اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطه — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۷)

خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطه» (بند ۸-۳-۵) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۳ سوال دارد.

فهرست مطالب

• دیوار غیرسازه‌ای جداگر
• کف‌سازی، سقف کاذب و پلکان
• آسانسور، نما و جان‌پناه
• دودکش، بادگیر، لوله‌های توکار و عایق رطوبتی
• تاسیسات و دیوار محوطه

خلاصه درسنامه

دیوار غیرسازه‌ای جداگر

• می‌تواند از آجر، بلوک سفالی/بتنی یا قطعات پیش‌ساخته‌ی گچی باشد؛ عرض دیوار جداگر آجری حداقل ۱۰۰ میلی‌متر و بلوک سفالی/گچی حداقل ۸۰ میلی‌متر؛ دیوار جداگر آجری باید صرفا با آجر سوراخ‌دار و ملات ماسه-سیمان ساخته شود.
• حداکثر ارتفاع مجاز دیوار غیرسازه‌ای از تراز کف مجاور، ۳٫۵ متر یا سی‌برابر عرض دیوار است؛ در صورت تجاوز، باید با مهار افقی مناسب (مانند کلاف) این الزام محقق شود.
• طول آزاد دیوار غیرسازه‌ای بین دو پشت‌بند یا کلاف نباید از چهل‌برابر عرض دیوار یا ۵ متر بیشتر باشد؛ در غیراین‌صورت، مهار قائم (مانند کلاف یا پشت‌بند) لازم است.
• لبه‌ی قائم دیوار غیرسازه‌ای نباید آزاد باشد؛ باید به یک دیوار سازه‌ای/غیرسازه‌ای عمود یا عنصر قائم فولادی/بتن‌آرمه/چوبی مهار شود.
• در دیوار غیرسازه‌ای غیرمسلح با طول بیش از ۲٫۵ متر، لازم است در سه تراز مختلف در ناحیه‌ی یک‌سوم میانی ارتفاع، میلگرد بستر (حداقل دو میلگرد طولی ۶ میلی‌متری با فاصله‌ی دوسوم ضخامت دیوار) به‌کار رود.

کف‌سازی، سقف کاذب و پلکان

• در کف‌سازی طبقات و بام، استفاده از مصالح سنگین برای شیب‌بندی (مانند خاک یا بتن معمولی) مجاز نیست؛ لوله‌های تاسیساتی باید از داخل قسمت شیب‌بندی عبور داده شوند.
• آویزهای سقف کاذب باید با اتصال مناسب به اعضای اصلی ساختمان وصل شوند، مقاومت کافی و مقاومت در برابر خوردگی/زنگ‌زدگی داشته باشند، شاقولی/صاف باشند و تعدادشان در هر حال از ۳ عدد در هر مترمربع سقف کمتر نباشد.
• الزامات پلکان: طول هر پله حداقل ۱٫۱۰ متر؛ عرض قفسه‌ی پله (با پاگرد) حداقل ۲٫۴۰ متر؛ ارتفاع آزاد پلکان حداقل ۲٫۰۵ متر؛ حداکثر ۱۲ پله بین دو پاگرد؛ پهنای کف هر پله حداقل ۲۸۰ میلی‌متر و مجموع کف‌پله + دو برابر ارتفاع پله حداکثر ۶۴۰ میلی‌متر.

آسانسور، نما و جان‌پناه

• نصب آسانسور و بالابر در ساختمان‌های بنایی مسلح با رعایت مبحث پانزدهم مجاز است؛ در ساختمان‌های بنایی با کلاف، نصب آسانسور مشروط به اینکه دیوارهای چاه آسانسور در تمام ارتفاع از بنایی مسلح/بتن مسلح ساخته و مهار شوند.
• حداکثر ضخامت نما ۵۰ میلی‌متر است (مگر هم‌زمان با عضو اجرا و هم‌پوشانی‌شده باشد)؛ اتصالات نما باید توان انتقال نیروی زلزله‌ی ناشی از جرم نما را داشته باشند.
• ارتفاع جان‌پناه بنایی از کف تمام‌شده حداکثر ۷۰۰ میلی‌متر برای بنایی مسلح و ۵۰۰ میلی‌متر برای بنایی با کلاف؛ ضخامت حداقل ۲۰۰ میلی‌متر؛ در ساخت جان‌پناه از ملات باتارد نمی‌توان استفاده کرد.

دودکش، بادگیر، لوله‌های توکار و عایق رطوبتی

• دودکش و هواکش باید روکار اجرا شده و از داخل عناصر سازه‌ای پیوسته عبور داده نشوند؛ باید یک‌پارچه از طبقات پایین تا پشت‌بام ادامه یابند؛ ساخت دودکش با واحد بنایی غیرمسلح بالاتر از تراز بام مجاز نیست؛ اگر ارتفاع دودکش بیش از ۱٫۵ متر از تراز بام باشد باید با عناصر قائم فولادی/بتن‌مسلح تقویت شود.
• ساخت بادگیر با واحد بنایی غیرمسلح مجاز نیست مگر با تقویت کلاف فولادی/بتن‌مسلح.
• تعبیه‌ی لوله‌ها و مجاری توکار در اعضای سازه‌ای مجاز است اگر قطرشان کمتر از یک‌ششم ضخامت عضو باشد؛ نباید میلگرد تسلیح را قطع یا خم کنند؛ حداقل فاصله‌ی بین دو لوله/مجرای مجاور ۷۵۰ میلی‌متر است.
• عایق رطوبتی الزامی است در: بام‌ها، ایوان‌ها، کف‌های در تماس با زمین نمناک، شالوده‌های در تماس با زمین نمناک، دیوار زیرزمین و سایر قسمت‌های درمعرض رطوبت. عایق‌کاری با قیر: زیر ۴+ درجه‌ی سلسیوس مجاز نیست؛ لایه‌های عایق باید حداقل ۱۰۰ میلی‌متر هم‌پوشانی داشته باشند؛ اطراف ساختمان تا فاصله‌ی یک متر باید با شیب ۳٪ پوشیده شود.

تاسیسات و دیوار محوطه

• تاسیسات ساختمان‌های بنایی باید بر مبنای مباحث چهاردهم و شانزدهم طراحی و نصب شوند؛ کلیه‌ی تاسیسات باید به اعضای سازه‌ای/غیرسازه‌ای به‌نحو مناسب مهار شوند و نباید در داخل اعضای سازه‌ای قرار گیرند یا از درون آن‌ها عبور داده شوند (مگر مجازشده در بند لوله‌های توکار).
• دیوار محوطه می‌تواند بنایی مسلح، بنایی با کلاف یا بنایی غیرمسلح باشد؛ بنایی غیرمسلح بدون کلاف برای ساختمان‌های اهمیت خیلی‌زیاد/زیاد و در معابر پرتردد مجاز نیست.
• طول پیوسته‌ی دیوار محوطه حداکثر ۲۰ متر (وگرنه با درز انقطاع تقسیم شود)؛ نسبت ارتفاع به عرض دیوار محوطه حداکثر ۱۰؛ ارتفاع دیوار محوطه حداکثر ۲ متر برای غیرمسلح و ۳ متر برای بنایی با کلاف (بیشتر از ۳ متر نیازمند طراحی ویژه برای نیروی خارج‌ازصفحه).
• زیر دیوار محوطه باید پی بتنی یا کلاف افقی بتنی تعبیه شود که برای مقابله با واژگونی دیوار کنترل شده باشد.

اعداد و ضوابط کلیدی این فصل

نمونه سوال با پاسخ تشریحی

سایر فصل‌های مبحث ۸

مباحث مرتبط

مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی