بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندی — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۷)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندی» (بند ۸-۵-۵-۶) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۱ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
بازشو و نعل‌درگاه
- بازشو نباید سبب قطع کلاف شود. مجموع سطح بازشوها در هر دیوار سازه‌ای نباید از یک‌سوم سطح آن دیوار بیشتر باشد؛ مجموع طول بازشوها نباید از یک‌دوم طول دیوار بیشتر باشد.
- فاصله‌ی اولین بازشو از ابتدای طول دیوار نباید از دوسوم ارتفاع بازشو یا ۷۵۰ میلی‌متر کمتر باشد؛ فاصله‌ی دو بازشو نباید از دوسوم ارتفاع کوچک‌ترین بازشوی طرفین یا یک‌ششم مجموع طول آن دو کمتر باشد (وگرنه جرز میانی جزو بازشو محسوب می‌شود).
- هیچ‌یک از ابعاد بازشو نباید از ۲ متر بیشتر باشد؛ اگر هریک از این شرایط برآورده نشود، اطراف بازشو باید کلاف بازشو تعبیه شود.
- عرض نعل‌درگاه باید مساوی ضخامت دیوار باشد؛ نعل‌درگاه روی بازشوهای مجاور باید یک‌سره اجرا شود و ضوابط طول تکیه‌گاه فصل سوم را نیز برآورده کند.
کلاف‌بندی افقی
- کلاف افقی در کلیه‌ی دیوارهای باربر، در تراز زیر و روی دیوار الزامی است؛ کلاف‌های افقی و قائم باید از بتن مسلح با مقاومت مشخصه‌ی ۲۰ مگاپاسکال ساخته شوند.
- کلاف زیر دیوار: عرضش نباید از عرض دیوار یا ۲۵۰ میلی‌متر و ارتفاعش نباید از دوسوم عرض دیوار یا ۲۵۰ میلی‌متر کمتر باشد. کلاف روی دیوار: عرضش نباید از عرض دیوار کمتر باشد (استثنا تا ۵۰ میلی‌متر در دیوارهای بیرونی برای نماسازی)، ولی در هر حال عرضش نباید از ۲۰۰ میلی‌متر و ارتفاعش نباید از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد.
- میلگردهای طولی کلاف افقی باید آج‌دار با قطر حداقل ۱۲ میلی‌متر و حداقل چهار عدد (در چهار گوشه) باشند؛ اگر عرض کلاف بیش از ۳۵۰ میلی‌متر باشد، تعداد به ۶ یا بیشتر افزایش می‌یابد (فاصله‌ی حداکثر ۲۵۰ میلی‌متر بین میلگردهای مجاور).
- تنگ کلاف افقی حداقل ۸ میلی‌متر با فاصله‌ی حداکثر ۲۰۰ میلی‌متر؛ در ناحیه‌ی بحرانی (۴۵۰ میلی‌متر از بر کلاف قائم) فاصله به ۱۰۰ میلی‌متر کاهش می‌یابد و در آن ناحیه میلگرد نباید وصله شود. پوشش بتن اطراف میلگردهای طولی حداقل ۵۰ میلی‌متر (کلاف زیر دیوار) یا ۳۰ میلی‌متر (کلاف سقف).
کلاف‌بندی قائم
- کلاف قائم باید در محل تقاطع دیوارهای سازه‌ای تعبیه شود؛ اگر طول دیوار بین دو کلاف بیش از ۵ متر باشد، کلاف قائم اضافی با توزیع یکنواخت در فواصل حداکثر ۵ متر لازم است.
- عرض کلاف قائم نباید از عرض دیوار مجاور کمتر باشد (استثنا تا ۵۰ میلی‌متر در دیوارهای بیرونی)، ولی هیچ بعد مقطع کلاف قائم نباید کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر باشد.
- در ساختمان‌های دو‌طبقه یا دارای زیرزمین، در کلیه‌ی گوشه‌های بیرونی باید از کلاف قائم گوشه (دوبل) استفاده شود؛ طول آن در هر امتداد گوشه نباید کمتر از ۵۰۰ میلی‌متر یا عرض دیوار متعامد + ۲۰۰ میلی‌متر (هرکدام بیشتر) باشد.
- میلگرد طولی کلاف قائم تکی: حداقل چهار میلگرد آج‌دار ۱۲میلی‌متری در چهار گوشه؛ کلاف گوشه (دوبل): حداقل هشت میلگرد. تنگ‌ها حداقل ۸ میلی‌متر با فاصله‌ی حداکثر ۲۰۰ میلی‌متر (۱۰۰ میلی‌متر در ناحیه‌ی بحرانی بالا/پایین کلاف). پوشش بتن حداقل ۳۰ میلی‌متر.
کلاف بازشو
- اگر بازشو شرایط هندسی بند ۸-۵-۵-۴ (موارد ۲ تا ۶) را برآورده نکند، اطراف آن باید کلاف بازشو (بتن‌آرمه یا فولادی) اجرا شود.
- کلاف بازشوی بتن‌آرمه: بعد افقی/قائم حداقل ۱۰۰ میلی‌متر و عرض برابر عرض دیوار؛ مقاومت فشاری بتن حداقل ۲۰ مگاپاسکال؛ میلگرد طولی دو عدد به‌قطر حداقل ۱۰ میلی‌متر با تنگ عرضی حداقل ۶ میلی‌متری در فواصل حداکثر ۲۰۰ میلی‌متر.
- کلاف بازشوی فولادی: سطح مقطع حداقل ۸۰۰ میلی‌متر مربع؛ کلاف قائم فولادی باید در فواصل حداکثر ۴۰۰ میلی‌متر با دو شاخه میلگرد بستر ۱۰میلی‌متری (طول حداقل ۳۰۰ میلی‌متر) به دیوار مجاور مهار شود.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| سقف مجموع سطح/طول بازشو در دیوار سازه‌ای | یک‌سوم سطح / یک‌دوم طول دیوار |
| حداکثر هریک از ابعاد بازشو | ۲ متر |
| عرض نعل‌درگاه | برابر ضخامت دیوار |
| مقاومت فشاری مشخصه‌ی بتن کلاف‌ها | ۲۰ مگاپاسکال |
| حداقل عرض/ارتفاع کلاف روی دیوار | ۲۰۰ میلی‌متر / ۲۰۰ میلی‌متر |
| قطر حداقل میلگرد طولی کلاف افقی/قائم | ۱۲ میلی‌متر، حداقل ۴ عدد (۸ عدد در کلاف گوشه) |
| قطر حداقل تنگ کلاف / فاصله‌ی معمول و بحرانی | ۸ میلی‌متر / ۲۰۰ mm و ۱۰۰ mm در ناحیه‌ی بحرانی |
| پوشش بتن کلاف زیر دیوار / کلاف سقف | ۵۰ میلی‌متر / ۳۰ میلی‌متر |
| آستانه‌ی فاصله‌ی کلاف قائم اضافی در طول دیوار | بیش از ۵ متر |
| سطح مقطع حداقل کلاف بازشوی فولادی | ۸۰۰ میلی‌متر مربع |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: طبق بند ۸-۵-۵-۴، مجموع سطح بازشوها در هر دیوار سازه‌ای نباید از چه نسبتی از سطح آن دیوار بیشتر باشد؟
الف) یک‌چهارم
ب) یک‌سوم
ج) نصف
د) دوسوم
پاسخ صحیح: گزینه ب — یک‌سوم
طبق بند ۸-۵-۵-۴ (مورد ۲)، مجموع سطح بازشوها در هر دیوار سازه‌ای نباید از یک‌سوم سطح آن دیوار بیشتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۴ (مورد ۲)، مجموع سطح بازشوها در هر دیوار سازه‌ای نباید از یک‌سوم سطح آن دیوار بیشتر باشد.
سوال ۲: هیچ‌یک از ابعاد بازشو، طبق بند ۸-۵-۵-۴، نباید از چه مقداری بیشتر باشد؟
الف) ۱ متر
ب) ۱٫۵ متر
ج) ۲ متر
د) ۲٫۵ متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۲ متر
طبق بند ۸-۵-۵-۴ (مورد ۶)، هیچ‌یک از ابعاد بازشو نباید از ۲ متر بیشتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۴ (مورد ۶)، هیچ‌یک از ابعاد بازشو نباید از ۲ متر بیشتر باشد.
سوال ۳: مقاومت مشخصه‌ی بتن کلاف‌های افقی و قائم طبق بند ۸-۵-۵-۶ چقدر است؟
الف) ۱۵ مگاپاسکال
ب) ۲۰ مگاپاسکال
ج) ۲۵ مگاپاسکال
د) ۳۰ مگاپاسکال
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۲۰ مگاپاسکال
طبق بند ۸-۵-۵-۶، کلیه‌ی کلاف‌های افقی و قائم باید از بتن مسلح با مقاومت مشخصه‌ی ۲۰ مگاپاسکال ساخته شوند.
طبق بند ۸-۵-۵-۶، کلیه‌ی کلاف‌های افقی و قائم باید از بتن مسلح با مقاومت مشخصه‌ی ۲۰ مگاپاسکال ساخته شوند.
سوال ۴: میلگردهای طولی کلاف افقی طبق بند ۸-۵-۵-۶-۱ باید حداقل چند عدد و به چه قطری باشند؟
الف) حداقل چهار عدد، آج‌دار، قطر حداقل ۱۲ میلی‌متر
ب) حداقل دو عدد، ساده، قطر حداقل ۸ میلی‌متر
ج) حداقل شش عدد، آج‌دار، قطر حداقل ۱۰ میلی‌متر
د) حداقل یک عدد، بدون محدودیت قطر
پاسخ صحیح: گزینه الف — حداقل چهار عدد، آج‌دار، قطر حداقل ۱۲ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۱ (بخش ب، مورد ۱ و ۲)، میلگردهای طولی کلاف افقی باید از نوع آج‌دار با حداقل قطر ۱۲ میلی‌متر و حداقل چهار عدد باشند.
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۱ (بخش ب، مورد ۱ و ۲)، میلگردهای طولی کلاف افقی باید از نوع آج‌دار با حداقل قطر ۱۲ میلی‌متر و حداقل چهار عدد باشند.
سوال ۵: اگر طول دیوار بین دو کلاف قائم بیش از ۵ متر باشد، طبق بند ۸-۵-۵-۶-۲، چه اقدامی لازم است؟
الف) کلاف قائم اضافی با توزیع یکنواخت در فواصل حداکثر ۵ متر تعبیه شود
ب) هیچ اقدام اضافه‌ای لازم نیست
ج) دیوار باید کاملا بنایی مسلح شود
د) طول دیوار باید به نصف کاهش یابد
پاسخ صحیح: گزینه الف — کلاف قائم اضافی با توزیع یکنواخت در فواصل حداکثر ۵ متر تعبیه شود
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۲ (بخش الف، مورد ۱)، در صورتی‌که طول دیوار بین دو کلاف بیشتر از ۵ متر باشد، باید کلاف‌های قائم اضافی با توزیع یکنواخت در فواصل حداکثر ۵ متر تعبیه شود.
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۲ (بخش الف، مورد ۱)، در صورتی‌که طول دیوار بین دو کلاف بیشتر از ۵ متر باشد، باید کلاف‌های قائم اضافی با توزیع یکنواخت در فواصل حداکثر ۵ متر تعبیه شود.
سوال ۶: سطح مقطع حداقل کلاف بازشوی فولادی طبق بند ۸-۵-۵-۶-۳ چقدر است؟
الف) ۴۰۰ میلی‌متر مربع
ب) ۶۰۰ میلی‌متر مربع
ج) ۸۰۰ میلی‌متر مربع
د) ۱۰۰۰ میلی‌متر مربع
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۸۰۰ میلی‌متر مربع
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۳ (بخش ب، مورد ۱)، سطح مقطع کلاف بازشوی فولادی نباید از ۸۰۰ میلی‌متر مربع کمتر باشد.
طبق بند ۸-۵-۵-۶-۳ (بخش ب، مورد ۱)، سطح مقطع کلاف بازشوی فولادی نباید از ۸۰۰ میلی‌متر مربع کمتر باشد.
→ فصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف ←
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۶: دیوار در ساختمان بنایی با کلاففصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی