شیشه — مبحث ۵ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۴)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «شیشه» (بند ۵-۱۴) از مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۱ سوال دارد.
فهرست مطالب
- تعریف و خواص فیزیکی (۵-۱۴-۱-۱)
- انواع عملکردی شیشه (۵-۱۴-۱-۲ تا ۱۲)
- شیشه‌ی سودالایم، ترکیب شیمیایی و پردازش (۵-۱۴-۱-۱۴ تا ۱۶)
- دسته‌بندی کاربردی (۵-۱۴-۲)
- استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۱۴-۳)
- ایمنی، سازگاری و بسته‌بندی/حمل (۵-۱۴-۴ تا ۶)
خلاصه درسنامه
تعریف و خواص فیزیکی (۵-۱۴-۱-۱)
- شیشه از مواد مصنوعی غیرفلزی و غیرآلی است؛ ماده‌ی مذابی که به‌صورت بی‌شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است.
- شیشه جسمی سخت، ترد، شفاف و نورگذر است، با سختی ۶ تا ۷ موس و وزن مخصوص ۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب.
انواع عملکردی شیشه (۵-۱۴-۱-۲ تا ۱۲)
- شیشه‌ی تنش‌زدایی‌شده: با سردشدن کنترل‌شده، تنش‌های باقی‌مانده کاهش می‌یابد و برش آسان‌تر می‌شود؛ همه‌ی انواع شیشه (فلوت، تخت، مشجر، سیمی) قابل‌تنش‌زدایی‌اند.
- شیشه‌ی عایق‌کاری (دو/چندجداره): دو یا چند جام موازی با درزبندی کامل؛ فضای بین آن‌ها معمولا هوای بدون رطوبت (یا گازهایی مانند آرگون)؛ فاصله‌گذارها حاوی مواد جاذب رطوبت‌اند.
- شیشه‌ی سیمی: شبکه‌ی سیمی فلزی در وسط شیشه؛ مستعد ترک‌خوردن است اما سیم، تکه‌های شکسته را کنار هم نگه می‌دارد و می‌تواند در برابر آتش تا چند ساعت مقاومت کند.
- شیشه‌ی پوشش‌دار: یک یا چند لایه‌ی نازک مواد غیرآلی، برای اصلاح بازتابندگی نور، بازتابش/عبور گرمای خورشید و قابلیت انتشار سطح.
- شیشه‌ی فلوت: با ریزش مذاب شیشه از کوره به حمام فلز مذاب تولید می‌شود؛ سطوح صاف و موازی، دید واضح بدون واپیچش.
- شیشه‌ی نشکن حرارتی: با گرمایش و سپس سرمایش سریع، تنش فشاری سطحی ایجاد می‌شود؛ مقاومت بیشتری در برابر ضربه دارد و اگر بشکند، به قطعات ریز نسبتا بی‌خطر خرد می‌شود؛ پس از حرارت‌دهی دیگر قابل‌برش نیست.
- شیشه‌ی لایه‌دار: دو یا چند قطعه‌ی شیشه با لایه‌های داخلی تقویت‌کننده (معمولا پلی‌وینیل‌بوتیرال، PVB) که تکه‌های شیشه را در محل نگه می‌دارد و مانع پراکندگی می‌شود.
- شیشه‌ی نقره‌کاری‌شده: با رسوب نقره (یا گاه طلا/مس) روی شیشه تولید می‌شود، مانند آینه. شیشه‌ی بوروسیلیکاتی: مقاومت بالا در برابر شوک حرارتی.
شیشه‌ی سودالایم، ترکیب شیمیایی و پردازش (۵-۱۴-۱-۱۴ تا ۱۶)
- شیشه‌ی سیلیکاتی سودالایم، طبق استاندارد ۱-۱۰۶۷۳، درصدهای اکسید عناصر سیلیسیم، کلسیم، سدیم، منیزیم و آلومینیم به‌ترتیب ۶۹-۷۳٪، ۵-۱۳٪، ۱۰-۱۶٪، ۰-۶٪ و ۰-۳٪ دارد.
- شیشه‌ی تخت کششی: با کشش عمودی پیوسته‌ی مذاب شیشه با ضخامت معین ساخته می‌شود؛ سطوحش همواره کاملا موازی نیستند و ممکن است واپیچش اندکی در بازتابش پدید آید.
- ماسه‌پاشی (سندبلاست): سطح شیشه با فشار هوا و ماسه یا ساینده‌های دیگر مضرس می‌شود؛ رده‌های سطح حاصل: نرم، متوسط یا زبر.
دسته‌بندی کاربردی (۵-۱۴-۲)
- شیشه‌های جام: سطح ساده، برجسته، رنگی، بی‌رنگ، یک‌لایه، دولایه، شفاف، مات، پوشش‌دار و بدون پوشش.
- شیشه‌های لایه‌دار PVB انواع متداول: ایمنی، حفاظتی، کنترل‌کننده‌ی نور خورشید، کنترل‌کننده‌ی پرتو فرابنفش، کنترل‌کننده‌ی صوت، نیمه‌شفاف و سیمی. شیشه‌های لایه‌دار حفاظتی: مقاوم در برابر ضربه‌ی ابزار دستی، ضدگلوله و ضدانفجار.
- شیشه‌های لایه‌دار سیمی: مقاوم آتش، آشکارساز (سیم‌های ظریف برای تشخیص مکان شیشه) و هشداردهنده (سیم‌های نازک متصل به سامانه‌ی هشدار که با شکستن شیشه فعال می‌شود).
- بلوک شیشه‌ای توپر: شیشه‌ی ضخیم برای رساندن نور از بام/فضای آزاد به طبقه‌ی پایین. بلوک شیشه‌ای توخالی: دو صفحه‌ی جوش‌خورده با فضای خالی از هوا در میان، برای عایق صدا/گرما و عبور نور.
- پشم شیشه: الیاف شیشه‌ای بسیار نازک درهم، عایق صدا و گرما. الیاف شیشه: فیبر شیشه‌ای برای درزها و ناصافی‌ها، نمدکاری و کاغذ دیواری.
استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۱۴-۳)
- شیشه‌ی جام باید مسطح/برجسته، بدون موج، حباب، لب‌پریدگی، ترک، لکه یا خم باشد؛ آزمون کج‌ودید زاویه‌ی ۶۰ درجه: جسم در فاصله‌ی یک‌متری نباید کج‌ودیده شود.
- در شیشه‌ی ایمنی هیچ خراش/ترکی مجاز نیست، مگر لب‌پریدگی کمتر از ۱۳ میلی‌متر که قابل‌چشم‌پوشی است.
- استانداردهای اختصاصی: عایق صوتی شیشه (۱۳۷۵۷)، مقاومت آتش‌وردگی پوشش‌های نسوز شیشه‌ای (۱۳۷۵۶)، شیشه‌ی نقره‌اندود خارجی (۱۳۶۸۸)، شیشه‌ی سودالایم فلوت/کششی/مشجر (۲-۱۰۶۷۳/۴-۱۰۶۷۳/۵-۱۰۶۷۳)، شیشه‌ی لایه‌دار (۱-۱۶۳۷۳ الی ۶-۱۶۳۷۳)، شیشه‌ی سرامیک (۱-۲-۱۶۹۶۴)، بلوک شیشه‌ای (۲-۱۸۹۰۸).
- نمای شیشه‌ای باید در برابر باد طبق مبحث ششم طراحی شود و باید قادر به تحمل نیروهای لرزه‌ای باشد.
ایمنی، سازگاری و بسته‌بندی/حمل (۵-۱۴-۴ تا ۶)
- هنگام کار با شیشه باید از دستکش‌های ضخیم استفاده شود.
- شیشه با دیگر مصالح سازگار است.
- جام‌های شیشه باید با پوشال محکم بسته‌بندی و در جعبه‌های چوبی مقاوم نگهداری/حمل شوند؛ بین هر دو جام باید برگ‌های کاغذی نهاده شود تا از تماس دو سطح شیشه جلوگیری شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| سختی شیشه (مقیاس موس) | ۶ تا ۷ |
| وزن مخصوص شیشه | ۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب |
| درصد اکسید سیلیسیم در شیشه‌ی سودالایم | ۶۹ تا ۷۳٪ (استاندارد ۱-۱۰۶۷۳) |
| لایه‌ی داخلی متداول شیشه‌ی لایه‌دار | پلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB) |
| ویژگی شیشه‌ی نشکن حرارتی هنگام شکستن | خردشدن به قطعات ریز نسبتا بی‌خطر |
| حداکثر لب‌پریدگی مجاز در شیشه‌ی ایمنی | ۱۳ میلی‌متر |
| آزمون کیفی شیشه‌ی جام | دید جسم از زاویه‌ی ۶۰ درجه در فاصله‌ی یک متر نباید کج‌ودیده باشد |
| مرجع طراحی نمای شیشه‌ای در برابر باد | مبحث ششم مقررات ملی |
| قاعده‌ی سازگاری | شیشه با دیگر مصالح سازگار است |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: شیشه طبق بند ۵-۱۴-۱-۱ از نظر فیزیکی و شیمیایی چگونه توصیف می‌شود؟
الف) ماده‌ی مذابی که به‌صورت بی‌شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است
ب) فلزی با ساختار بلوری منظم
ج) ترکیبی آلی کاملا محلول در آب
د) سنگ رسوبی طبیعی
پاسخ صحیح: گزینه الف — ماده‌ی مذابی که به‌صورت بی‌شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱، شیشه از مواد مصنوعی غیرفلزی و غیرآلی است که از نظر فیزیکی و شیمیایی، ماده‌ی مذابی است که به‌صورت بی‌شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است.
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱، شیشه از مواد مصنوعی غیرفلزی و غیرآلی است که از نظر فیزیکی و شیمیایی، ماده‌ی مذابی است که به‌صورت بی‌شکل و بدون تبلور به حالت صلب سرد شده است.
سوال ۲: سختی شیشه طبق بند ۵-۱۴-۱-۱ در مقیاس موس چقدر است؟
الف) ۱ تا ۲
ب) ۳ تا ۴
ج) ۶ تا ۷
د) ۹ تا ۱۰
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۶ تا ۷
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱، شیشه جسمی سخت، ترد، شفاف و نورگذر است با سختی ۶ تا ۷ موس و وزن مخصوص ۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب.
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱، شیشه جسمی سخت، ترد، شفاف و نورگذر است با سختی ۶ تا ۷ موس و وزن مخصوص ۲٫۲۰ تا ۴ گرم بر سانتی‌مترمکعب.
سوال ۳: طبق بند ۵-۱۴-۱-۷، شیشه‌ی سیمی در برابر آتش چه ویژگی‌ای دارد؟
الف) می‌تواند بر حسب اندازه، تا چند ساعت در برابر آتش مقاومت کند
ب) فورا منفجر می‌شود
ج) هیچ مقاومتی در برابر آتش ندارد
د) فقط در برابر سرما مقاوم است
پاسخ صحیح: گزینه الف — می‌تواند بر حسب اندازه، تا چند ساعت در برابر آتش مقاومت کند
طبق بند ۵-۱۴-۱-۷، شبکه‌ی سیمی داخل شیشه، تکه‌های شکسته را کنار هم نگه می‌دارد و شیشه‌ی سیمی می‌تواند بر حسب اندازه‌ای که دارد تا چند ساعت در برابر آتش مقاومت کند.
طبق بند ۵-۱۴-۱-۷، شبکه‌ی سیمی داخل شیشه، تکه‌های شکسته را کنار هم نگه می‌دارد و شیشه‌ی سیمی می‌تواند بر حسب اندازه‌ای که دارد تا چند ساعت در برابر آتش مقاومت کند.
سوال ۴: متداول‌ترین لایه‌ی داخلی شیشه‌ی لایه‌دار، طبق بند ۵-۱۴-۱-۱۱، چه ماده‌ای است؟
الف) پلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB)
ب) پلی‌استایرن منبسط (EPS)
ج) پلی‌یورتان صلب
د) سیلیکون خالص
پاسخ صحیح: گزینه الف — پلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB)
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱۱، متداول‌ترین لایه‌ی داخلی شیشه‌ی لایه‌دار پلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB) است.
طبق بند ۵-۱۴-۱-۱۱، متداول‌ترین لایه‌ی داخلی شیشه‌ی لایه‌دار پلی‌وینیل‌بوتیرال (PVB) است.
سوال ۵: بلوک شیشه‌ای توخالی، طبق بند ۵-۱۴-۲-۶، برای چه اهدافی به کار می‌رود؟
الف) عایق صدا و گرما و عبور نور
ب) فقط تزئین نما بدون عملکرد عایقی
ج) فقط باربری سازه‌ای
د) فقط ذخیره‌سازی آب
پاسخ صحیح: گزینه الف — عایق صدا و گرما و عبور نور
طبق بند ۵-۱۴-۲-۶، بلوک شیشه‌ای توخالی از دو صفحه‌ی جوش‌خورده با فضای خالی از هوا در میان ساخته می‌شود و برای عایق صدا و عایق گرما و عبور نور به کار می‌رود.
طبق بند ۵-۱۴-۲-۶، بلوک شیشه‌ای توخالی از دو صفحه‌ی جوش‌خورده با فضای خالی از هوا در میان ساخته می‌شود و برای عایق صدا و عایق گرما و عبور نور به کار می‌رود.
سوال ۶: طبق بند ۵-۱۴-۳-۱-۶، نمای شیشه‌ای باید طبق کدام مبحث مقررات ملی در برابر باد طراحی شود؟
الف) مبحث ششم
ب) مبحث نهم
ج) مبحث هجدهم
د) مبحث نوزدهم
پاسخ صحیح: گزینه الف — مبحث ششم
طبق بند ۵-۱۴-۳-۱-۶، نمای‌های شیشه‌ای باید در برابر باد مطابق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان طراحی شوند و همچنین باید قادر به تحمل نیروهای لرزه‌ای باشند.
طبق بند ۵-۱۴-۳-۱-۶، نمای‌های شیشه‌ای باید در برابر باد مطابق مبحث ششم مقررات ملی ساختمان طراحی شوند و همچنین باید قادر به تحمل نیروهای لرزه‌ای باشند.
سایر فصل‌های مبحث ۵
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: سیمان هیدرولیکیفصل ۳: آهک و فرآورده‌های آنفصل ۴: گچ و فرآورده‌های آنفصل ۵: ملات‌های ساختمانیفصل ۶: سنگ‌های ساختمانیفصل ۷: سنگدانه‌هافصل ۸: کاشی سرامیکیفصل ۹: فرآورده‌های سفالی و آجرهافصل ۱۰: فرآورده‌های سیمانیفصل ۱۱: قیر و قطرانفصل ۱۲: عایق‌های رطوبتیفصل ۱۳: عایق‌های حرارتیفصل ۱۵: یراق‌آلات ساختمانیفصل ۱۶: رنگ و پوشش‌های ساختمانیفصل ۱۷: پلیمرهای ساختمانیفصل ۱۸: چوب و فرآورده‌های آنفصل ۱۹: آهن، فرآورده‌های آهنی و مصالح جوشکاریفصل ۲۰: فلزات غیرآهنیفصل ۲۱: نانومواد
مباحث مرتبط
مبحث ۵: مصالح و فرآورده‌های ساختمانیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی