کلیات — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «کلیات» (بند ۸-۱) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۸ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
هدف از تدوین مبحث ۸
- هدف از این مبحث، ارائه‌ی حداقل ضوابط و مقرراتی است که با رعایت آن‌ها میزان مناسبی از پنج ویژگی در ساختمان‌های بامصالح بنایی به‌دست می‌آید: مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی و یکپارچگی.
- مقاومت یعنی ساختمان و اعضای آن در طول عمر مفید، بارهای وارده را به‌خوبی تحمل کنند و آسیب قابل‌ملاحظه نبینند.
- پایداری یعنی حالت تعادل بین بارهای وارده، در جزء یا کل، تحت تاثیر تغییرشکل‌ها دچار اختلال نشده و پیکره‌ی اصلی ساختمان دچار فروریزش نشود.
- بهره‌برداری یعنی ساختمان عملکرد مورد انتظارش را در طول عمر مفید حفظ کند و افزایش تغییرشکل‌ها، ترک‌خوردگی‌ها یا ارتعاشات زیاد، مانعی برای استفاده‌کنندگان ایجاد نکند.
- پایایی یعنی مواد تشکیل‌دهنده (واحد مصالح بنایی، ملات، فولاد، بتن) با شرایط محیط و بهره‌برداری سازگاری کافی داشته باشند تا فرسودگی یا انهدام زودهنگام رخ ندهد.
- یکپارچگی یعنی اعضای ساختمان و اتصالات بین آن‌ها چنان تنظیم شوند که یک یا چند مسیر مناسب برای عبور بارها به سمت شالوده فراهم شده و همبستگی کل ساختمان تامین شود.
دامنه‌ی کاربرد و مبانی استانداردی
- این مبحث شامل ضوابط طراحی مهندسی و ساخت ساختمان‌های بنایی است و برای آن دسته از اعضای سازه‌ای و غیرسازه‌ای تدوین شده که در ساخت آن‌ها از مصالح بنایی استفاده می‌شود.
- مصالح مصرفی باید ضوابط این مبحث را دارا باشند و طوری انتخاب شوند که ایمنی، عملکرد سازه‌ای، پایایی و شکل ظاهری سازه، با توجه کافی به شرایط محیطی، تامین شود.
- استانداردهای پذیرفته‌شده در این مبحث، استانداردهای ملی ایران است و باید در همه‌ی زمینه‌ها به آن‌ها رجوع شود؛ در نبود استاندارد داخلی برای برخی مسائل، استانداردهای معتبر بین‌المللی ملاک عمل قرار می‌گیرد.
- ضوابط کلی و مقررات مربوط به ساختمان‌های بنایی باید در چارچوب مفاد این مبحث و سایر مباحث مرتبط مقررات ملی ساختمان باشد.
- این مبحث دو نوع ساختمان بنایی را دربر می‌گیرد: ساختمان بنایی مسلح (فصل چهارم) و ساختمان بنایی با کلاف (فصل پنجم).
دو سامانه‌ی اصلی ساختمان بنایی
- ساختمان بنایی مسلح: ساختمانی است که با آجر، سنگ یا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آن‌ها ساخته شده و در آن میلگردهای فولادی به‌همراه مصالح بنایی برای تحمل نیرو به‌کار می‌روند؛ معمولا واحد بنایی فشار و میلگردهای فولادی کشش را تحمل می‌کنند.
- ساختمان بنایی با کلاف: ساختمانی است که با آجر، سنگ یا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آن‌ها ساخته شده و در آن تمام بارهای قائم و نیروهای جانبی توسط دیوارها تحمل می‌شوند؛ کلاف با نقش محصورکنندگی، یکپارچگی ساختمان را افزایش می‌دهد.
- این مبحث علاوه بر این دو مبحث، بند ۴-۱-۸ (علائم اختصاری) را نیز شامل فهرست نمادهای به‌کاررفته در روابط طراحی فصل‌های چهارم و پیوست روش تنش مجاز می‌داند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| پنج ویژگی هدف مبحث ۸ | مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی، یکپارچگی |
| مبنای استانداردی | استانداردهای ملی ایران؛ در نبودشان، استانداردهای معتبر بین‌المللی |
| دو نوع ساختمان موضوع این مبحث | بنایی مسلح (فصل چهارم) و بنایی با کلاف (فصل پنجم) |
| در بنایی مسلح چه چیزی فشار/کشش را تحمل می‌کند | واحد بنایی عمدتا فشار؛ میلگرد فولادی عمدتا کشش |
| در بنایی با کلاف بارها چگونه تحمل می‌شوند | تمام بار قائم و جانبی توسط دیوارها؛ کلاف نقش محصورکننده و یکپارچه‌کننده دارد |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: هدف از تدوین مبحث ۸ (طرح و اجرای ساختمان‌های بامصالح بنایی) چیست؟
الف) ارائه‌ی حداقل ضوابطی که مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی و یکپارچگی مناسب را در ساختمان‌های بامصالح بنایی تامین کند
ب) تعیین ضوابط عایق‌بندی صوتی ساختمان‌ها
ج) تعیین الزامات تاسیسات مکانیکی ساختمان
د) تعیین ضوابط مصرف انرژی در ساختمان‌های بنایی
پاسخ صحیح: گزینه الف — ارائه‌ی حداقل ضوابطی که مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی و یکپارچگی مناسب را در ساختمان‌های بامصالح بنایی تامین کند
طبق بند ۱-۱-۸، هدف از این مبحث ارائه‌ی حداقل ضوابط و مقرراتی است که مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی و یکپارچگی مناسب را در ساختمان‌های بامصالح بنایی فراهم کند.
طبق بند ۱-۱-۸، هدف از این مبحث ارائه‌ی حداقل ضوابط و مقرراتی است که مقاومت، پایداری، بهره‌برداری، پایایی و یکپارچگی مناسب را در ساختمان‌های بامصالح بنایی فراهم کند.
سوال ۲: طبق تعریف بند ۱-۱-۸، «پایایی» به چه معناست؟
الف) توان تحمل بارها بدون آسیب قابل‌ملاحظه
ب) سازگاری کافی مواد تشکیل‌دهنده با شرایط محیط و بهره‌برداری، به‌گونه‌ای که فرسودگی یا انهدام زودهنگام رخ ندهد
ج) حفظ تعادل بین بارهای وارده و جلوگیری از فروریزش
د) وجود حداقل یک مسیر بار به سمت شالوده
پاسخ صحیح: گزینه ب — سازگاری کافی مواد تشکیل‌دهنده با شرایط محیط و بهره‌برداری، به‌گونه‌ای که فرسودگی یا انهدام زودهنگام رخ ندهد
پایایی یعنی مواد تشکیل‌دهنده شامل واحد مصالح بنایی، ملات، فولاد و بتن چنان در نظر گرفته شوند که با شرایط محیط و بهره‌برداری سازگاری کافی داشته باشند و فرسودگی یا انهدام زودهنگام رخ ندهد.
پایایی یعنی مواد تشکیل‌دهنده شامل واحد مصالح بنایی، ملات، فولاد و بتن چنان در نظر گرفته شوند که با شرایط محیط و بهره‌برداری سازگاری کافی داشته باشند و فرسودگی یا انهدام زودهنگام رخ ندهد.
سوال ۳: کدام گزینه به‌درستی «یکپارچگی» را طبق بند ۱-۱-۸ توصیف می‌کند؟
الف) اعضای ساختمان و اتصالات بین آن‌ها چنان تنظیم شوند که یک یا چند مسیر مناسب برای عبور بار به شالوده فراهم شده و همبستگی کل ساختمان تامین شود
ب) ساختمان در طول عمر مفید بارها را بدون آسیب تحمل کند
ج) افزایش تغییرشکل‌ها یا ترک‌خوردگی مانع استفاده نشود
د) مصالح در برابر شرایط محیطی فرسوده نشوند
پاسخ صحیح: گزینه الف — اعضای ساختمان و اتصالات بین آن‌ها چنان تنظیم شوند که یک یا چند مسیر مناسب برای عبور بار به شالوده فراهم شده و همبستگی کل ساختمان تامین شود
طبق بند ۱-۱-۸ (بند «ث»)، یکپارچگی یعنی اعضای ساختمان و اتصالات بین آن‌ها چنان تنظیم شوند که مسیر مناسبی برای عبور بار به سمت شالوده فراهم شده و همبستگی کل ساختمان تامین شود.
طبق بند ۱-۱-۸ (بند «ث»)، یکپارچگی یعنی اعضای ساختمان و اتصالات بین آن‌ها چنان تنظیم شوند که مسیر مناسبی برای عبور بار به سمت شالوده فراهم شده و همبستگی کل ساختمان تامین شود.
سوال ۴: مبحث ۸ چه دسته‌ای از ساختمان‌های بنایی را موضوع خود قرار می‌دهد؟
الف) فقط ساختمان‌های بنایی مسلح
ب) فقط ساختمان‌های بنایی با کلاف
ج) دو نوع: ساختمان بنایی مسلح و ساختمان بنایی با کلاف
د) فقط ساختمان‌های بتن‌آرمه‌ی باپوشش آجری
پاسخ صحیح: گزینه ج — دو نوع: ساختمان بنایی مسلح و ساختمان بنایی با کلاف
طبق بند ۲-۱-۸، این مبحث دو نوع ساختمان را دربر می‌گیرد: ساختمان بنایی مسلح (که در آن میلگرد فولادی به‌همراه مصالح بنایی نیرو را تحمل می‌کند) و ساختمان بنایی با کلاف (که در آن بارهای قائم و جانبی توسط دیوارها تحمل می‌شوند).
طبق بند ۲-۱-۸، این مبحث دو نوع ساختمان را دربر می‌گیرد: ساختمان بنایی مسلح (که در آن میلگرد فولادی به‌همراه مصالح بنایی نیرو را تحمل می‌کند) و ساختمان بنایی با کلاف (که در آن بارهای قائم و جانبی توسط دیوارها تحمل می‌شوند).
سوال ۵: در «ساختمان بنایی مسلح» طبق تعریف بند ۲-۱-۸، معمولا تحمل فشار و کشش چگونه تقسیم می‌شود؟
الف) واحد بنایی برای تحمل فشار و میلگرد فولادی برای تحمل کشش
ب) واحد بنایی برای تحمل کشش و میلگرد فولادی برای تحمل فشار
ج) هر دو فقط توسط میلگرد فولادی تحمل می‌شوند
د) هر دو فقط توسط واحد بنایی تحمل می‌شوند
پاسخ صحیح: گزینه الف — واحد بنایی برای تحمل فشار و میلگرد فولادی برای تحمل کشش
طبق بند ۲-۱-۸ (بند «الف»)، در ساختمان بنایی مسلح معمولا از واحد بنایی برای تحمل فشار و از میلگردهای فولادی برای تحمل کشش استفاده می‌شود.
طبق بند ۲-۱-۸ (بند «الف»)، در ساختمان بنایی مسلح معمولا از واحد بنایی برای تحمل فشار و از میلگردهای فولادی برای تحمل کشش استفاده می‌شود.
سوال ۶: در «ساختمان بنایی با کلاف»، بارهای قائم و جانبی توسط کدام عضو تحمل می‌شوند؟
الف) ستون‌های بتن‌آرمه
ب) دیوارها؛ کلاف نقش محصورکننده و افزایش‌دهنده‌ی یکپارچگی دارد
ج) فقط کلاف‌های افقی
د) فقط شالوده
پاسخ صحیح: گزینه ب — دیوارها؛ کلاف نقش محصورکننده و افزایش‌دهنده‌ی یکپارچگی دارد
طبق بند ۲-۱-۸ (بند «ب»)، در ساختمان بنایی با کلاف تمام بارهای قائم و نیروهای جانبی توسط دیوارها تحمل می‌شوند و کلاف با نقش محصورکنندگی خود یکپارچگی ساختمان را افزایش می‌دهد.
طبق بند ۲-۱-۸ (بند «ب»)، در ساختمان بنایی با کلاف تمام بارهای قائم و نیروهای جانبی توسط دیوارها تحمل می‌شوند و کلاف با نقش محصورکنندگی خود یکپارچگی ساختمان را افزایش می‌دهد.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی