعویض هوای لابی حداقل ۱ بار در دقیقه؛ هوای خروجی حداقل ۱۵۰٪ هوای ورودی. دریچه‌ی ورودی هوا حداکثر ۱۵ سانتی‌متر از کف و دریچه‌ی خروجی حداکثر ۱۵ سانتی‌متر از سقف نصب می‌شود.
- «تله‌ی دود»: سقف راهرو باید حداقل ۵۰ سانتی‌متر بالاتر نعل‌درگاه درهای لابی باشد، تا فضایی برای صعود دود بالای قد افراد بماند.
- سیم‌کشی/کانال‌کشی این سیستم تهویه باید مستقل از بقیه‌ی ساختمان باشد؛ اگر داخل ساختمان قرار گیرد، باید با مانع آتش حداقل ۲ ساعته از بقیه جدا شود — مگر کابل کنترل/برقی که خودش ۹۰ دقیقه مقاومت دارد، یا با حداقل ۵ سانتی‌متر بتن پوشیده شده باشد.
راهکار فشار مثبت
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: راهکار فشار مثبت برای پلکان، فقط وقتی مجاز است که کل ساختمان به شبکه‌ی بارنده‌ی تأییدشده مجهز باشد؛ فشار داخل پلکان باید بین ۲۵ تا ۹۰ پاسکال باشد.
- فشار مثبت شفت آسانسور (به‌جای لابی آسانسور) بازه‌ی متفاوتی دارد: بین ۲۵ تا ۶۷ پاسکال؛ هوای ورودی باید از بیرون ساختمان و حداقل ۰٫۶ متر دور از هر سیستم خروج هوا تأمین شود؛ ظرفیت فن حداقل ۰٫۴۸ مترمکعب بر ثانیه به ازای هر در چاه آسانسور.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| خاموش‌کننده‌ی الزامی در پارکینگ/انبار/تأسیسات | نوع چرخ‌دار |
| سه راهکار دوربند پلکان ضد‌دود | لابی تهویه‌شده | بالکن باز | فشار مثبت |
| حداقل عرض/طول لابی دسترسی پلکان | ۱۱۰ سانتی‌متر عرض / ۱٫۸ متر طول |
| مقاومت دوربند و لابی از بقیه‌ی ساختمان | حداقل ۲ ساعت |
| بازشوی خالص لابی تهویه‌ی طبیعی | حداقل ۱٫۵ مترمربع |
| در کریدور-به-لابی / لابی-به-پلکان | ۱٫۵ ساعته / ۲۰ دقیقه‌ای |
| مقاومت دیوار خارجی پلکان لابی طبیعی | ۲ ساعت، غیرقابل‌کاهش با قاعده‌ی فاصله |
| تعویض هوای لابی مکانیکی | ≥۱ بار در دقیقه؛ خروجی ≥۱۵۰٪ ورودی |
| تله‌ی دود (سقف راهرو بالای نعل‌درگاه) | حداقل ۵۰ سانتی‌متر |
| فشار مثبت پلکان / شفت آسانسور | ۲۵ تا ۹۰ پاسکال / ۲۵ تا ۶۷ پاسکال |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: برای محافظت دوربند پلکان در برابر دود، علاوه بر دوربند مقاوم آتش معمولی، کدام سه راهکار مجاز است؟
الف) فقط نصب دمپرهای اضافی
ب) فقط افزایش ضخامت دیوار
ج) لابی تهویه‌شده، بالکن خارجی باز، یا فشار مثبت
د) فقط نصب آژیر اضافی
پاسخ صحیح: گزینه ج — لابی تهویه‌شده، بالکن خارجی باز، یا فشار مثبت
دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود باید یکی از این سه راهکار را داشته باشد: تأمین یک لابی تهویه‌شده، یک بالکن خارجی باز، یا ایجاد فشار مثبت.
دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود باید یکی از این سه راهکار را داشته باشد: تأمین یک لابی تهویه‌شده، یک بالکن خارجی باز، یا ایجاد فشار مثبت.
سوال ۲: دوربند پلکان محافظت‌شده در برابر دود و لابی آن، باید با چه درجه‌ای از بقیه‌ی ساختمان جدا شوند؟
الف) نیم‌ساعت
ب) ۱ ساعت
ج) ۱٫۵ ساعت
د) ۲ ساعت
پاسخ صحیح: گزینه د — ۲ ساعت
دوربند پلکان و لابی آن باید با موانع آتش حداقل ۲ ساعت مقاومت در برابر آتش از بقیه‌ی ساختمان جدا شوند.
دوربند پلکان و لابی آن باید با موانع آتش حداقل ۲ ساعت مقاومت در برابر آتش از بقیه‌ی ساختمان جدا شوند.
سوال ۳: در هر دو راهکار لابی طبیعی و مکانیکی، در آتش بین کریدور و لابی باید حداقل چه مقاومتی داشته باشد؟
الف) ۱٫۵ ساعت
ب) ۲۰ دقیقه
ج) ۱ ساعت
د) ۲ ساعت
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱٫۵ ساعت
در هر دو راهکار، در آتش بین کریدور و لابی باید حداقل ۱٫۵ ساعت مقاومت داشته باشد؛ در لابی-به-پلکان فقط ۲۰ دقیقه لازم دارد.
در هر دو راهکار، در آتش بین کریدور و لابی باید حداقل ۱٫۵ ساعت مقاومت داشته باشد؛ در لابی-به-پلکان فقط ۲۰ دقیقه لازم دارد.
سوال ۴: در راهکار ایجاد فشار مثبت پلکان، فشار داخل پلکان باید در چه بازه‌ای باشد؟
الف) ۱۰ تا ۵۰ پاسکال
ب) ۵۰ تا ۱۰۰ پاسکال
ج) ۱۰۰ تا ۱۵۰ پاسکال
د) ۲۵ تا ۹۰ پاسکال
پاسخ صحیح: گزینه د — ۲۵ تا ۹۰ پاسکال
در راهکار فشار مثبت پلکان (که فقط با شبکه‌ی بارنده‌ی کامل ساختمان مجاز است)، فشار داخل پلکان باید بین ۲۵ تا ۹۰ پاسکال باشد.
در راهکار فشار مثبت پلکان (که فقط با شبکه‌ی بارنده‌ی کامل ساختمان مجاز است)، فشار داخل پلکان باید بین ۲۵ تا ۹۰ پاسکال باشد.
سوال ۵: اگر سیم‌کشی/کانال‌کشی سیستم تهویه‌ی دوربند دودی داخل ساختمان قرار گیرد، باید با چه مانعی از بقیه‌ی ساختمان جدا شود؟
الف) نیم‌ساعته
ب) ۱ ساعته
ج) حداقل ۲ ساعته
د) نیازی به جداسازی ندارد
پاسخ صحیح: گزینه ج — حداقل ۲ ساعته
اگر تجهیزات/سیم‌کشی/کانال‌کشی داخل ساختمان باشد، باید با موانع آتش حداقل ۲ ساعته از بقیه‌ی ساختمان (از جمله سایر تجهیزات مکانیکی) جدا شود.
اگر تجهیزات/سیم‌کشی/کانال‌کشی داخل ساختمان باشد، باید با موانع آتش حداقل ۲ ساعته از بقیه‌ی ساختمان (از جمله سایر تجهیزات مکانیکی) جدا شود.
سوال ۶: در فضاهایی مثل پارکینگ، انبار و اتاق تأسیسات، خاموش‌کننده‌ی دستی باید از چه نوعی باشد؟
الف) فقط نوع آبی
ب) چرخ‌دار
ج) فقط نوع CO۲
د) فقط نوع پودری
پاسخ صحیح: گزینه ب — چرخ‌دار
در فضاهای پارکینگ، انبارها، اتاق‌های تأسیسات و مکان‌های مشابه، لازم است وسایل خاموش‌کننده‌ی چرخ‌دار فراهم شود.
در فضاهای پارکینگ، انبارها، اتاق‌های تأسیسات و مکان‌های مشابه، لازم است وسایل خاموش‌کننده‌ی چرخ‌دار فراهم شود.
سایر فصل‌های مبحث ۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تقسیم‌بندی تصرف‌های ساختمانیفصل ۳: دسته‌بندی انواع ساختارهافصل ۴: محدودیت‌های ارتفاع و مساحت ساختمان‌هافصل ۵: سیستم‌های کشف و اعلام حریقفصل ۶: راه خروج (۱): تعاریف، مقررات کلی، بخش‌های سه‌گانهفصل ۷: راه خروج (۲): اجزا، ظرفیت، پهنافصل ۸: راه خروج (۳): روشنایی، علامت‌گذاری، دسترس‌پذیریفصل ۹: راه خروج (۴): ضوابط تصرف — مسکونی، آموزشی، درمانیفصل ۱۰: راه خروج (۵): تجمعی، تجاری، صنعتی/انباری، تأسیسات، فرار اضطراریفصل ۱۱: کیفیت مصالح در برابر آتش (نازک‌کاری، عایق، نما)فصل ۱۲: مقاومت در برابر آتشفصل ۱۴: ضوابط اختصاصی ساختمان‌های بلندمرتبهفصل ۱۵: ضوابط فضاها/ساختمان‌های خاص و دسترسی آتش‌نشانیفصل ۱۶: پیوست فنی: منحنی رشد آتش و طبقه‌بندی واکنش مصالح
مباحث مرتبط
مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریقهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی