سیستم‌های کشف و اعلام حریق — مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۵)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «سیستم‌های کشف و اعلام حریق» (بند ۵-۳) از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۲ سوال دارد.

فهرست مطالب

• کلیات و انواع سیستم اعلام
• الزامات نصب بر اساس تصرف — مسکونی، آموزشی، درمانی
• الزامات نصب بر اساس تصرف — تجمعی، اداری، صنعتی، انباری، مخاطره‌آمیز
• ضوابط تکمیلی ساختمان بلند
• منطقه‌بندی و جزئیات نصب

خلاصه درسنامه

کلیات و انواع سیستم اعلام

• طراحی/نصب/تغییر این سیستم‌ها باید طبق استانداردهای معتبر (استاندارد ملی ۱-۱۹۴۸۲، NFPA 72 یا BS EN 54-1) و توسط متخصص انجام شود؛ طراحی برقی/مداری باید با مبحث سیزدهم هماهنگ باشد.
• دو سیستم اصلی: «دستی» (بدون هیچ کاشف خودکار؛ هشدار فقط با دست انسان آغاز می‌شود) و «خودکار» (حسگرهای حساس به محصولات حریق). هر ساختمانی که سیستم خودکار در آن الزامی است، سیستم دستی هم باید داشته باشد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: سیستم خودکار به دو زیرگروه تقسیم می‌شود — «موضعی» (آژیر روی خود آشکارساز نصب است؛ باتری با طول عمر حداقل ۵ سال) و «مرکزی» (پنل کنترل مرکزی، سیگنال‌ها از طریق پنل به آژیرها می‌رود).

الزامات نصب بر اساس تصرف — مسکونی، آموزشی، درمانی

• م-۱ (هتل/مسافرخانه): سیستم دستی الزامی؛ در اتاق‌های مهمان و کریدورهای داخلی، سیستم خودکار مرکزی الزامی؛ اگر ساختمان کاملا بارنده ندارد، کاشف‌های دود اتاق‌ها باید به تابلوی کنترل تحت‌نظر متصل باشند.
• م-۲ (آپارتمانی/خوابگاه): سیستم دستی برای کل ساختمان و خودکار موضعی برای هر واحد، اگر ساختمان بیش از ۵ طبقه بالای تراز زمین دارد؛ یک خودکار موضعی اضافی برای واحدی که بیش از یک طبقه پایین‌تر تراز تخلیه است؛ سیستم دستی هم اگر ساختمان بیش از ۲۰ واحد مسکونی (یا واحد خواب) داشته باشد.
• م-۳ (مراقبت ۶ تا ۱۶ نفر): سیستم خودکار الزامی. آموزشی/فرهنگی (آ): سیستم دستی الزامی، ⚠️ به‌جز تصرف‌های آ با بار تصرف کمتر از ۱۰۰ نفر که از هر سیستمی معاف‌اند.
• درمانی/مراقبتی (د): هم دستی هم خودکار الزامی؛ فضای انتظار باز به کریدور، کشف دود خودکار دارای نظارت الکتریکی می‌خواهد. د-۱/د-۲: کریدورها و فضاهای باز به آن‌ها باید خودکار داشته باشند. د-۳ (زندان و مانند آن): خودکار الزامی؛ جعبه‌ی دستی فقط در اتاق کارکنان ناظر مجاز است.

الزامات نصب بر اساس تصرف — تجمعی، اداری، صنعتی، انباری، مخاطره‌آمیز

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: تجمعی (ت) با بار تصرف ۳۰۰ نفر یا بیشتر → سیستم دستی؛ بیش از ۱۰۰۰ نفر → علاوه بر آن، سیستم صوتی اعلام خطر (با بلندگو) هم لازم است. زیرگروه‌ها: ت-۱ و ت-۲ حتما خودکار می‌خواهند؛ ت-۳، ت-۴ و ت-۵ فقط دستی.
• حرفه‌ای/اداری (ح): با بار تصرف بیش از ۸۰۰ نفر، یا بیش از ۱۰۰ نفر در طبقه‌ای غیر از تراز تخلیه، سیستم دستی لازم است. کسبی/تجاری (ک): با بیش از ۳ طبقه، یا بار تصرف ۵۰۰ نفر یا بیشتر، یا بیش از ۱۰۰ نفر در طبقه‌ی غیر تراز تخلیه، هم دستی و هم خودکار لازم است.
• صنعتی: ص-۱ خودکار، ص-۲ فقط دستی. انباری (ن): هم دستی هم خودکار، مگر محتویات انبار کاملا غیرقابل‌سوختن و کم‌خطر باشد. مخاطره‌آمیز (خ): هم دستی هم خودکار، الزامی و بدون استثنا.
• در همه‌ی تصرف‌های انباری، صنعتی و مخاطره‌آمیز، باید یک اتاق فرمان/مرکز کنترل با حضور دست‌کم یک مسئول ایمنی وجود داشته باشد.

ضوابط تکمیلی ساختمان بلند

• هر ساختمان بلند (ارتفاع بیش از ۲۳ متر از تراز زمین، صرف‌نظر از نوع تصرف) باید سیستم خودکار داشته باشد؛ فعال‌شدن هر کاشف الزامی باید سیستم صوتی/اعلام خطر ساختمان را طبق سناریوی ایمنی آن به کار بیندازد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: کاشف دود الزامی است در اتاق‌های تجهیزات مکانیکی/برقی/مخابرات و اتاق/لابی آسانسور؛ در پلنیوم هوای برگشتی/تخلیه‌ی سیستمی با ظرفیت بیش از ۰٫۹۲ مترمکعب بر ثانیه (۲۰۰۰ فوت مکعب بر دقیقه)؛ و در هر اتصال کانال برگشتی به رایزر قائم برای سیستم دو-طبقه‌یا-بیشتر.
• استثنای رایزر: در گروه‌های م-۱ و م-۲، اگر رایزر هوای برگشتی بیش از ۲٫۲ مترمکعب بر ثانیه (۸۰۰۰ فوت مکعب بر دقیقه) منتقل نکند و بیش از ۱۰ بازشوی ورودی هوا نداشته باشد، یک کاشف دود برای کل آن رایزر کافی است.

منطقه‌بندی و جزئیات نصب

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: هر طبقه یک زون جداگانه است؛ هر زون کشف حریق حداکثر ۲۰۰۰ مترمربع و حداکثر ۶۰ متر طول در هر جهت — این محدودیت برای اسپرینکلر/بارنده اعمال نمی‌شود، آن‌ها زون‌بندی خودشان را دارند.
• ارتفاع نصب جعبه‌ی هشدار دستی از کف: بین ۱۱۰ تا ۱۴۰ سانتی‌متر؛ حداقل یک جعبه در هر طبقه.
• آژیر: ارتفاع نصب ۲٫۱ متر؛ حداقل صدا در فضای معمولی ۶۵ دسی‌بل (اگر صدای محیط از ۶۵ بیشتر باشد، آژیر باید ۵ دسی‌بل بالاتر محیط باشد؛ بالای ۹۰ دسی‌بل محیط، فلاشر هم لازم است)؛ در اتاق خواب کنار بالش ۷۵ دسی‌بل؛ در هیچ فضایی بیش از ۱۲۰ دسی‌بل نباید باشد.
• اعلام‌کننده‌ی روی دیوار: حداقل ۱۵ سانتی‌متر فاصله از سقف و ۲۳۰ سانتی‌متر از کف. تابلوی مرکزی: ارتفاع صفحه‌نمایش از کف ۱٫۵ متر، در تراز تخلیه و نزدیک در ورودی/نگهبانی، با برق اتصال‌زمین‌دار و روشنایی اضطراری.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۳

مباحث مرتبط

مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریقهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی