کلیات — مبحث ۵ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات» (بند ۵-۱) از مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۳ سوال دارد.

فهرست مطالب

• هدف و دامنه‌ی کاربرد
• دسته‌بندی مصالح (۵-۱-۲)
• الزامات استاندارد (۵-۱-۳)
• ویژگی‌ها، تأیید کیفیت و مطابقت با استاندارد (۵-۱-۴ تا ۵-۱-۶)
• استفاده‌ی مجدد، مصالح نوین، انبارکردن و تولید در کارگاه
• الزامات واکنش در برابر آتش (۵-۱-۱۱)

خلاصه درسنامه

هدف و دامنه‌ی کاربرد

• هدف از تدوین مبحث ۵، ارائه‌ی مشخصات فنی مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی است، به‌منظور تأمین ایمنی، بهداشت، دوام، حفاظت محیط زیست و صرفه‌ی اقتصادی در ساختمان.
• دامنه‌ی کاربرد مبحث محدود به انواع مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی متعارف و نوین است که در بنای انواع ساختمان‌ها و تأسیسات مربوط مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• مهندسان طراح، ناظر و مجری باید با توجه به مشخصات ساختمان و تأسیسات، مصالح مناسب را انتخاب و حداقل مشخصات فنی آن‌ها را مطابق طرح ارائه کنند؛ مشخصات ارائه‌شده در طرح‌ها باید با ضوابط این مبحث تطبیق کند.
• با توجه به زلزله‌خیز بودن ایران، باید برای سبک‌سازی و کاهش جرم ساختمان، مصالح مقاوم و سبک با حداکثر نسبت مقاومت به وزن به کار برده شود تا ضمن ایمنی بیشتر، تأثیر زلزله بر ساختمان نیز کاهش یابد.
• با توجه به ضرورت حفظ محیط زیست، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان باید در استفاده‌ی مجدد، بازیافت و بازیابی مواد و مصالح ساختمانی، با رعایت ضوابط و صرفه‌ی اقتصادی، اهتمام ورزند.
• یادآوری: در مورد هر دسته از مصالح، رعایت الزامات مقرر در دیگر مباحث مقررات ملی نیز ضروری است.

دسته‌بندی مصالح (۵-۱-۲)

• مبحث ۵، مواد و مصالح و فرآورده‌های ساختمانی را در قالب ۲۰ گروه طبقه‌بندی می‌کند که هر گروه معمولا یک فصل مستقل همین مبحث را تشکیل می‌دهد: سیمان هیدرولیکی؛ آهک و فرآورده‌های آن؛ گچ و فرآورده‌های آن؛ ملات‌های ساختمانی؛ سنگ‌های ساختمانی؛ سنگدانه‌ها؛ کاشی سرامیکی؛ فرآورده‌های سفالی و آجرها؛ فرآورده‌های سیمانی؛ قیر و قطران.
• ادامه‌ی دسته‌بندی: عایق‌های رطوبتی؛ عایق‌های حرارتی؛ شیشه؛ یراق‌آلات ساختمانی؛ رنگ و پوشش‌های ساختمانی؛ پلیمرهای ساختمانی؛ چوب و فرآورده‌های آن؛ آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاری؛ فلزات غیرآهنی؛ نانومواد؛ و مصالح نوین (این آخری در پیوست ۱ مبحث ارائه شده و به‌طور مستقل فصل‌بندی نشده است).

الزامات استاندارد (۵-۱-۳)

• مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی باید از نظر ویژگی، مشخصات فنی و روش‌های آزمایش، منطبق با استانداردهای ملی ایران و معیارهای پذیرفته‌شده در هر بخش از این مبحث باشند.
• در مدت اعتبار مبحث، چنانچه استانداردها یا ویرایش‌های جدیدی از استاندارد به تصویب برسد، به استانداردهای موجود اضافه یا جایگزین آن‌ها خواهد شد.
• اگر در پاره‌ای از موارد استاندارد ملی وجود نداشته باشد، تا زمان تدوین استاندارد ملی، باید استانداردهای معتبر بین‌المللی نظیر ASTM و EN ISO ملاک عمل قرار گیرد.
• برخی استانداردهای سازمان ملی استاندارد جنبه‌ی اجباری و برخی جنبه‌ی اختیاری دارند که ممکن است در آینده اجباری شوند؛ اطلاعات به‌هنگام اجباری/اختیاری‌بودن استانداردها باید از پایگاه سازمان ملی استاندارد ایران اخذ شود.

ویژگی‌ها، تأیید کیفیت و مطابقت با استاندارد (۵-۱-۴ تا ۵-۱-۶)

• تولیدکنندگان و واردکنندگان مواد، مصالح و فرآورده‌ها باید ویژگی‌ها و مشخصات فنی آن‌ها را برابر استانداردهای مربوط معتبر بشمارند و در صورت درخواست مصرف‌کننده، توزیع‌کننده یا واردکننده، ملزم به ارائه‌ی مشخصات‌اند.
• کنترل ویژگی‌ها و تطابق با استانداردها، از طریق پروانه‌ی کاربرد نشان استاندارد، با سازمان ملی استاندارد یا آزمایشگاه‌های تأییدصلاحیت‌شده از سوی آن سازمان است.
• تعیین مشخصات فنی و تطابق ویژگی‌های کارکردی مصالح، بر اساس مقررات ملی ساختمان، با مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی (وابسته به وزارت راه و شهرسازی) و مراجع تأییدصلاحیت‌شده از سوی آن مرکز، و از طریق صدور گواهی‌نامه‌ی فنی است.
• طراحان و مجریان باید با توجه به محدوده‌ی کاربرد مصالح موردنظر، در نقشه‌ها و مدارک فنی مربوط، ویژگی‌ها و مشخصات فنی مصالح را تعیین کنند؛ استفاده از مصالحی که با مشخصات و معیارهای این مبحث تطابق ندارند، مجاز نیست.

استفاده‌ی مجدد، مصالح نوین، انبارکردن و تولید در کارگاه

• استفاده از مواد، مصالح و فرآورده‌های ساختمانی مستعمل، در صورت مطابقت مشخصات فنی آن‌ها با معیارهای این مبحث و توجه به نوع مصرف، بلامانع است.
• مصالح و فرآورده‌های ساختمانی نوین — از جمله مصالح نوین مندرج در پیوست ۱ مبحث — در صورتی قابل استفاده‌اند که مشخصات و دامنه‌ی کاربرد آن‌ها به تأیید سازمان ملی استاندارد یا مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی رسیده باشد و برای آن‌ها گواهی‌نامه‌ی فنی معتبر اخذ شده باشد.
• مواد و مصالح باید طوری انبار شوند که دسترسی به آن‌ها آسان باشد؛ مصالحی که زودتر وارد شده زودتر خارج و مصرف شود و با مصالح دیگر مخلوط نشود. محیط نگهداری نباید سبب از میان‌رفتن ویژگی‌های محصول یا بسته‌بندی آن (مانند تابش آفتاب و رطوبت) شود، و تمهیدات اطفای حریق باید پیش‌بینی شود.
• مواد، مصالح و فرآورده‌های تولیدی در کارگاه‌های ساختمانی — نظیر بتن — باید با مشخصات فنی پذیرفته‌شده در این مبحث مطابقت داشته باشد؛ رعایت نکات ایمنی در تولید آن‌ها در کارگاه، مطابق مبحث دوازدهم، الزامی است.

الزامات واکنش در برابر آتش (۵-۱-۱۱)

• علاوه بر ضوابط ذکرشده در مبحث ۵، رعایت ضوابط مبحث سوم (حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق) در خصوص واکنش مصالح در برابر آتش نیز الزامی است.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۵

مباحث مرتبط

مبحث ۵: مصالح و فرآورده‌های ساختمانیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی