دسته‌بندی انواع ساختارها — مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۳)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «دسته‌بندی انواع ساختارها» (بند ۳-۳) از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
- مبنای دسته‌بندی و پنج نوع ساختار
- تعریف پنج نوع ساختار
- جدول ۳-۳-۲-الف — درجه‌بندی مقاومت اجزا
- جدول ۳-۳-۲-ب — فاصله‌ی مجزاسازی حریق
- مصالح قابل‌سوختن مجاز در ساختارهای نوع ۱ و ۲
خلاصه درسنامه
مبنای دسته‌بندی و پنج نوع ساختار
- دسته‌بندی نوع ساختار بر دو پایه است: (الف) قابلیت نسوختن مصالح اجزای ساختاری (طبق استاندارد ایران) و (ب) حداقل درجه‌بندی زمانی مقاومت آن اجزا در برابر آتش (جدول ۳-۳-۲-الف). «اجزای ساختاری» شامل قاب سازه‌ای، دیوارهای باربر و دیوارهای خارجی است.
- هر ساختمان در دست ساخت یا در حال تغییر (افزایش ارتفاع/تغییر تصرف) باید در یکی از پنج نوع ساختار قرار گیرد؛ حداقل نوع قابل‌قبول به تصرف و ابعاد ساختمان (فصل‌های ۳-۲ و ۳-۴) بستگی دارد.
تعریف پنج نوع ساختار
- نوع ۱ و ۲ (غیرقابل‌سوختن): اجزای جدول ۳-۳-۲-الف از مصالح غیرقابل‌سوختن؛ نوع ۱ نسبت به نوع ۲ درجه‌ی مقاومت بالاتری دارد.
- نوع ۳ (دیوار خارجی غیرقابل‌سوختن): فقط دیوارهای خارجی باید غیرقابل‌سوختن باشند؛ بقیه‌ی اجزا می‌تواند از هر مصالح مجازی باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نوع ۴ (چوبی سنگین با دیوار خارجی غیرقابل‌سوختن): دیوارهای خارجی غیرقابل‌سوختن، ولی بقیه‌ی اجزا از چوب یکپارچه یا چندلا و بدون فضای پنهان ساختاری (مثل سقف کاذب) — این ویژگی «بدون فضای پنهان» همان چیزی است که نوع ۴ را از نوع ۵ متمایز می‌کند.
- نوع ۵ (اجزای قابل‌سوختن): بدون محدودیت خاص در نوع مصالح اجزای سازه‌ای و غیرسازه‌ای، تا زمانی‌که استانداردهای ملی رعایت شود.
جدول ۳-۳-۲-الف — درجه‌بندی مقاومت اجزا
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: قاب سازه‌ای (ستون، تیر اصلی، خرپا) — نوع ۱الف: ۳ ساعت | نوع ۱ب: ۲ ساعت | نوع ۲الف، ۳الف و ۵الف: ۱ ساعت | نوع ۴: با الوار سنگین (بدون عدد ساعتی ثابت).
- دیوار باربر خارجی معمولا کمی سخت‌گیرانه‌تر از دیوار باربر داخلی هم‌نوع است (مثلا نوع ۳الف: دیوار خارجی ۲ ساعت در برابر دیوار داخلی همان نوع ۱ ساعت)، چون دیوار خارجی هم باید با جدول ۳-۳-۲-ب (فاصله‌ی مجزاسازی) هماهنگ باشد.
- کاهش مجاز: اگر قاب سازه‌ای یا دیوار باربر فقط یک بام را نگه دارد (نه طبقات بالاتر)، درجه‌ی مقاومتش را می‌توان یک ساعت کاهش داد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: به‌جز برای دیوارهای خارجی، می‌توان یک شبکه‌ی بارنده‌ی خودکار تأییدشده را جایگزین یک ساعت از درجه‌بندی مقاومت کرد — مشروط به اینکه همان شبکه در جای دیگری مبحث الزامی نشده باشد و برای افزایش مجاز ارتفاع/مساحت (فصل ۳-۴) هم استفاده نشده باشد (یعنی نمی‌توان یک شبکه را دوبار «مصرف» کرد).
- درجه‌ی مقاومت هرگز نباید از زمان لازم در بخش‌های دیگر مقررات، یا از زمان تعیین‌شده بر اساس فاصله‌ی مجزاسازی حریق (جدول ۳-۳-۲-ب)، کمتر شود.
جدول ۳-۳-۲-ب — فاصله‌ی مجزاسازی حریق
- این جدول مقاومت دیوار خارجی را بر اساس فاصله از مرز مالکیت/ساختمان مجاور تعیین می‌کند: هرچه فاصله کمتر، مقاومت لازم بیشتر.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای فاصله‌ی کمتر از ۱٫۵ متر، صرف‌نظر از نوع ساختار — تصرف مخاطره‌آمیز (خ) به ۳ ساعت، تصرف‌های ص-۱/ک/ن-۱ (میان‌خطر) به ۲ ساعت، و بقیه‌ی تصرف‌ها به ۱ ساعت نیاز دارند.
- هرچه فاصله بیشتر شود (بین ۱٫۵ تا ۳ متر، سپس ۳ تا ۹ متر)، مقاومت لازم برای همان گروه‌ها کاهش می‌یابد؛ دیوارهای خارجی در هر حال باید با جدول ۳-۳-۲-الف هم هم‌زمان مطابقت داشته باشند.
مصالح قابل‌سوختن مجاز در ساختارهای نوع ۱ و ۲
- با اینکه نوع ۱ و ۲ «غیرقابل‌سوختن» تعریف می‌شوند، چند استثنای مشخص مجازند: چوب کندسوزشده برای خرپا/تیر چوبی بام (فقط در نوع ۲ با تعداد طبقات مجاز، یا نوع ۱ با حداکثر ۲ طبقه)، جداکننده‌های داخل واحد و نازک‌کاری/نما/عایق حرارتی طبق فصل ۳-۷، درب/پنجره با رعایت مقاومت آتش، نرده/کابینت/کمد ثابت، لوله و کابل، و درزبندهای حریق فصل ۳-۸-۹.
- این استثناها به معنای آزادبودن کل اجزای سازه‌ای (ستون، تیر اصلی، خرپای اصلی) نیست — قاب سازه‌ای اصلی نوع ۱/۲ همچنان باید غیرقابل‌سوختن بماند؛ استثناها فقط برای اجزای فرعی/تکمیلی فهرست‌شده اعمال می‌شوند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| تعداد انواع ساختار | ۵ نوع (۱ تا ۵) |
| نوع ۱ و ۲ | کاملا غیرقابل‌سوختن؛ نوع ۱ مقاومت بالاتر |
| نوع ۳ | فقط دیوار خارجی غیرقابل‌سوختن |
| نوع ۴ | دیوار خارجی غیرقابل‌سوختن + بقیه از الوار سنگین، بدون فضای پنهان |
| نوع ۵ | آزاد در انتخاب مصالح، طبق استاندارد |
| مقاومت قاب سازه‌ای نوع ۱الف / ۱ب | ۳ ساعت / ۲ ساعت |
| کاهش مجاز برای سازه‌ای فقط‌بام‌بر | ۱ ساعت |
| جایگزینی شبکه‌ی بارنده | به‌جای ۱ ساعت مقاومت (به‌جز دیوار خارجی)، مشروط به عدم الزام دیگر/عدم استفاده برای افزایش ارتفاع |
| مقاومت دیوار خارجی گروه خ، فاصله<۱٫۵م | ۳ ساعت |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق فصل ۳-۳، ساختمان‌ها از نظر نوع ساختار به چند دسته تقسیم می‌شوند؟
الف) ۵ نوع
ب) ۳ نوع
ج) ۴ نوع
د) ۶ نوع
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۵ نوع
هر ساختمان باید در یکی از پنج نوع ساختار تعریف‌شده در بندهای ۳-۳-۲-۲ تا ۳-۳-۲-۵ دسته‌بندی شود.
هر ساختمان باید در یکی از پنج نوع ساختار تعریف‌شده در بندهای ۳-۳-۲-۲ تا ۳-۳-۲-۵ دسته‌بندی شود.
سوال ۲: در کدام نوع ساختار، فقط دیوارهای خارجی باید غیرقابل‌سوختن باشند و بقیه‌ی اجزا می‌تواند از هر مصالح مجازی باشد؟
الف) نوع ۱
ب) نوع ۳
ج) نوع ۴
د) نوع ۵
پاسخ صحیح: گزینه ب — نوع ۳
ساختار نوع ۳ یعنی دیوارهای خارجی از مصالح غیرقابل‌سوختن باشند؛ سایر اجزا می‌تواند از هر مصالح مجاز دیگری ساخته شود.
ساختار نوع ۳ یعنی دیوارهای خارجی از مصالح غیرقابل‌سوختن باشند؛ سایر اجزا می‌تواند از هر مصالح مجاز دیگری ساخته شود.
سوال ۳: طبق جدول ۳-۳-۲-الف، مقاومت لازم قاب سازه‌ای (ستون/تیر اصلی/خرپا) در ساختار نوع ۱الف چند ساعت است؟
الف) ۱ ساعت
ب) ۱٫۵ ساعت
ج) ۲ ساعت
د) ۳ ساعت
پاسخ صحیح: گزینه د — ۳ ساعت
طبق جدول ۳-۳-۲-الف، قاب سازه‌ای نوع ۱الف به ۳ ساعت مقاومت در برابر آتش نیاز دارد — بالاترین مقدار جدول.
طبق جدول ۳-۳-۲-الف، قاب سازه‌ای نوع ۱الف به ۳ ساعت مقاومت در برابر آتش نیاز دارد — بالاترین مقدار جدول.
سوال ۴: به‌جز برای دیوارهای خارجی، شبکه‌ی بارنده‌ی خودکار تأییدشده می‌تواند جایگزین چه مقدار از درجه‌بندی مقاومت در برابر آتش شود؟
الف) دو ساعت از مقاومت
ب) درجه‌بندی یک‌ساعته
ج) سه ساعت از مقاومت
د) هر مقداری، بدون محدودیت
پاسخ صحیح: گزینه ب — درجه‌بندی یک‌ساعته
به‌جز دیوار خارجی، می‌توان یک شبکه‌ی بارنده‌ی خودکار تأییدشده را جایگزین ساختاری با درجه‌بندی یک‌ساعته کرد، البته با دو شرط اضافی.
به‌جز دیوار خارجی، می‌توان یک شبکه‌ی بارنده‌ی خودکار تأییدشده را جایگزین ساختاری با درجه‌بندی یک‌ساعته کرد، البته با دو شرط اضافی.
سوال ۵: طبق جدول ۳-۳-۲-ب، برای فاصله‌ی مجزاسازی حریق کمتر از ۱٫۵ متر، دیوار خارجی یک ساختمان با تصرف مخاطره‌آمیز (خ) به چند ساعت مقاومت نیاز دارد؟
الف) ۱ ساعت
ب) ۲ ساعت
ج) ۳ ساعت
د) ۴ ساعت
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۳ ساعت
طبق جدول ۳-۳-۲-ب، برای فاصله‌ی کمتر از ۱٫۵ متر و صرف‌نظر از نوع ساختار، تصرف مخاطره‌آمیز (خ) به ۳ ساعت مقاومت دیوار خارجی نیاز دارد — بیشترین مقدار در این جدول.
طبق جدول ۳-۳-۲-ب، برای فاصله‌ی کمتر از ۱٫۵ متر و صرف‌نظر از نوع ساختار، تصرف مخاطره‌آمیز (خ) به ۳ ساعت مقاومت دیوار خارجی نیاز دارد — بیشترین مقدار در این جدول.
سوال ۶: کدام مورد جزو استثناهای مصالح قابل‌سوختن مجاز در ساختار نوع ۱ یا ۲ نیست؟
الف) استفاده از چوب معمولی (بدون کندسوزکننده) برای ستون‌های اصلی قاب سازه‌ای
ب) نرده‌ها، کابینت‌ها و کمدهای ثابت
ج) درها و پنجره‌ها با رعایت مقاومت آتش
د) لوله‌ها و کابل‌ها با رعایت ضوابط مربوط
پاسخ صحیح: گزینه الف — استفاده از چوب معمولی (بدون کندسوزکننده) برای ستون‌های اصلی قاب سازه‌ای
قاب سازه‌ای اصلی ساختار نوع ۱/۲ باید غیرقابل‌سوختن بماند؛ استثناهای مجاز فقط اجزای فرعی مثل نرده، کابینت، درب/پنجره، لوله/کابل و مانند آن‌ها را شامل می‌شود، نه چوب معمولی برای ستون‌های اصلی.
قاب سازه‌ای اصلی ساختار نوع ۱/۲ باید غیرقابل‌سوختن بماند؛ استثناهای مجاز فقط اجزای فرعی مثل نرده، کابینت، درب/پنجره، لوله/کابل و مانند آن‌ها را شامل می‌شود، نه چوب معمولی برای ستون‌های اصلی.
سایر فصل‌های مبحث ۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تقسیم‌بندی تصرف‌های ساختمانیفصل ۴: محدودیت‌های ارتفاع و مساحت ساختمان‌هافصل ۵: سیستم‌های کشف و اعلام حریقفصل ۶: راه خروج (۱): تعاریف، مقررات کلی، بخش‌های سه‌گانهفصل ۷: راه خروج (۲): اجزا، ظرفیت، پهنافصل ۸: راه خروج (۳): روشنایی، علامت‌گذاری، دسترس‌پذیریفصل ۹: راه خروج (۴): ضوابط تصرف — مسکونی، آموزشی، درمانیفصل ۱۰: راه خروج (۵): تجمعی، تجاری، صنعتی/انباری، تأسیسات، فرار اضطراریفصل ۱۱: کیفیت مصالح در برابر آتش (نازک‌کاری، عایق، نما)فصل ۱۲: مقاومت در برابر آتشفصل ۱۳: سیستم‌های اطفای حریق و کنترل دودفصل ۱۴: ضوابط اختصاصی ساختمان‌های بلندمرتبهفصل ۱۵: ضوابط فضاها/ساختمان‌های خاص و دسترسی آتش‌نشانیفصل ۱۶: پیوست فنی: منحنی رشد آتش و طبقه‌بندی واکنش مصالح
مباحث مرتبط
مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریقهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی