کاشی سرامیکی — مبحث ۵ مقررات ملی ساختمان (فصل ۸)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کاشی سرامیکی» (بند ۵-۸) از مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۰ سوال دارد.
فهرست مطالب
- تعریف و مواد اولیه (۵-۸-۱)
- دسته‌بندی از جنبه‌های مختلف (۵-۸-۲)
- انواع ویژه: ضدباکتری/خودتمیزشونده و ضداسید (۵-۸-۲-۸ و ۹)
- استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۸-۳)
- ایمنی/بهداشت و سازگاری (۵-۸-۴ و ۵-۸-۵)
- بسته‌بندی، حمل و نگهداری (۵-۸-۶)
خلاصه درسنامه
تعریف و مواد اولیه (۵-۸-۱)
- کاشی سرامیکی، فرآورده‌ای با خواص و سامانه‌های مختلف است که معمولا برای پوشش دیوار، کف، تزئین سطوح داخلی/خارجی و حوض/استخر به کار می‌رود.
- مواد اولیه‌ی تولید کاشی: کائولن، خاک رس، بال‌کلی، فلدسپات، دولومیت، شاموت و برخی کانی‌های دیگر، به‌صورت دانه‌های کوچک‌تر از ۰٫۱ میلی‌متر؛ در برخی کاشی‌ها مواد رنگی نیز استفاده می‌شود.
دسته‌بندی از جنبه‌های مختلف (۵-۸-۲)
- روش تولید: اکسترودی، پرس خشک، یا سایر روش‌ها.
- مقدار جذب آب: کم (کمتر از ۳٪)، متوسط (۳ تا ۱۰٪، با دو زیرگروه ۳-۶٪ و ۶-۱۰٪)، و بالا (بیش از ۱۰٪).
- نوع نصب: تکی یا گروهی. محل مصرف: کاشی دیواری (ارتنوری، گرانیتی، پرسلانی، منوپروزا/تک‌پخت) و کاشی کف (جذب آب کم، گرانیتی، پرسلانی).
- پوشش رویه: لعاب‌دار یا بدون لعاب. طبق استاندارد ۲-۹۱۶۹، کاشی‌ها بر اساس کیفیت سطح در چهار رده طبقه‌بندی می‌شوند؛ مصارف کف بر اساس مقاومت سایشی، طبق استاندارد ۲۵، در پنج رده.
انواع ویژه: ضدباکتری/خودتمیزشونده و ضداسید (۵-۸-۲-۸ و ۹)
- کاشی سرامیکی ضدباکتری با خاصیت خودتمیزشوندگی: در سطح آن از پوشش‌های فوتوکاتالیستی مانند نانواکسیدتیتانیوم استفاده می‌شود.
- کاشی ضداسید (مقاوم در برابر اسید): محصولاتی بدون لعاب با جذب آب متوسط کمتر یا مساوی ۰٫۵٪؛ استحکام بالا و مقاومت در برابر اسیدها (به‌جز اسید فلوئوریدریک) دارند.
استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۸-۳)
- مشخصات فنی کاشی کف/دیوار طبق استاندارد ۲۵؛ کاشی موزاییکی گروهی طبق ۴۲۸۹؛ کاشی معرق لعاب‌دار/بدون لعاب طبق ۱۴۵۰۱؛ کاشی آنتی‌باکتریال/خودتمیزشونده علاوه بر استانداردهای ۲۵ و ۴۲۸۹ باید ضوابط استاندارد ۱۴۴۹۹ را نیز برآورده کند.
- کاشی شیشه‌ای طبق ۱۴۴۹۶؛ کاشی ضداسید طبق ۳۰۵۱؛ کاشی بتنی بام طبق ۱۶۲۰۸؛ چسب کاشی طبق ۱۲۴۹۲؛ روان‌ملات بندکشی طبق ۳-۱۰۷۲۰؛ کاشی تزئینی کف/دیوار طبق ۱۷۰۱۰.
- آزمایش‌های استاندارد: طول/عرض/ضخامت، مستقیم‌بودن اضلاع، گونیابودن، تخت‌بودن سطح، کیفیت سطح، جذب آب، نیروی شکست، مدول گسیختگی، مقاومت سایشی عمقی (بدون لعاب) یا سطحی (لعاب‌دار)، ضریب انبساط حرارتی، شوک حرارتی، ترک سطحی، یخ‌زدگی، ضریب اصطکاک (لغزندگی)، انبساط رطوبتی، تفاوت رنگ، ضربه، لکه‌گذاری، مواد شیمیایی، و میزان سرب و کادمیم آزادشده از سطح.
ایمنی/بهداشت و سازگاری (۵-۸-۴ و ۵-۸-۵)
- استفاده از کاشی‌های لعاب‌داری که لعابشان حاوی ترکیباتی مانند اکسیدهای سرب و کادمیم است، برای محیط زیست زیان‌بخش است.
- کارکنان محل انباشت بسته‌های کاشی باید به تجهیزات حفاظت شخصی (کلاه ایمنی، کفش/پوتین، دستکش، لباس ایمنی) مجهز باشند.
- کاشی با سایر مصالح ناسازگاری ندارد.
بسته‌بندی، حمل و نگهداری (۵-۸-۶)
- کاشی‌ها عمدتا در جعبه‌های مقوایی یا پوشش پلاستیکی پرس‌شده بسته‌بندی می‌شوند؛ مشخصات فنی و درجه، طبق استاندارد ۶۲۷۲، باید با رنگ ثابت و قابل‌رؤیت روی جعبه‌ها ثبت شود.
- در هوای بارانی، استفاده از برزنت و چادر برای حفاظت کارتن‌ها الزامی است؛ بسته‌های کاشی ضعیف باید در عقب وسیله‌ی نقلیه یا روی بسته‌های بزرگ‌تر قرار گیرند.
- کاشی‌های با جذب آب زیاد ترجیحا در محل سرپوشیده و در بسته‌بندی پلاستیکی نگهداری شوند؛ کاشی‌های پرسلانی به‌دلیل جذب آب بسیار کم نیاز ویژه‌ای به کنترل آب‌وهوا ندارند و می‌توانند در فضای باز نگهداری شوند (مگر ترک داشته باشند).
- ارتفاع انباشت بسته‌های کاشی افقی نباید بیش از ۴ ردیف باشد؛ کاشی‌های ضخیم‌تر باید زیر و نازک‌تر رو قرار گیرند؛ در انبارهای روباز، همه‌ی پالت‌ها باید شرینک‌شده باشند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| مرز جذب آب کم/متوسط/بالا | کم: <۳٪؛ متوسط: ۳-۱۰٪ (زیرگروه‌های ۳-۶٪ و ۶-۱۰٪)؛ بالا: >۱۰٪ |
| تعداد رده کیفیت سطح (استاندارد ۲-۹۱۶۹) | ۴ رده |
| تعداد رده مقاومت سایشی کاشی کف (استاندارد ۲۵) | ۵ رده |
| عامل خودتمیزشوندگی کاشی ضدباکتری | پوشش فوتوکاتالیستی، مانند نانواکسیدتیتانیوم |
| مرز جذب آب کاشی ضداسید | کمتر یا مساوی ۰٫۵٪ |
| استثنای مقاومت اسیدی کاشی ضداسید | مقاوم در برابر اسیدها به‌جز اسید فلوئوریدریک |
| استاندارد اصلی کاشی کف/دیوار | استاندارد ملی ایران شماره‌ی ۲۵ |
| حداکثر ردیف انباشت افقی کاشی | ۴ ردیف |
| قاعده‌ی سازگاری | کاشی با سایر مصالح ناسازگاری ندارد |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: مواد اولیه‌ی تولید کاشی سرامیکی، طبق بند ۵-۸-۱، شامل کدام موارد است؟
الف) کائولن، خاک رس، بال‌کلی، فلدسپات، دولومیت و شاموت
ب) فقط سیمان پرتلند
ج) فقط شیشه‌ی بازیافتی
د) فقط سنگ آهک
پاسخ صحیح: گزینه الف — کائولن، خاک رس، بال‌کلی، فلدسپات، دولومیت و شاموت
طبق بند ۵-۸-۱، مواد اولیه‌ی تولید کاشی عبارت‌اند از کائولن، خاک رس، بال‌کلی، فلدسپات، دولومیت، شاموت و برخی کانی‌های دیگر که به‌صورت دانه‌های کوچک‌تر از ۰٫۱ میلی‌متر درمی‌آیند.
طبق بند ۵-۸-۱، مواد اولیه‌ی تولید کاشی عبارت‌اند از کائولن، خاک رس، بال‌کلی، فلدسپات، دولومیت، شاموت و برخی کانی‌های دیگر که به‌صورت دانه‌های کوچک‌تر از ۰٫۱ میلی‌متر درمی‌آیند.
سوال ۲: طبق بند ۵-۸-۲-۲، کاشی‌های با جذب آب «کمتر از ۳ درصد» در کدام دسته قرار می‌گیرند؟
الف) جذب آب بالا
ب) جذب آب متوسط
ج) جذب آب کم
د) خارج از رده‌بندی
پاسخ صحیح: گزینه ج — جذب آب کم
طبق بند ۵-۸-۲-۲، کاشی‌های با جذب آب کمتر از ۳ درصد در دسته‌ی «جذب آب کم» قرار می‌گیرند؛ جذب متوسط ۳ تا ۱۰٪ و جذب بالا بیش از ۱۰٪ است.
طبق بند ۵-۸-۲-۲، کاشی‌های با جذب آب کمتر از ۳ درصد در دسته‌ی «جذب آب کم» قرار می‌گیرند؛ جذب متوسط ۳ تا ۱۰٪ و جذب بالا بیش از ۱۰٪ است.
سوال ۳: کاشی سرامیکی ضدباکتری با خاصیت خودتمیزشوندگی، طبق بند ۵-۸-۲-۸، از چه فناوری‌ای در سطح خود استفاده می‌کند؟
الف) پوشش‌های فوتوکاتالیستی مانند نانواکسیدتیتانیوم
ب) لایه‌ای از سرب خالص
ج) روکش پلی‌اتیلن
د) پوشش آهکی
پاسخ صحیح: گزینه الف — پوشش‌های فوتوکاتالیستی مانند نانواکسیدتیتانیوم
طبق بند ۵-۸-۲-۸، کاشی‌های سرامیکی ضدباکتری با خاصیت خودتمیزشوندگی، در سطح خود از پوشش‌های فوتوکاتالیستی همچون پوشش‌های حاوی نانواکسیدتیتانیوم استفاده می‌کنند.
طبق بند ۵-۸-۲-۸، کاشی‌های سرامیکی ضدباکتری با خاصیت خودتمیزشوندگی، در سطح خود از پوشش‌های فوتوکاتالیستی همچون پوشش‌های حاوی نانواکسیدتیتانیوم استفاده می‌کنند.
سوال ۴: طبق بند ۵-۸-۳-۱-۳، کاشی سرامیکی آنتی‌باکتریال و خودتمیزشونده، علاوه بر استانداردهای ۲۵ و ۴۲۸۹، باید کدام استاندارد را نیز برآورده سازد؟
الف) استاندارد ۱۴۴۹۹
ب) استاندارد ۳۸۹
ج) استاندارد ۲۷۶۱
د) استاندارد ۱۰۹۴۵
پاسخ صحیح: گزینه الف — استاندارد ۱۴۴۹۹
طبق بند ۵-۸-۳-۱-۳، کاشی‌های سرامیکی آنتی‌باکتریال و خودتمیزشونده باید علاوه بر استانداردهای ۲۵ و ۴۲۸۹، ضوابط استاندارد ملی شماره‌ی ۱۴۴۹۹ را نیز برآورده سازند.
طبق بند ۵-۸-۳-۱-۳، کاشی‌های سرامیکی آنتی‌باکتریال و خودتمیزشونده باید علاوه بر استانداردهای ۲۵ و ۴۲۸۹، ضوابط استاندارد ملی شماره‌ی ۱۴۴۹۹ را نیز برآورده سازند.
سوال ۵: طبق بند ۵-۸-۴-۱، استفاده از کدام نوع کاشی برای محیط زیست زیان‌بخش است؟
الف) کاشی‌های بدون لعاب
ب) کاشی‌های لعاب‌دار حاوی اکسیدهای سرب و کادمیم در لعابشان
ج) کاشی‌های ضداسید
د) کاشی‌های شیشه‌ای
پاسخ صحیح: گزینه ب — کاشی‌های لعاب‌دار حاوی اکسیدهای سرب و کادمیم در لعابشان
طبق بند ۵-۸-۴-۱، استفاده از کاشی‌های لعاب‌داری که در لعاب آن‌ها ترکیباتی مانند اکسیدهای سرب و کادمیم وجود دارد، برای محیط زیست زیان‌بخش است.
طبق بند ۵-۸-۴-۱، استفاده از کاشی‌های لعاب‌داری که در لعاب آن‌ها ترکیباتی مانند اکسیدهای سرب و کادمیم وجود دارد، برای محیط زیست زیان‌بخش است.
سوال ۶: طبق بند ۵-۸-۶-۴، چرا کاشی‌های پرسلانی نیاز ویژه‌ای به کنترل آب‌وهوا ندارند؟
الف) چون جذب آبشان بسیار کم است
ب) چون همیشه لعاب‌دارند
ج) چون از پلاستیک ساخته شده‌اند
د) چون فقط در فضای سرپوشیده تولید می‌شوند
پاسخ صحیح: گزینه الف — چون جذب آبشان بسیار کم است
طبق بند ۵-۸-۶-۴، کاشی‌های پرسلانی به‌دلیل جذب آب خیلی کم، به توجه ویژه‌ی آب‌وهوایی و دما/رطوبت خاصی نیاز ندارند و حتی در فضای باز نیز می‌توانند نگهداری شوند، مگر اینکه ترک داشته باشند.
طبق بند ۵-۸-۶-۴، کاشی‌های پرسلانی به‌دلیل جذب آب خیلی کم، به توجه ویژه‌ی آب‌وهوایی و دما/رطوبت خاصی نیاز ندارند و حتی در فضای باز نیز می‌توانند نگهداری شوند، مگر اینکه ترک داشته باشند.
سایر فصل‌های مبحث ۵
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: سیمان هیدرولیکیفصل ۳: آهک و فرآورده‌های آنفصل ۴: گچ و فرآورده‌های آنفصل ۵: ملات‌های ساختمانیفصل ۶: سنگ‌های ساختمانیفصل ۷: سنگدانه‌هافصل ۹: فرآورده‌های سفالی و آجرهافصل ۱۰: فرآورده‌های سیمانیفصل ۱۱: قیر و قطرانفصل ۱۲: عایق‌های رطوبتیفصل ۱۳: عایق‌های حرارتیفصل ۱۴: شیشهفصل ۱۵: یراق‌آلات ساختمانیفصل ۱۶: رنگ و پوشش‌های ساختمانیفصل ۱۷: پلیمرهای ساختمانیفصل ۱۸: چوب و فرآورده‌های آنفصل ۱۹: آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاریفصل ۲۰: فلزات غیرآهنیفصل ۲۱: نانومواد
مباحث مرتبط
مبحث ۵: مصالح و فرآورده‌های ساختمانیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی