کلیات — مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات» (بند ۱-۱-۱۵) از مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان (آسانسورها و پلکان برقی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
- هدف از تدوین مبحث ۱۵
- حدود و دامنه‌ی کاربرد
- دستگاه‌ها و بالابرهای خارج از شمول این مبحث
- الزامات اجرایی، اداری و مستندسازی
خلاصه درسنامه
هدف از تدوین مبحث ۱۵
- این مبحث حداقل ضوابط لازم را برای جانمایی، طراحی، تأمین پیش‌نیازهای نصب، بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک وضع می‌نماید.
- بدین منظور سه دسته مطلب در این مبحث لحاظ شده: الف) ارائه‌ی راهکارهای طراحی و انتخاب مناسب‌ترین آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک با قابلیت بهره‌برداری مناسب از لحاظ موقعیت، تعداد، نوع، سرعت، ظرفیت و سایر موارد؛ ب) ارائه‌ی مقررات و ضوابط لازم در انتخاب و جانمایی (محل و تعداد) آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک؛ پ) ارائه‌ی ضوابط مربوط به بالا بردن کیفیت اجرا و بهره‌برداری.
- تبصره: جانمایی، طراحی، محاسبه، تأمین پیش‌نیازهای نصب، اجرا، بهره‌برداری و نگهداری آسانسورها، پلکان‌های برقی و پیاده‌روهای متحرک باید طبق مقررات این مبحث انجام گیرد؛ این امر نافی نوآوری، ابتکار و فناوری جدید نخواهد بود، مگر آنکه با اهداف مقررات شامل ایمنی، بهداشت، آسایش و صرفه‌ی اقتصادی مغایرت داشته باشد.
حدود و دامنه‌ی کاربرد
- طبق بند ۱-۱-۱۵، این مبحث کلیه‌ی ضوابط مربوط به انتخاب موقعیت، جانمایی، تعیین تعداد، نوع، طراحی، ضوابط تأمین پیش‌نیازهای نصب، اجرای محل نصب، چگونگی لحاظ‌نمودن نیروهای وارده، مشخصات فنی، حفاظت‌ها، ایمنی، نظارت عمومی بر نصب، آزمایش و تحویل انواع آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک را شامل می‌شود.
- انواع و کاربرد موضوع این مبحث (بند ۲-۱-۱۵) عبارت‌اند از: آسانسورهای کششی و آسانسورهای هیدرولیکی برای حمل بار، مسافر، تخت بیمار یا برانکارد و اتومبیل؛ آسانسورهای کششی یا هیدرولیکی نماباز، پانوراما و مسافربر؛ انواع پلکان‌برقی با پله‌های فلزی با زاویه‌ی شیب تا ۳۵ درجه؛ و پیاده‌روهای متحرک با پله‌های فلزی یا تسمه‌ای.
دستگاه‌ها و بالابرهای خارج از شمول این مبحث
- طبق بند ۳-۱-۱۵، دستگاه‌ها و بالابرهای زیر مشمول مقررات این مبحث نیستند و ضوابط ساخت و به‌کارگیری آن‌ها باید طبق استانداردهای معتبر بین‌المللی صورت گیرد.
- الف) بالابرهای ساختمانی نظیر وینچ‌های بالابر، جرثقیل برجی (تاورکرین) و غیره؛ ب) بالابرهایی که در خارج ساختمان‌ها کاربرد دارند و کلیه‌ی دستگاه‌های بالابر که به‌عنوان معبر دائمی ساختمان تلقی نمی‌شوند (مانند بالابرهای دنده‌شانه‌ای هنگام اجرای ساختمان)؛ پ) بالابرهای ضربدری یا قیچی (عموما کاربرد صنعتی).
- ت) آسانسورهای سرویس خاص (کتاب‌بر، غذابر و ...)؛ ث) سکوهای بالابر صندلی چرخ‌دار و معلول‌بر با حرکت قائم یا مایل؛ ج) پارکینگ‌های طبقاتی و بالابرهای مکانیزه‌ی خودروبر که عملکردی شبیه به آسانسور دارند؛ چ) نوار نقاله‌های باربر.
الزامات اجرایی، اداری و مستندسازی
- مقررات این مبحث از تاریخ ابلاغ آن قابل اجرا و الزامی بوده و کلیه‌ی طراحان، مهندسان، مجریان، مالکان و مراجع کنترل و بازرسی موظف به رعایت آن‌اند؛ رعایت این مبحث برای کلیه‌ی ساختمان‌هایی که فرآیند اخذ پروانه‌ی ساختمان آن‌ها تا تاریخ ابلاغ این مقررات آغاز نشده، الزامی است.
- در صورت ایجاد هرگونه تغییر اساسی در ساختمان که منجر به توسعه‌ی سطح، افزایش تعداد طبقات، تغییر کاربری یا تغییر محل آسانسورها گردد، لازم است محاسبات با در نظر گرفتن کلیه‌ی مقررات این مبحث تکرار شود؛ تغییرات اساسی در خود آسانسور که منجر به تغییر محل، ظرفیت یا سرعت گردد نیز باید با رعایت این مقررات انجام گیرد.
- کلیه‌ی اسناد، مدارک فنی و نقشه‌های ساختمانی، شامل جزییات کامل موقعیت، اطلاعات و مشخصات فنی آسانسور، پلکان‌برقی یا پیاده‌رو متحرک باید در اختیار کارفرما یا بهره‌بردار قرار گیرد و ایجاد هر تغییر پس از تحویل باید در نقشه‌ها اعمال و مدارک به‌روز شوند.
- در صورت تفاوت ضوابط این مبحث با سایر مباحث، ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری در راستای تأمین ایمنی ایجاد نماید ملاک عمل قرار می‌گیرد. آسانسور، پلکان‌برقی یا پیاده‌رو متحرک باید دارای شناسنامه‌ی فنی و اطلاعاتی باشد که فروشنده آن را همراه تجهیزات تحویل می‌دهد؛ لوازم، تجهیزات و سیستم‌های ایمنی آن‌ها باید مطابق با استانداردهای ملی مربوطه یا استانداردهای معتبر بین‌المللی باشند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| هدف اصلی مبحث ۱۵ | حداقل ضوابط جانمایی، طراحی، پیش‌نیازهای نصب و بهره‌برداری ایمن آسانسور/پلکان‌برقی/پیاده‌رو متحرک |
| انواع موضوع این مبحث | آسانسورهای کششی و هیدرولیکی، پلکان‌برقی (شیب تا ۳۵ درجه)، پیاده‌رو متحرک |
| نمونه‌های خارج از شمول | بالابرهای ساختمانی (وینچ/تاورکرین)، بالابرهای ضربدری/قیچی، آسانسورهای سرویس خاص، پارکینگ‌های طبقاتی، نوار نقاله‌های باربر |
| مرجع ترجیح در تعارض مقررات با سایر مباحث | ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری برای ایمنی ایجاد کند |
| زمان شروع الزام رعایت مبحث | از تاریخ ابلاغ، برای ساختمان‌های فاقد فرآیند اخذ پروانه تا آن تاریخ |
| مسئول نگهداری شناسنامه‌ی فنی و مدارک | کارفرما یا بهره‌بردار (یا هر دو) |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: هدف اصلی از تدوین مبحث ۱۵ (آسانسورها و پلکان‌برقی) چیست؟
الف) تعیین حداقل ضوابط جانمایی، طراحی، تأمین پیش‌نیازهای نصب و بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک
ب) تعیین الزامات بار برف و باد بر ساختمان
ج) تعیین ضوابط عایق‌بندی حرارتی نما
د) تعیین ضوابط تأسیسات برقی عمومی ساختمان
پاسخ صحیح: گزینه الف — تعیین حداقل ضوابط جانمایی، طراحی، تأمین پیش‌نیازهای نصب و بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک
این مبحث حداقل ضوابط لازم را برای جانمایی، طراحی، تأمین پیش‌نیازهای نصب، بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک وضع می‌نماید.
این مبحث حداقل ضوابط لازم را برای جانمایی، طراحی، تأمین پیش‌نیازهای نصب، بهره‌برداری ایمن و بهینه از آسانسور، پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک وضع می‌نماید.
سوال ۲: طبق تبصره‌ی بخش کلیات، رعایت مقررات این مبحث چه رابطه‌ای با نوآوری و فناوری جدید دارد؟
الف) نوآوری و فناوری جدید مطلقا ممنوع است
ب) این امر نافی نوآوری، ابتکار و فناوری جدید نیست، مگر آنکه با اهداف ایمنی، بهداشت، آسایش یا صرفه‌ی اقتصادی مغایرت داشته باشد
ج) فقط شرکت‌های خارجی مجاز به نوآوری‌اند
د) نوآوری فقط در پلکان‌برقی مجاز است، نه در آسانسور
پاسخ صحیح: گزینه ب — این امر نافی نوآوری، ابتکار و فناوری جدید نیست، مگر آنکه با اهداف ایمنی، بهداشت، آسایش یا صرفه‌ی اقتصادی مغایرت داشته باشد
طبق تبصره‌ی کلیات، رعایت مقررات نافی نوآوری، ابتکار و فناوری جدید نخواهد بود مگر آنکه با اهداف مقررات (ایمنی، بهداشت، آسایش، صرفه‌ی اقتصادی) مغایرت داشته باشد.
طبق تبصره‌ی کلیات، رعایت مقررات نافی نوآوری، ابتکار و فناوری جدید نخواهد بود مگر آنکه با اهداف مقررات (ایمنی، بهداشت، آسایش، صرفه‌ی اقتصادی) مغایرت داشته باشد.
سوال ۳: حداکثر زاویه‌ی شیب پله‌های فلزی انواع پلکان‌برقی موضوع این مبحث، طبق بند انواع و کاربرد، چند درجه است؟
الف) ۲۰ درجه
ب) ۳۰ درجه
ج) ۳۵ درجه
د) ۴۵ درجه
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۳۵ درجه
طبق بند ۲-۱-۱۵، انواع موضوع این مبحث شامل پلکان‌برقی با پله‌های فلزی با زاویه‌ی شیب تا ۳۵ درجه است.
طبق بند ۲-۱-۱۵، انواع موضوع این مبحث شامل پلکان‌برقی با پله‌های فلزی با زاویه‌ی شیب تا ۳۵ درجه است.
سوال ۴: کدام مورد زیر، طبق بند ۳-۱-۱۵، از دستگاه‌های خارج از شمول این مبحث نیست؟
الف) بالابرهای ضربدری یا قیچی با کاربرد صنعتی
ب) پارکینگ طبقاتی و بالابر مکانیزه‌ی خودروبر
ج) نوار نقاله‌ی باربر
د) آسانسور هیدرولیکی حمل مسافر داخل ساختمان اداری
پاسخ صحیح: گزینه د — آسانسور هیدرولیکی حمل مسافر داخل ساختمان اداری
آسانسورهای هیدرولیکی حمل مسافر جزو انواع موضوع این مبحث‌اند (بند ۲-۱-۱۵)، در حالی که بالابرهای ضربدری/قیچی، پارکینگ طبقاتی و نوار نقاله‌های باربر همگی طبق بند ۳-۱-۱۵ خارج از شمول‌اند.
آسانسورهای هیدرولیکی حمل مسافر جزو انواع موضوع این مبحث‌اند (بند ۲-۱-۱۵)، در حالی که بالابرهای ضربدری/قیچی، پارکینگ طبقاتی و نوار نقاله‌های باربر همگی طبق بند ۳-۱-۱۵ خارج از شمول‌اند.
سوال ۵: رعایت مقررات این مبحث برای کدام دسته از ساختمان‌ها الزامی اعلام شده است؟
الف) فقط ساختمان‌های تازه‌ساز پس از یک سال از تاریخ ابلاغ
ب) کلیه‌ی ساختمان‌هایی که فرآیند اخذ پروانه‌ی ساختمان آن‌ها تا تاریخ ابلاغ این مقررات آغاز نشده است
ج) فقط ساختمان‌های بلندمرتبه
د) فقط ساختمان‌های دولتی
پاسخ صحیح: گزینه ب — کلیه‌ی ساختمان‌هایی که فرآیند اخذ پروانه‌ی ساختمان آن‌ها تا تاریخ ابلاغ این مقررات آغاز نشده است
طبق بند ۵-۱-۱-۱۵، رعایت این مبحث برای کلیه‌ی ساختمان‌هایی که فرآیند اخذ پروانه‌ی ساختمان آن‌ها تا تاریخ ابلاغ این مقررات آغاز نشده است، الزامی می‌باشد.
طبق بند ۵-۱-۱-۱۵، رعایت این مبحث برای کلیه‌ی ساختمان‌هایی که فرآیند اخذ پروانه‌ی ساختمان آن‌ها تا تاریخ ابلاغ این مقررات آغاز نشده است، الزامی می‌باشد.
سوال ۶: در صورت وجود تفاوت میان ضوابط مبحث ۱۵ و سایر مباحث مقررات ملی ساختمان، کدام ضابطه ملاک عمل قرار می‌گیرد؟
الف) همیشه مبحث ۱۵ اولویت دارد
ب) همیشه مبحث دیگر اولویت دارد
ج) ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری در راستای تأمین ایمنی ایجاد نماید
د) ضابطه‌ای که هزینه‌ی کمتری داشته باشد
پاسخ صحیح: گزینه ج — ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری در راستای تأمین ایمنی ایجاد نماید
طبق بند ۱۰-۱-۱-۱۵، در صورتی‌که ضوابط مندرج در این مبحث با ضوابط مندرج در سایر مباحث تفاوت داشته باشد، لازم است ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری در راستای تأمین ایمنی ایجاد نماید، ملاک عمل قرار گیرد.
طبق بند ۱۰-۱-۱-۱۵، در صورتی‌که ضوابط مندرج در این مبحث با ضوابط مندرج در سایر مباحث تفاوت داشته باشد، لازم است ضابطه‌ای که محدودیت بیشتری در راستای تأمین ایمنی ایجاد نماید، ملاک عمل قرار گیرد.
سایر فصل‌های مبحث ۱۵
فصل ۲: تعاریففصل ۳: الزامات اولیه انتخاب آسانسورفصل ۴: طراحی و آماده‌سازی محل آسانسور و اجزاء آنفصل ۵: ویژگی آسانسورهای مورد استفاده افراد ناتوان جسمیفصل ۶: ویژگی‌های آسانسورهای هیدرولیکفصل ۷: الزامات آسانسورهای حمل خودروفصل ۸: آزمایش و تحویل گیریفصل ۹: حفاظت در مقابل آتش (آسانسورها)فصل ۱۰: برق اضطراریفصل ۱۱: الزامات اولیه طراحی (پلکان‌برقی)فصل ۱۲: ویژگی‌های سازه و نحوه انتخاب پلکان برقی و پیاده‌رو متحرکفصل ۱۳: تأثیرات پلکان‌برقی و پیاده‌رو متحرک بر سازه ساختمانفصل ۱۴: مشخصات فنی پلکان برقی و پیاده‌رو متحرکفصل ۱۵: حفاظت های فنی و ایمنیفصل ۱۶: حفاظت در مقابل آتش (پلکان‌برقی)فصل ۱۷: تحویل گیری و نگهداری
مباحث مرتبط
مبحث ۱۵: آسانسورها و پلکان برقیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی