فصل ششم — اجرای لوله‌کشی گاز — مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان (فصل ۶)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل ششم — اجرای لوله‌کشی گاز» (بند ۶-۱۷) از مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان (سامانه گاز طبیعی در ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۴ سوال دارد.

فهرست مطالب

• ۱۷-۶-۳ الزامات اجرایی اجزای لوله‌کشی
• ۱۷-۶-۳-۶ و ۱۷-۶-۳-۷ لوله‌ها و اتصالات جوشی
• ۱۷-۶-۳-۹ تکیه‌گاه‌ها و جدول ۱۷-۶-۱
• ۱۷-۶-۴ لوله‌کشی روکار
• ۱۷-۶-۵ لوله‌کشی توکار
• ۱۷-۶-۶ عایق‌کاری
• ۱۷-۶-۷ جوشکاری
• ۱۷-۶-۷-۳ تا ۱۴ معایب جوش و کنترل کیفیت

خلاصه درسنامه

۱۷-۶-۳ الزامات اجرایی اجزای لوله‌کشی

• لوله‌ی رابط باید روکار اجرا شود و ابتدای آن با نصب بوشن‌ودرپوش فلزی کاملا هوابند شود؛ کلکتور فقط با اتصالات استاندارد ساخته می‌شود — اخذ انشعاب مستقیم بدون اتصال استاندارد ممنوع است.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: شیر باید در حالت بسته، در برابر فشار هوای ۰٫۷ بار (۱۰ پوند بر اینچ‌مربع) بدون نشتی باشد؛ آب‌بندی محل اتصال شیر و سردنده فقط با نوار تفلون مجاز است — نخ کنفی و خمیر ممنوع.
• شیرهای نزدیک کلید/پریز/تابلوی برق باید دست‌کم ۱۰ سانتی‌متر بالاتر آن‌ها نصب شوند؛ اگر مستقیما پایین‌تر آن‌ها باشند، فاصله‌ی عمودی حداقل ۵۰ سانتی‌متر الزامی است.

۱۷-۶-۳-۶ و ۱۷-۶-۳-۷ لوله‌ها و اتصالات جوشی

• لوله‌های لوله‌کشی گاز باید از جنس فولاد سیاه با درز یا بدون درز باشند؛ خم‌کردن لوله‌ی فولادی در مسیر لوله‌کشی مطلقا ممنوع است — باید از اتصالات استاندارد استفاده شود.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در لوله‌کشی توکار، استفاده از اتصالات جوشی فولادی درزدار ممنوع است — فقط بدون‌درز مجاز است؛ اتصال دنده‌ای فقط در نقاط محدود (لوله‌ی جانشین کنتور، ورودی‌وخروجی کنتور/شیر، اتصال رابط‌به‌رگولاتور، اتصال دستگاه‌به‌شیر) مجاز است.

۱۷-۶-۳-۹ تکیه‌گاه‌ها و جدول ۱۷-۶-۱

• بستن یا جوش‌دادن مستقیم یک لوله به لوله‌ی دیگر یا به اسکلت فلزی غیرثابت، به‌عنوان تکیه‌گاه، ممنوع است؛ بست‌ها باید روکش عایق الکتریکی داشته باشند.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداکثر فاصله‌ی اتکای لوله‌ی افقی — قطر ۱/۲ اینچ: ۲ متر؛ ۳/۴ و ۱ اینچ: ۲٫۵ متر؛ ۱و۱/۴ اینچ و بزرگ‌تر: ۳ متر. لوله‌ی قائم، در همه‌ی اندازه‌ها: ۳ متر.

۱۷-۶-۴ لوله‌کشی روکار

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: ارتفاع لوله‌های روکار در خارج از ساختمان باید دست‌کم ۲۲۰ سانتی‌متر از زمین باشد؛ در ارتفاع کمتر، لوله باید داخل غلاف فلزی (دو اندازه بزرگ‌تر) با فضای خالی بین جدارها و عایق‌کاری دولایه‌ی ۵۰٪هم‌پوشانی قرار گیرد.
• فاصله‌ی لوله‌ی روکار از لوله‌های فلزی دیگر در تقاطع، دست‌کم ۳ سانتی‌متر است؛ فاصله‌ی موازی با لوله‌های دیگر، دست‌کم برابر قطر خارجی لوله‌ی گاز.
• لوله‌ی گاز نباید با سیم/کابل برق تماس داشته باشد؛ فاصله‌ی آن‌ها در تقاطع دست‌کم ۵ سانتی‌متر است.
• کانال‌های قائم/افقی حاوی لوله‌ی گاز باید با دریچه‌های تهویه (سطح آزاد حداقل ۷۸ سانتی‌مترمربع، فاصله‌ی حداکثر ۳ متر از هم) با هوای آزاد در ارتباط باشند.
• اگر لوله‌ی گاز بالاتر سطح شعله‌ی دستگاه عبور کند، باید دست‌کم ۵۰ سانتی‌متر از سطح شعله فاصله داشته باشد.

۱۷-۶-۵ لوله‌کشی توکار

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: عمق کانال لوله‌های مدفون در مسیر تردد ماشین‌های سنگین، حداقل ۱ متر است؛ در حیاط/محوطه‌ی باز، عمق کانال باید برابر قطر لوله به‌علاوه‌ی ۵۰ سانتی‌متر، و عرض برابر قطر به‌علاوه‌ی ۴۰ سانتی‌متر باشد.
• زیر لوله باید دست‌کم ۱۰ سانتی‌متر خاک نرم، روی لوله تا ۱۵ سانتی‌متر خاک نرم، سپس یک ردیف موزاییک و نوار اخطار پیش‌بینی شود.
• لوله‌های توکاری که با مصالح ساختمانی پوشیده می‌شوند، باید از سایر لوله‌های تأسیساتی/کابل برق دست‌کم ۱۰ سانتی‌متر فاصله داشته باشند.
• عبور لوله‌های توکار از داخل چاه آب و فاضلاب، و عبور کانال لوله‌گذاری از زیر سطح باربر پی، ممنوع است.

۱۷-۶-۶ عایق‌کاری

• روکار: رنگ آستری ضدزنگ + دو لایه رنگ روغنی؛ در اقلیم مرطوب یا فضای آزاد، دو لایه ضدزنگ + دو لایه رنگ روغنی.
• توکار: نوارپیچی دولایه‌ای — نوار زیر سیاه (چسب حداقل ۱٫۵ کیلوگرم به‌ازای هر سانتی‌متر عرض) + نوار روی سفید (چسب حداقل ۰٫۵ کیلوگرم)، با هم‌پوشانی ۵۰ درصد.
• پرایمرزنی در هوای بارانی، مه‌سنگین، گردوغبار یا دمای کمتر از ۵+ درجه‌ی سلسیوس مجاز نیست.

۱۷-۶-۷ جوشکاری

• جوشکاری با روش قوس الکتریکی الکترود دستی روکش‌دار، بر مبنای API 1104 انجام می‌شود.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای لوله‌ی با قطر کمتر از ۵۰ میلی‌متر (۲ اینچ)، الکترود E6013 یا E6010 مجاز است؛ برای قطر ۵۰ میلی‌متر و بالاتر، فقط الکترود E6010 مجاز است.
• جوشکار باید پروانه‌ی مهارت فنی معتبر از سازمان فنی‌وحرفه‌ای، مخصوص جوشکاری لوله‌ی گاز با فشار ۱/۴ psi تا سایز ۴ اینچ، داشته باشد.
• در جوش لب‌به‌لب، اگر ضخامت لوله بیش از ۳ میلی‌متر باشد، پخ‌زدن لبه‌ی لوله الزامی است.

۱۷-۶-۷-۳ تا ۱۴ معایب جوش و کنترل کیفیت

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: هیچ نوع ترکی در جوش قابل‌قبول نیست — جوش ترک‌دار باید بریده و دوباره جوشکاری شود (تعمیر جوش ترک‌دار ممنوع است).
• شیار پای جوش: اگر عمق ≤۶٪ ضخامت لوله باشد، با هر طولی قابل‌قبول است؛ بین ۶٪ تا ۱۲٫۵٪، فقط اگر طول کمتر از ۵ سانتی‌متر یا ۱/۶ طول جوش باشد؛ بیش از ۱۲٫۵٪، هرگز قابل‌قبول نیست.
• نفوذ بیش از حد: اگر نفوذ ریشه در سرتاسر جوش بیش از ۳ میلی‌متر باشد، جوش باید بریده شود.
• بازرسی و کنترل کیفیت جوش‌ها بر عهده‌ی ناظر است؛ در صورت عدم تأیید، باید از ادامه‌ی جوشکاری جلوگیری شود و جوش‌های معیوب بریده و دوباره جوشکاری شوند.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۷

مباحث مرتبط

مبحث ۱۷: سامانه گاز طبیعی در ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی