راه خروج (۳): روشنایی، علامت‌گذاری، دسترس‌پذیری — مبحث ۳ مقررات ملی ساختمان (فصل ۸)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «راه خروج (۳): روشنایی، علامت‌گذاری، دسترس‌پذیری» (بند ۸-۶-۳ تا ۱۰-۶-۳) از مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
روشنایی راه‌های خروج
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداقل شدت روشنایی کف راه خروج، در هیچ نقطه‌ای (گوشه‌ها، تقاطع کریدورها، پاگردها، پای درها) نباید کمتر از ۱۰ لوکس باشد. استثنا: در تصرف تجمعی، حین اجرای تئاتر/فیلم، تا ۲ لوکس قابل‌کاهش است، مشروط به اینکه با فعال‌شدن سیستم اعلام حریق، روشنایی خودکار به حالت اول برگردد.
- طرح نورپردازی باید طوری باشد که با خاموش‌شدن یک چراغ، هیچ بخشی از راه خروج کاملا تاریک نشود.
- برای فضاهایی که دو یا چند راه خروج الزامی دارند، باید برق اضطراری خودکار، این بخش‌ها را روشن نگه دارد: کریدور/گذرگاه/پلکان دسترس خروج، اجزای خارجی خروج، اجزای داخلی تخلیه‌ی خروج، و بخش بیرونی مجاور درگاه تخلیه.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در قطع برق اصلی، وقفه در روشنایی اضطراری نباید بیش از ۱۰ ثانیه باشد؛ سیستم برق اضطراری باید حداقل ۱٫۵ ساعت شدت روشنایی مقرر را حفظ کند و بعد از آن، افت شدت تا ۶ لوکس مجاز است.
علامت‌گذاری راه خروج
- همه‌ی خروج‌ها و دسترس خروج باید با علامت «خروج» تأییدشده مشخص شوند، طوری که فاصله‌ی هیچ نقطه‌ای تا نزدیک‌ترین علامت قابل‌مشاهده از ۳۰ متر بیشتر نشود. استثناها: فضایی با فقط یک خروج الزامی، در اصلی کاملا واضح (با تأیید مرجع)، تصرف ف، واحد مستقل خواب م-۱/م-۲، فضای خواب د-۳، و جایگاه سرپوشیده‌ی ت-۴/ت-۵ که علامت سالن از داخل جایگاه دیده می‌شود.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: علامت خروج، از بیرون‌روشن‌شونده، حداقل ۵۴ لوکس شدت می‌خواهد؛ علامتی که از داخل روشن می‌شود هم باید هم‌ارز همین باشد. علامت‌های خروج تأییدشده‌ای که مستقل از منبع خارجی، حداقل ۹۰ دقیقه روشن می‌مانند، نیازی به اتصال به برق اضطراری ندارند.
- درهای حریق خودبسته‌شو باید از هر دو طرف با علامت «در حریق - بسته نگه دارید» مشخص شوند؛ مسیرهایی که ممکن است با خروج اشتباه گرفته شوند، باید علامت «خروج نیست» داشته باشند.
- چیدن هیچ تزئینات، مبلمان یا نور رقیبی نباید دیدن علامت خروج را مختل کند؛ رنگ علامت باید با زمینه‌ی اطرافش کاملا متضاد باشد.
راه خروج قابل دسترس
- هر فضای قابل‌دسترس باید حداقل یک راه خروج قابل‌دسترس داشته باشد؛ اگر بیش از یک خروج برای آن فضا لازم است، باید حداقل ۲ راه خروج قابل‌دسترس داشته باشد.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: راه‌پله‌ی جزو راه خروج قابل‌دسترس باید حداقل ۱۲۰ سانتی‌متر عرض آزاد بین میله‌های دستگرد داشته باشد (یا به‌جایش، یک پاگرد بزرگ‌تر دارای فضای پناه‌گرفتن، یا دسترسی به فضای پناه‌گرفتن/خروج افقی)؛ حداکثر ۱۲ پله بین دو پاگرد مجاز است.
- آسانسور قابل‌دسترس فقط وقتی الزامی است که طبقه‌ی موردنظر با ۴ طبقه یا بیشتر بالا/پایین تراز تخلیه فاصله داشته باشد؛ باید از فضای پناه‌گرفتن یا خروج افقی قابل‌دسترسی باشد و برق کمکی آماده‌به‌کار داشته باشد. بالابرهای کفی هرگز جزو راه خروج قابل‌دسترس محسوب نمی‌شوند مگر با تأیید صریح مقررات معلولین.
- ⚠️ نکته‌ی کلیدی: مساحت فضای پناه‌گرفتن باید به ازای هر حداکثر ۲۰۰ نفر از متصرفان، جایی برای یک صندلی چرخ‌دار (۸۰×۱۲۰ سانتی‌متر) تأمین کند؛ این فضا نباید عرض الزامی راه خروج را کم کند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداقل شدت روشنایی کف راه خروج | ۱۰ لوکس (تجمعی حین نمایش: تا ۲ لوکس) |
| حداکثر وقفه‌ی برق اضطراری در قطع برق | ۱۰ ثانیه |
| حداقل مدت کارکرد برق اضطراری روشنایی | ۱٫۵ ساعت (سپس افت مجاز تا ۶ لوکس) |
| حداکثر فاصله تا نزدیک‌ترین علامت خروج | ۳۰ متر |
| حداقل شدت روشنایی علامت خروج | ۵۴ لوکس |
| سقف استقلال علامت خروج از برق اضطراری | حداقل ۹۰ دقیقه روشن‌ماندن مستقل |
| عرض آزاد راه‌پله‌ی قابل‌دسترس | حداقل ۱۲۰ سانتی‌متر بین میله‌های دستگرد |
| حداکثر پله بین دو پاگرد راه‌پله‌ی قابل‌دسترس | ۱۲ پله |
| آستانه‌ی الزام آسانسور قابل‌دسترس | فاصله‌ی ۴ طبقه یا بیشتر از تراز تخلیه |
| مساحت فضای پناه‌گرفتن صندلی چرخ‌دار | یک جایگاه (۸۰×۱۲۰cm) به ازای هر ۲۰۰ نفر |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: حداقل شدت روشنایی کف راه خروج، در حالت عادی، در هیچ نقطه‌ای نباید کمتر از چقدر باشد؟
الف) ۵ لوکس
ب) ۱۰ لوکس
ج) ۲۰ لوکس
د) ۵۰ لوکس
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱۰ لوکس
حداقل شدت روشنایی راه خروج در سطح کف، در هیچ نقطه‌ای (از جمله گوشه‌ها و پاگردها) نباید کمتر از ۱۰ لوکس باشد.
حداقل شدت روشنایی راه خروج در سطح کف، در هیچ نقطه‌ای (از جمله گوشه‌ها و پاگردها) نباید کمتر از ۱۰ لوکس باشد.
سوال ۲: در تصرف تجمعی و حین اجرای نمایش فیلم، شدت روشنایی کف دسترس خروج تا چه مقداری قابل‌کاهش است؟
الف) ۲ لوکس
ب) ۵ لوکس
ج) ۸ لوکس
د) صفر
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۲ لوکس
در تصرف‌های تجمعی، حین اجرای تئاتر یا نمایش فیلم، شدت روشنایی کف راه‌های دسترس خروج را می‌توان تا ۲ لوکس کاهش داد، مشروط به بازگشت خودکار به حالت اولیه با فعال‌شدن سیستم اعلام حریق.
در تصرف‌های تجمعی، حین اجرای تئاتر یا نمایش فیلم، شدت روشنایی کف راه‌های دسترس خروج را می‌توان تا ۲ لوکس کاهش داد، مشروط به بازگشت خودکار به حالت اولیه با فعال‌شدن سیستم اعلام حریق.
سوال ۳: سیستم برق اضطراری روشنایی راه خروج باید حداقل چه مدتی شدت روشنایی مقرر را تأمین کند؟
الف) ۱٫۵ ساعت
ب) نیم ساعت
ج) ۱ ساعت
د) ۳ ساعت
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۱٫۵ ساعت
سیستم‌های برق اضطراری باید حداقل به مدت ۱٫۵ ساعت شدت روشنایی مقرر را تأمین کنند؛ پس از آن، افت شدت تا ۶ لوکس مجاز می‌شود.
سیستم‌های برق اضطراری باید حداقل به مدت ۱٫۵ ساعت شدت روشنایی مقرر را تأمین کنند؛ پس از آن، افت شدت تا ۶ لوکس مجاز می‌شود.
سوال ۴: حداقل شدت روشنایی علامت خروجی که از بیرون روشن می‌شود چقدر است؟
الف) ۵۴ لوکس
ب) ۱۰ لوکس
ج) ۳۰ لوکس
د) ۱۰۰ لوکس
پاسخ صحیح: گزینه الف — ۵۴ لوکس
شدت روشنایی سطح علائم خروجی که از بیرون روشن می‌شوند، نباید کمتر از ۵۴ لوکس باشد؛ علائم داخلی‌روشن‌شونده هم باید معادل همین را داشته باشند.
شدت روشنایی سطح علائم خروجی که از بیرون روشن می‌شوند، نباید کمتر از ۵۴ لوکس باشد؛ علائم داخلی‌روشن‌شونده هم باید معادل همین را داشته باشند.
سوال ۵: علامت خروج تأییدشده‌ای که در قطع برق اصلی، مستقل از منابع خارجی، حداقل چند دقیقه روشن بماند، نیازی به اتصال به برق اضطراری ندارد؟
الف) ۳۰ دقیقه
ب) ۶۰ دقیقه
ج) ۹۰ دقیقه
د) ۱۲۰ دقیقه
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۹۰ دقیقه
علائم خروج تأییدشده‌ای که در قطع برق اصلی، مستقل از منابع خارجی، به‌طور مداوم بیش از حداقل ۹۰ دقیقه روشن می‌مانند، نیازی به اتصال به سیستم برق اضطراری ندارند.
علائم خروج تأییدشده‌ای که در قطع برق اصلی، مستقل از منابع خارجی، به‌طور مداوم بیش از حداقل ۹۰ دقیقه روشن می‌مانند، نیازی به اتصال به سیستم برق اضطراری ندارند.
سوال ۶: آسانسور قابل‌دسترس با قابلیت حمل صندلی چرخ‌دار، در چه شرایطی الزامی می‌شود؟
الف) همیشه، در هر ساختمان دو طبقه یا بیشتر
ب) فقط در ساختمان بلندمرتبه
ج) وقتی طبقه‌ی موردنظر با ۴ طبقه یا بیشتر بالا/پایین تراز تخلیه فاصله داشته باشد
د) فقط اگر ساختمان بارنده نداشته باشد
پاسخ صحیح: گزینه ج — وقتی طبقه‌ی موردنظر با ۴ طبقه یا بیشتر بالا/پایین تراز تخلیه فاصله داشته باشد
در ساختمان‌هایی که طبقه‌ی قابل‌دسترس موردنیاز، با فاصله‌ی چهار طبقه یا بیشتر در بالا یا پایین تراز تخلیه‌ی خروج قرار دارد، باید حداقل یک آسانسور قابل‌دسترس تأمین شود.
در ساختمان‌هایی که طبقه‌ی قابل‌دسترس موردنیاز، با فاصله‌ی چهار طبقه یا بیشتر در بالا یا پایین تراز تخلیه‌ی خروج قرار دارد، باید حداقل یک آسانسور قابل‌دسترس تأمین شود.
سایر فصل‌های مبحث ۳
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تقسیم‌بندی تصرف‌های ساختمانیفصل ۳: دسته‌بندی انواع ساختارهافصل ۴: محدودیت‌های ارتفاع و مساحت ساختمان‌هافصل ۵: سیستم‌های کشف و اعلام حریقفصل ۶: راه خروج (۱): تعاریف، مقررات کلی، بخش‌های سه‌گانهفصل ۷: راه خروج (۲): اجزا، ظرفیت، پهنافصل ۹: راه خروج (۴): ضوابط تصرف — مسکونی، آموزشی، درمانیفصل ۱۰: راه خروج (۵): تجمعی، تجاری، صنعتی/انباری، تأسیسات، فرار اضطراریفصل ۱۱: کیفیت مصالح در برابر آتش (نازک‌کاری، عایق، نما)فصل ۱۲: مقاومت در برابر آتشفصل ۱۳: سیستم‌های اطفای حریق و کنترل دودفصل ۱۴: ضوابط اختصاصی ساختمان‌های بلندمرتبهفصل ۱۵: ضوابط فضاها/ساختمان‌های خاص و دسترسی آتش‌نشانیفصل ۱۶: پیوست فنی: منحنی رشد آتش و طبقه‌بندی واکنش مصالح
مباحث مرتبط
مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریقهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی