گچ و فرآورده‌های آن — مبحث ۵ مقررات ملی ساختمان (فصل ۴)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «گچ و فرآورده‌های آن» (بند ۵-۴) از مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (مصالح و فرآورده‌های ساختمانی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۳ سوال دارد.

فهرست مطالب

• تعریف (۵-۴-۱)
• جدول دسته‌بندی گچ‌ها و اندودهای گچی (جدول ۵-۴-۱)
• گچ گیپتون (۵-۴-۲-۲)
• فرآورده‌های گچی (۵-۴-۲-۳)
• استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۴-۳)
• ایمنی/بهداشت و سازگاری (۵-۴-۴ و ۵-۴-۵)
• بسته‌بندی، حمل و نگهداری (۵-۴-۶)

خلاصه درسنامه

تعریف (۵-۴-۱)

• گچ ساختمانی، با فرمول شیمیایی CaSO4·½H2O، از مواد چسباننده‌ی ساختمانی (چسباننده‌ی هوایی) است که در صورت خالص‌بودن سفیدرنگ است.
• گچ ساختمانی از پختن سنگ گچ، در دمای کم (حدود ۱۸۰ درجه‌ی سلسیوس در شرایط آزمایشگاهی)، به دست می‌آید.

جدول دسته‌بندی گچ‌ها و اندودهای گچی (جدول ۵-۴-۱)

• گروه A — انواع گچ ساختمانی: A1 (گچ کاربرد عمومی، مانند گچ زیرکار)؛ A2 (گچ سفیدکاری)؛ A3 (گچ برای فرآورده‌های گچی پیش‌ساخته مانند بلوک گچی، صفحات روکش‌دار، اجزای سقف کاذب).
• گروه B — اندودهای گچی آماده: B1 (اندود گچ ساختمانی، حداقل ۵۰٪ گچ به‌همراه افزودنی و ماسه‌ی معمولی)؛ B2 (اندود پایه‌گچی، حداکثر ۵۰٪ گچ)؛ B3 (اندود گچ-آهک، ترکیب B1/B2 با حداقل ۵٪ آهک ساختمانی)؛ B4 (اندود گچی سبک‌وزن، حداقل ۵۰٪ گچ با سبک‌دانه)؛ B5 (اندود پایه‌گچی سبک‌وزن، حداکثر ۵۰٪ گچ)؛ B6 (اندود گچ-آهک سبک‌وزن)؛ B7 (اندود گچی سختی‌سطحی اصلاح‌شده، برای پوشش‌های سطوح بتنی).
• گروه C — اندودهای گچی ساختمانی ویژه: C1 (برای تولید قطعات گچی الیاف‌دار)؛ C2 (ملات گچی، برای آجرچینی دیوارهای غیرباربر و جداگرها)؛ C3 (اندود آکوستیکی، جذب صدا)؛ C4 (اندود عایق حرارتی)؛ C5 (اندود محافظ آتش)؛ C6 (اندود لایه‌نازک/پرداخت)؛ C7 (اندود مرکب پرداخت نازک با ضخامت ۰٫۱ تا ۰٫۳ میلی‌متر، برای سطح صاف).

گچ گیپتون (۵-۴-۲-۲)

• گچ گیپتون، اندود گچ ساختمانی برای اندودکاری با سختی سطحی اصلاح‌شده است، ویژه‌ی پوشش‌های سطوح بتنی؛ مقدار گچ مصرفی در آن حداقل ۵۰٪ است و در دسته‌ی B7 (طبق استاندارد ۱-۱۲۰۱۵) قرار می‌گیرد.

فرآورده‌های گچی (۵-۴-۲-۳)

• بلوک گچی: از گچ ساختمانی فرآوری‌شده و آب (احتمالا با الیاف/پرکننده/ماسه) تولید می‌شود؛ مکعب‌مستطیل با کام‌وزبانه روی حداقل دو لبه؛ کاربرد در تیغه‌های غیرباربر و محافظت ستون/چاه آسانسور در برابر آتش؛ بر حسب چگالی خشک در سه رده (کم/متوسط/زیاد)، بر حسب جذب آب در سه رده و بر حسب مقاومت در دو رده‌ی A و R (استاندارد ۲۷۸۶) طبقه‌بندی می‌شود.
• بلوک سبک گچی: از گچ صنعتی، سبک‌دانه و مواد پلیمری محلول در آب ساخته می‌شود؛ کاربرد در تیغه‌های غیرباربر و پوشش سقف تیرچه؛ طبق استاندارد ۱۴۵۰۲ در دو رده‌ی چگالی کم (۶۰۰-۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب) و متوسط (۸۰۰-۱۰۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب).
• صفحات روکش‌دار گچی: فرآورده‌های مستطیل‌شکل و مسطح با هسته‌ی گچی پوشیده با کاغذ کرافت؛ برای تیغه‌چینی خشک، سقف کاذب، دیوار جداکننده و پوشش قطعات سازه‌ای؛ در انواع مقاوم در برابر آتش، جذب آب کم، تراکم کنترل‌شده، سختی سطحی زیاد و مقاومت خمشی زیاد تولید می‌شوند. نوع الیافی، با الیاف معدنی/غیرمعدنی پخش‌شده مسلح می‌شود.
• پنل مرکب صفحات روکش‌دار گچی عایق حرارتی/صوتی: از لایه‌گذاری یک فرآورده‌ی عایق‌کاری درون صفحات گچی ساخته می‌شود؛ رده‌۱ با فوم‌های EPS، XPS، پلی‌یورتان صلب، PUR/PIR یا فنولیک (PF)؛ رده‌۲ با پشم معدنی (MW).
• سقف‌پوش‌های گچی: قطعات پیش‌ساخته‌ی گچی با لبه‌ی داخلی ماهیچه‌دار، از مخلوط گچ، آب، الیاف شیشه و افزودنی؛ برای پوشش نمای سقف؛ در انواع مشبک (برای تهویه)، مشبک آکوستیکی و غیرمشبک تولید می‌شوند.

استانداردها و آزمایش‌ها (۵-۴-۳)

• ویژگی‌های فیزیکی/مکانیکی گچ ساختمانی و اندودهای آماده طبق استاندارد ۱-۱۲۰۱۵؛ اگر رطوبت نسبی هوا بیش از ۶۰٪ باشد، باید از گچ‌های اصلاح‌شده (پایدار در برابر رطوبت) استفاده شود.
• استفاده از ملات گچ، برای چسباندن قطعات بنایی در دیوارهای غیرباربر مجاز است. استانداردهای اختصاصی: بلوک گچی (۲۷۸۶)، بلوک گچی سبک (۱۴۵۰۲)، صفحات روکش‌دار (۱۴۸۱۸)، صفحات مسلح‌شده با الیاف (۱-۱۴۴۷۸ و ۲-۱۴۴۷۸)، سقف‌پوش (۱۱۶۱)، پنل مرکب عایق (۱۲۸۰۵)، بتن گچی (۵۰۳۲)، ماسه‌ی ملات گچ (۵۰۳۳).
• آزمایش‌های شیمیایی گچ (استانداردهای ۲-۱۲۰۱۵، ۵۰۲۹، ۵۴۸۲): آب آزاد در ۴۵ درجه، آب ترکیبی در ۲۱۵-۲۳۰ درجه، افت حرارتی در ۲۸۰-۳۰۰ درجه، دی‌اکسید کربن، سیلیس، اکسیدهای آهن/آلومینیم/کلسیم/منیزیم، تری‌اکسید گوگرد، نمک‌های سدیم و پتاسیم.
• آزمایش‌های فیزیکی گچ: آب آزاد، نرمی، غلظت نرمال (دستگاه ویکات اصلاح‌شده)، زمان گیرش، مقاومت فشاری و خمشی، چگالی. آزمایش‌های بلوک گچی (استاندارد ۲۷۸۶): ابعاد، تخت‌بودن، چگالی خشک، جرم سطحی، مقاومت خمشی، رطوبت، pH، جذب آب و سختی سطحی.

ایمنی/بهداشت و سازگاری (۵-۴-۴ و ۵-۴-۵)

• استفاده از کلاه ایمنی، عینک/نقاب حفاظتی، کفش و پوتین حفاظتی، دستکش، ماسک و لباس ایمنی برای کارگران الزامی است؛ بارگیری باید با وسایل مناسب و کمترین گردوغبار انجام شود و کارگران باید برای جلوگیری از پارگی پاکت‌ها آموزش ببینند.
• در مناطق مرطوب، قطعات فولادی مجاور گچ باید پیش از گچ‌کاری با رنگ‌های ضدزنگ پوشانده شوند؛ در نقاط مرطوب، گچ و فرآورده‌های گچی را نباید مستقیما در مجاورت بتن و سایر فرآورده‌های سیمانی به کار برد.

بسته‌بندی، حمل و نگهداری (۵-۴-۶)

• گچ ساختمانی باید خشک و عاری از کلوخه باشد و در پاکت حمل شود؛ کیسه‌های پلی‌پروپیلنی روکش‌دار مطابق استاندارد ۱۰۷۴۰، و کاغذ پاکت مطابق استاندارد ۴۵۴۳.
• انبار نگهداری گچ پاکتی باید سرپوشیده، تمیز و عاری از رطوبت باشد؛ در نگهداری درازمدت، پاکت‌ها باید روی سکوی چوبی/پلاستیکی و با فاصله‌ی حداقل ۱۰ سانتی‌متر از دیوار انبار شوند.
• در نگهداری کوتاه‌مدت و روباز، پاکت‌ها روی سکویی به ارتفاع حداقل ۱۰ سانتی‌متر چیده و با برزنت/روکش ضدآب پوشانده می‌شوند؛ در این حالت حداکثر ۱۴ پاکت و حداکثر یک هفته انبار مجاز است.
• وسیله‌ی حمل باید سرپوشیده، تمیز و قابل‌پوشش با مواد آب‌بند باشد تا از خیس‌شدن، جابه‌جایی و پارگی پاکت‌ها جلوگیری شود؛ تخلیه با کامیون کمپرسی یا پرتاب‌کردن پاکت‌ها مجاز نیست.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۵

مباحث مرتبط

مبحث ۵: مصالح و فرآورده‌های ساختمانیهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی