فصل سیزدهم — جوشکاری — مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۳)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «فصل سیزدهم — جوشکاری» (بند ۱۳-۱۷) از مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان (سامانه گاز طبیعی در ساختمان). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۲۶ سوال دارد.

فهرست مطالب

• ۱-۱-۱۳-۱۷ تا ۳-۱-۱۳-۱۷ کلیات و الکترود جوشکاری فولادی
• ۴-۱ تا ۶-۱-۱۳-۱۷ آماده‌سازی و پیش‌گرمی
• ۷-۱-۱۳-۱۷ فرآیند جوشکاری
• تعمیر، بازرسی و پرتونگاری جوش فولادی
• ۱۷-۱۳-۲-۱ و ۲-۲ صلاحیت جوشکار پلی‌اتیلن و آماده‌سازی
• ۱۷-۱۳-۲-۳ و ۲-۴ فرآیند جوشکاری الکتروفیوژن
• ۱۷-۱۳-2-۵ و ۲-۶ بازرسی و آزمایش لهیدگی

خلاصه درسنامه

۱-۱-۱۳-۱۷ تا ۳-۱-۱۳-۱۷ کلیات و الکترود جوشکاری فولادی

• جوشکاری لوله‌های فولادی گاز باید به روش جوشکاری برقی دستی، طبق استاندارد API-1104 انجام شود.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: برای پاس اول باید از الکترود AWS-E6010 استفاده شود؛ برای پاس دوم و پاس‌های بعدی، از AWS-E6010 یا AWS-E7010.
• به هر جوشکار تأییدشده یک کد جوشکار اختصاص می‌یابد؛ در صورت تغییر روش جوشکاری، ارزیابی جوشکاران باید تکرار شود.

۴-۱ تا ۶-۱-۱۳-۱۷ آماده‌سازی و پیش‌گرمی

• حداکثر انحراف صفحه‌ی برش لوله از حالت عمود بر محور طولی، ۱٫۵ میلی‌متر است.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: اگر دمای محیط کمتر از +۵ درجه‌ی سلسیوس باشد، پیش‌گرمی لبه‌ی لوله‌ها حداقل تا دمای +۵۰ درجه‌ی سلسیوس الزامی است.
• گیره‌ی هم‌ترازی باید حداقل ۵۰٪ محیط لوله را در ربع‌های مقابل قابل‌جوشکاری کند؛ برای جفت‌کردن لوله‌ها استفاده از جکش فولادی ممنوع است (فقط جکش برنجی مجاز است).
• لوله‌ها باید طوری هم‌تراز شوند که جوش طولی‌شان دست‌کم در موقعیت ساعت ۱۰ و ۲ باشد — جوشکاری با جوش طولی هم‌راستا مطلقا ممنوع است.

۷-۱-۱۳-۱۷ فرآیند جوشکاری

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: استفاده از خال‌جوش در پاس اول مجاز نیست؛ حداقل طول قابل‌قبول جوش ۳ سانتی‌متر است. برای لوله‌ی ۱۰ اینچ و بالاتر، همه‌ی پاس‌ها باید توسط دو جوشکار هم‌زمان انجام شود.
• عرض پاس نهایی باید حداقل ۱ میلی‌متر پهن‌تر از لبه، و ارتفاع آن حداکثر ۱٫۵ میلی‌متر بالاتر سطح لوله باشد؛ سنگ‌زدن تاج جوش به‌هیچ‌وجه مجاز نیست.
• فاصله‌ی دو جوش محیطی: برای لوله‌ی ۴ اینچ و کوچک‌تر، حداقل ۱۵ سانتی‌متر؛ برای لوله‌ی بزرگ‌تر از ۴ اینچ، حداقل برابر قطر لوله.
• اگر قطر داخلی شیر/اتصال/فلنج با لوله بیش از ۲٫۵ میلی‌متر اختلاف داشته باشد، باید قطر کوچک‌تر با نسبت ۳ به ۱ سنگ زده شود.

تعمیر، بازرسی و پرتونگاری جوش فولادی

• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: در صورت وجود هرگونه ترک در جوش، کل جوش باید بریده شود — تعمیر جوش ترک‌دار مجاز نیست.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: کلیه‌ی جوش‌های لوله‌های مدفون و غیرمدفون، با قطر ۲ اینچ و بالاتر، باید به‌صورت صددرصد پرتونگاری شوند.
• اگر پرتونگاری جوش‌های یک جوشکار در دو روز متوالی بیش از ۶ درصد تعمیری/بریدنی داشته باشد، ناظر می‌تواند جلوی ادامه‌ی کار او را بگیرد.
• تفسیر فیلم‌های رادیوگرافی باید توسط مفسرین دارای مدرک ASNT Level II انجام شود.

۱۷-۱۳-۲-۱ و ۲-۲ صلاحیت جوشکار پلی‌اتیلن و آماده‌سازی

• جوشکاران باید دوره‌ی آموزشی موردتأیید را با موفقیت گذرانده و در آزمایش جوشکاری API-1104 تأیید شوند؛ حداقل مدرک تحصیلی، دیپلم متوسطه (یا سیکل با ۵ سال سابقه) است.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: کمانی‌شدن لوله برای تغییر جهت مجاز است، اما حداقل شعاع کمان باید ۲۵ برابر قطر خارجی لوله باشد؛ قرارگیری جوش در مسیر کمان ممنوع است.
• لوله‌های وازده (معیوب) باید با رنگ متمایز (نقره‌ای یا سربی) علامت‌گذاری و بلافاصله از محل کار خارج شوند.

۱۷-۱۳-۲-۳ و ۲-۴ فرآیند جوشکاری الکتروفیوژن

• فقط روش الکتروفیوژن مجاز است؛ جوشکاری در دمای کمتر از ۳ درجه‌ی سلسیوس یا هوای برفی/بارانی (بدون چتر مخصوص)، مجاز نیست.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: حداکثر میزان تراش سطح لوله برای حذف لایه‌ی اکسیدشده، ۰٫۲ میلی‌متر است؛ استفاده از تیغ موکت‌بری، شیشه، سمباده‌ی کاغذی یا برس برقی برای تراش، ممنوع است.
• محلول‌های تمیزکننده‌ی مجاز: الکل اتیلیک سفید، استن، ایزوپروپانول با خلوص بالای ۹۷ درصد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: زمان سردشدن اول طبق زمان درج‌شده روی اتصال است؛ زمان سردشدن دوم، ۲۰ دقیقه پس از آن (پیش از جابه‌جایی/دفن)؛ زمان سردشدن سوم، ۲ ساعت، اگر محل جوش قرار است تحت آزمون فشار ۱۰۰ psi قرار گیرد (در تعمیرات/اتصال نهایی، تا ۱ ساعت قابل‌کاهش).
• انشعاب‌گیری گرم (Hot Tap) و تزریق گاز، حداقل یک ساعت پس از پایان جوشکاری باید انجام شود.
• اگر جوشکار بیش از سه ماه جوشکاری نکرده باشد، باید دوباره در آزمایش شرکت کند و کد شناسایی جدید بگیرد.

۱۷-۱۳-2-۵ و ۲-۶ بازرسی و آزمایش لهیدگی

• حداکثر عمق شیار/خراش سطحی لوله، تحت هیچ شرایطی، نباید بیش از ۱۰ درصد ضخامت لوله باشد؛ حداکثر اختلاف قطر داخلی اتصال (دوپهنی)، نباید بیش از ۱٫۵ درصد قطر اسمی باشد.
• ⚠️ نکته‌ی کلیدی: آزمایش لهیدگی — از اولین ۲۵ سرجوش هر جوشکار، یک نمونه آزمایش می‌شود؛ اگر مردود باشد، تعداد نمونه دوبرابر و تکرار می‌شود؛ در صورت تأیید اولین گروه ۲۵تایی، ادامه‌ی آزمایش‌ها در گروه‌های ۵۰تایی انجام می‌شود.
• آزمایش لهیدگی برای قطرهای ۲۵ تا ۲۲۵ میلی‌متر، در دمای ۱۸ تا ۳۰ درجه‌ی سلسیوس انجام می‌شود.
• ارزیابی جوش: اگر حداکثر تا ۲ حلقه سیم حرارتی از هر طرف جدا شود، کیفیت قابل‌قبول است؛ بیش از ۲ حلقه یا جدایی کامل اتصال، غیرقابل‌قبول است.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۱۷

مباحث مرتبط

مبحث ۱۷: سامانه گاز طبیعی در ساختمانهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی