فصل یازدهم — اجرای لوله‌کشی گاز — مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۱)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل یازدهم — اجرای لوله‌کشی گاز» (بند ۱۱-۱۷) از مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان (سامانه گاز طبیعی در ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۲ سوال دارد.

فهرست مطالب

• ۱-۱۱-۱۷ کلیات
• ۴-۱۱-۱۷ خم‌کاری لوله‌های فولادی
• ۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — آماده‌سازی مسیر
• ۳-۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — لوله‌های فولادی
• ۴-۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — لوله‌های پلی‌اتیلن
• ۵-۱۱-۱۷(۱۱) عبور از تقاطع‌های اصلی
• ۶-۱۱-۱۷ لوله‌کشی روکار

خلاصه درسنامه

۱-۱۱-۱۷ کلیات

• لوله‌کشی در محوطه‌های باز و نقاط در معرض تردد خودرو یا صدمات مکانیکی، باید زیر زمین (دفنی) یا توکار اجرا شود.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: داخل ساختمان‌های سرپوشیده‌ی غیرمسکونی بدون خطر آسیب، لوله‌کشی تا فشار ۳۰ پوند بر اینچ‌مربع می‌تواند روکار اجرا شود.

۴-۱۱-۱۷ خم‌کاری لوله‌های فولادی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: قوس خمیدگی لوله نباید بیش از ۹۰ درجه باشد؛ شعاع انحنای داخلی نباید کمتر از ۶ برابر قطر خارجی لوله باشد.
• وسط خمیدگی باید دست‌کم ۲۰ برابر قطر اسمی از نزدیک‌ترین نقطه‌ی اتصال فاصله داشته باشد (برای لوله‌های ۴ اینچ و بزرگ‌تر، این فاصله تا ۱٫۸ متر قابل‌تقلیل است)؛ در قسمت خم‌شده نباید هیچ خط جوش محیطی وجود داشته باشد.

۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — آماده‌سازی مسیر

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: عرض کانال = قطر خارجی لوله + ۴۰ سانتی‌متر؛ حداقل عمق کانال = قطر خارجی لوله + ۱۰۰ سانتی‌متر (در صورت وجود مانع، با تأیید ناظر، حداقل ۸۰ سانتی‌متر).
• کف کانال باید با ۱۰ سانتی‌متر ماسه/خاک نرم پوشانده شود؛ برای لوله‌ی پلی‌اتیلن باید از ماسه‌ی بادی استفاده شود.

۳-۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — لوله‌های فولادی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: سطح فوقانی لوله‌ی مدفون باید تا سطح زمین دست‌کم ۹۰ سانتی‌متر فاصله داشته باشد؛ اگر این فاصله کمتر از ۵۰ سانتی‌متر شود، لوله باید داخل کانال بتنی مخصوص قرار گیرد؛ در هر حال فاصله هرگز نباید کمتر از ۳۵ سانتی‌متر باشد.
• دفن اتصالات پیچی یا فلنجی مطلقا ممنوع است.
• غلاف عبور لوله از پی دیوار، باید از لوله‌ی فلزی با قطر نامی یک اندازه بزرگ‌تر از لوله‌ی گاز باشد.
• لوله‌های گاز نباید با لوله‌های آب‌گرم و کابل برق فشار ضعیف در یک کانال قرار گیرند، مگر با عایق مناسب.

۴-۵-۱۱-۱۷ لوله‌کشی دفنی — لوله‌های پلی‌اتیلن

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: نگهداری لوله/اتصالات پلی‌اتیلن هرگز نباید در دمای بالاتر ۴۰ درجه‌ی سانتی‌گراد باشد؛ اگر رعایت این دما ممکن نباشد، حداکثر زمان نگهداری سه ماه است — پس از آن، آزمایش OIT الزامی است.
• ارتفاع روی‌هم لوله‌های پلی‌اتیلن حلقه‌ای/شاخه‌ای، نباید از ۱٫۵ متر تجاوز کند.
• عبور لوله از زیر موانع زیرزمینی (حوضچه‌ی مخابراتی، لوله‌ی آب): فاصله‌ی فوقانی ۴۰ سانتی‌متر (با نظر ناظر تا ۳۵ سانتی‌متر قابل‌تقلیل)؛ در تقاطع با کابل برق بالاتر ۳۸۰ ولت یا لوله‌ی مواد قابل‌اشتعال، فاصله‌ی حداقل ۱ متر الزامی است.
• خاکریزی روی لوله‌ی پلی‌اتیلن باید در دمای محیط بین ۵ تا ۲۵ درجه‌ی سانتی‌گراد انجام شود (به‌دلیل ضریب انبساط حرارتی بالای این لوله‌ها).

۵-۱۱-۱۷(۱۱) عبور از تقاطع‌های اصلی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: عبور لوله با غلاف فولادی از زیر اتوبان/بزرگراه/راه‌آهن باید عمود بر مسیر (زاویه‌ی ۹۰ درجه) باشد؛ اگر ممکن نباشد، زاویه نباید کمتر از ۶۰ درجه باشد.

۶-۱۱-۱۷ لوله‌کشی روکار

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: لوله‌کشی روکار در ساختمان‌های صنعتی/محوطه‌ی بدون خطر تا فشار ۳۰ psi مجاز است؛ در ساختمان‌های مسکونی/غیرصنعتی، حداکثر فشار روکار فقط ۲ psi است.
• لوله‌کشی روکار فقط با لوله/اتصالات فولادی مجاز است — استفاده از پلی‌اتیلن روکار مطلقا ممنوع است.
• فاصله‌ی لوله‌ی روکار از لوله‌ی آب‌گرم، دست‌کم ۵ سانتی‌متر؛ فاصله از سیم برق روکار، دست‌کم ۱۰ سانتی‌متر.
• لوله‌ی گاز نباید از کانال‌های هواکش، چاه آسانسور یا دودکش بخاری عبور کند.
• در نقاط اتصال لوله‌ی روکار و دفنی، غلاف فلزی محافظ باید دو اندازه بزرگ‌تر از قطر اسمی لوله‌ی گاز باشد.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۷

مباحث مرتبط

مبحث ۱۷: سامانه گاز طبیعی در ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی