دیوار در ساختمان بنایی با کلاف — مبحث ۸ مقررات ملی ساختمان (فصل ۱۶)
خلاصه درسنامه، نکات کلیدی و نمونه سوال «دیوار در ساختمان بنایی با کلاف» (بند ۸-۵-۵-۳) از مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بنایی). این فصل در آزمون تعاملی سایت ۱۱ سوال دارد.
فهرست مطالب
خلاصه درسنامه
دیوار سازه‌ای
- دیوار سازه‌ای، دیواری است که بار ثقلی و/یا بار جانبی (مانند زلزله) را حمل می‌کند؛ می‌تواند با آجر، سنگ یا بلوک سیمانی اجرا شود؛ حفره‌های بلوک سیمانی حفره‌دار باید در حین اجرا با بتن یا ملات فشرده کاملا پر شوند.
- حداکثر طول مجاز دیوار محصور بین دو کلاف قائم، ۵ متر است. حداکثر نسبت ارتفاع به ضخامت دیوار سازه‌ای، ۱۵ است؛ عرض (ضخامت) دیوار سازه‌ای در طبقات نباید از ۲۰۰ میلی‌متر و در زیرزمین از ۳۲۰ میلی‌متر کمتر باشد.
- دیوارهای سازه‌ای طبقات باید در امتداد قائم پیوسته بوده و تا روی پی ادامه داشته باشند؛ باید به‌طور یکنواخت در دو امتداد عمود بر هم توزیع شوند.
دیوار نسبی و جدول ۸-۵-۳
- دیوار نسبی، نسبت سطح مقطع دیوارهای سازه‌ای برشی یک طبقه در هر امتداد (که در برابر بار زلزله مقاومت می‌کنند) به کل مساحت طبقه است. موارد زیر در محاسبه‌ی دیوار نسبی به‌حساب نمی‌آیند: دیوار غیرسازه‌ای، دیوار با ضخامت کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر، دیوارهای باطول کمتر از یک‌سوم ارتفاع یا کمتر از ۱ متر، ستون/جرز کنار بازشو با نسبت طول‌به‌ارتفاع کمتر از یک‌سوم، بخش‌های بالا/پایین بازشو، و دیوارهای ساخته‌شده پس از سقف که به آن وصل نشده‌اند.
- جدول ۸-۵-۳ حداقل درصد دیوار نسبی سازه‌ای را بر حسب نوع دیوار (آجری/بلوک سیمانی/سنگی)، تعداد طبقات، خطر نسبی زلزله (طبق استاندارد ۲۸۰۰) و طبقه/تراز تعیین می‌کند؛ مقادیر از حدود ۳٪ (مثلا دیوار آجری، یک طبقه، خطر متوسط/کم، طبقه‌ی اول) تا ۱۲٪ (دیوار بلوک سیمانی، دو طبقه، خطر خیلی‌زیاد/زیاد، زیرزمین) متغیر است — به‌طور کلی، بلوک سیمانی به درصد دیوار نسبی بیشتری نسبت به آجر یا سنگ نیاز دارد.
- دیوارهای سازه‌ای قابل‌استفاده در محاسبه‌ی دیوار نسبی باید یکنواخت و قرینه پخش شوند؛ خروج‌ازمرکزیت در هر امتداد نباید از ۵٪ بعد ساختمان بیشتر باشد (وگرنه به‌ازای هر ۱٪ مازاد، مقادیر جدول ۱٪ افزایش می‌یابند)؛ در هر صورت خروج‌ازمرکزیت بیش از ۲۰٪ مجاز نیست.
دیوار زیرزمین و دیوار غیرسازه‌ای
- ارتفاع دیوار زیرزمین (از روی کلاف زیر دیوار تا زیر سقف) به ۲٫۵ متر محدود می‌شود؛ ضخامت دیوار زیرزمین نباید از ۳۲۰ میلی‌متر و نباید از ضخامت دیوار طبقه‌ی هم‌کف کمتر باشد.
- کلیه‌ی نعل‌درگاه‌های زیرزمین باید از بتن‌درجا یا بنایی مسلح بوده و به کلاف‌های قائم مجاور متصل شوند؛ نعل‌درگاه فولادی در زیرزمین مجاز نیست؛ دیوارها باید در برابر نفوذ آب/رطوبت عایق‌کاری شوند.
- دیوار غیرسازه‌ای منحصرا برای جداسازی فضاها به‌کار می‌رود؛ وزنش مستقیما توسط شالوده یا با واسطه‌ی کف‌ها تحمل می‌شود؛ کلیه‌ی لبه‌های افقی و قائم آن باید توسط عناصر افقی/قائم (دیوار متعامد، پشت‌بند، دال، پی یا کلاف) محصور و مهار شوند.
اجرای دیوار
- در دیوار بنایی غیرمسلح باید از یک نوع واحد مصالح بنایی استفاده شود؛ استفاده از آجرهای توپر سنتی (فشاری/گری) بجز برای کرسی‌چینی و دیوار سازه‌ای زیرزمین مجاز نیست.
- ضخامت بندهای افقی و قائم ملات نباید کمتر از ۱۰ و بیشتر از ۱۵ میلی‌متر باشد (تا ۲۰ میلی‌متر با میلگرد بستر). در هر دیوار سازه‌ای بدون بازشو با طول بیش از ۲٫۵ متر، در سه تراز از میلگرد بستر (حداقل دو میلگرد طولی ۸ میلی‌متری) استفاده شود.
- استفاده از هشت‌گیر در دیوارهای ممتد و متقاطع مجاز نیست. در محل اجرای کلاف قائم، دیوار باید به‌صورت دندانه‌ای (هشت‌گیر) اجرا شود یا با دو میلگرد افقی ۸ میلی‌متری در هر ۵۰۰ میلی‌متر ارتفاع به کلاف متصل شود (با امتداد حداقل ۳۰۰ میلی‌متر در بند بستر).
- دیوارها باید پس از اجرا حداقل سه روز پیوسته مرطوب نگه داشته شوند.
اعداد و ضوابط کلیدی این فصل
| موضوع | مقدار / ضابطه |
|---|---|
| حداکثر طول دیوار محصور بین دو کلاف قائم | ۵ متر |
| حداکثر نسبت ارتفاع به ضخامت دیوار سازه‌ای | ۱۵ |
| حداقل ضخامت دیوار سازه‌ای (طبقات / زیرزمین) | ۲۰۰ میلی‌متر / ۳۲۰ میلی‌متر |
| حداکثر خروج‌ازمرکزیت مجاز دیوار نسبی | ۲۰٪ (بدون نیاز به اصلاح تا ۵٪) |
| حداکثر ارتفاع دیوار زیرزمین | ۲٫۵ متر |
| حداقل ضخامت دیوار زیرزمین | ۳۲۰ میلی‌متر (و نه کمتر از ضخامت دیوار هم‌کف) |
| نوع نعل‌درگاه مجاز در زیرزمین | بتن‌درجا یا بنایی مسلح؛ فولادی مجاز نیست |
| بازه‌ی ضخامت بند ملات افقی/قائم در بنایی باکلاف | ۱۰ تا ۱۵ میلی‌متر (تا ۲۰ میلی‌متر با میلگرد بستر) |
| آستانه‌ی طول دیوار سازه‌ای بدون بازشو که نیازمند میلگرد بستر است | بیش از ۲٫۵ متر |
| قطر میلگرد اتصال دیوار به کلاف قائم (بجای هشت‌گیر) | ۸ میلی‌متر، در هر ۵۰۰ میلی‌متر ارتفاع |
نمونه سوال با پاسخ تشریحی
سوال ۱: حداکثر طول مجاز دیوار محصور بین دو کلاف قائم طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ چقدر است؟
الف) ۳ متر
ب) ۴ متر
ج) ۵ متر
د) ۶ متر
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۵ متر
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ (مورد ۳)، حداکثر طول مجاز دیوار محصور بین دو کلاف قائم ۵ متر است.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ (مورد ۳)، حداکثر طول مجاز دیوار محصور بین دو کلاف قائم ۵ متر است.
سوال ۲: حداکثر نسبت ارتفاع به ضخامت دیوار سازه‌ای طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ چقدر است؟
الف) ۱۰
ب) ۱۵
ج) ۲۰
د) ۲۵
پاسخ صحیح: گزینه ب — ۱۵
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ (مورد ۵)، حداکثر نسبت ارتفاع به ضخامت دیوار سازه‌ای ۱۵ است.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۱ (مورد ۵)، حداکثر نسبت ارتفاع به ضخامت دیوار سازه‌ای ۱۵ است.
سوال ۳: کدام مورد در محاسبه‌ی «دیوار نسبی» طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ به‌حساب نمی‌آید؟
الف) دیواری با ضخامت کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر
ب) دیوار سازه‌ای باربر برشی با ضخامت ۲۵۰ میلی‌متر
ج) دیوار سازه‌ای مستقیما وصل‌شده به سقف با طول بیش از یک‌سوم ارتفاع
د) دیوارهای یکنواخت و قرینه‌ی سازه‌ای
پاسخ صحیح: گزینه الف — دیواری با ضخامت کمتر از ۲۰۰ میلی‌متر
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ (مورد ۲)، دیوارهایی که ضخامتشان از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد، در محاسبه‌ی دیوار نسبی به‌حساب نمی‌آیند.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ (مورد ۲)، دیوارهایی که ضخامتشان از ۲۰۰ میلی‌متر کمتر باشد، در محاسبه‌ی دیوار نسبی به‌حساب نمی‌آیند.
سوال ۴: طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ (مورد ۲)، حداکثر خروج‌ازمرکزیت مجاز در هر طبقه و امتداد، صرف‌نظر از افزایش مقادیر جدول، چند درصد است؟
الف) ۵٪
ب) ۱۰٪
ج) ۲۰٪
د) بدون محدودیت
پاسخ صحیح: گزینه ج — ۲۰٪
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ (مورد ۲)، در هر صورت، در هر طبقه و امتداد، خروج‌ازمرکزیت بیش از ۲۰ درصد مجاز نیست.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۲ (مورد ۲)، در هر صورت، در هر طبقه و امتداد، خروج‌ازمرکزیت بیش از ۲۰ درصد مجاز نیست.
سوال ۵: استفاده از نعل‌درگاه فولادی در طبقه‌ی زیرزمین طبق بند ۸-۵-۵-۳-۳ چه وضعیتی دارد؟
الف) مجاز نیست؛ نعل‌درگاه باید بتن‌درجا یا بنایی مسلح باشد
ب) مجاز است بدون هیچ محدودیتی
ج) فقط برای بازشوهای کوچک‌تر از ۱ متر مجاز است
د) فقط در زیرزمین با کف خشک مجاز است
پاسخ صحیح: گزینه الف — مجاز نیست؛ نعل‌درگاه باید بتن‌درجا یا بنایی مسلح باشد
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۳ (مورد ۴)، کلیه‌ی نعل‌درگاه‌ها در طبقه‌ی زیرزمین باید از بتن‌درجا یا بنایی مسلح ساخته شده و به کلاف‌های قائم مجاور متصل شوند؛ استفاده از نعل‌درگاه فولادی در زیرزمین مجاز نیست.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۳ (مورد ۴)، کلیه‌ی نعل‌درگاه‌ها در طبقه‌ی زیرزمین باید از بتن‌درجا یا بنایی مسلح ساخته شده و به کلاف‌های قائم مجاور متصل شوند؛ استفاده از نعل‌درگاه فولادی در زیرزمین مجاز نیست.
سوال ۶: در هر دیوار سازه‌ای بدون بازشو با طول بیش از ۲٫۵ متر، طبق بند ۸-۵-۵-۳-۵، چه الزامی برای میلگرد بستر وجود دارد؟
الف) در سه تراز مختلف در ناحیه‌ی یک‌سوم میانی ارتفاع، حداقل دو میلگرد طولی ۸ میلی‌متری
ب) هیچ الزامی وجود ندارد
ج) فقط یک میلگرد ۶ میلی‌متری در بالای دیوار
د) میلگردگذاری کامل دو راستای افقی/قائم مانند دیوار بنایی مسلح
پاسخ صحیح: گزینه الف — در سه تراز مختلف در ناحیه‌ی یک‌سوم میانی ارتفاع، حداقل دو میلگرد طولی ۸ میلی‌متری
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۵ (مورد ۱۰)، در هر دیوار سازه‌ای بدون بازشو با طول بیش از ۲٫۵ متر، لازم است در سه تراز مختلف در ناحیه‌ی یک‌سوم میانی ارتفاع دیوار از میلگرد بستر (حداقل دو میلگرد طولی ۸ میلی‌متری) استفاده شود.
طبق بند ۸-۵-۵-۳-۵ (مورد ۱۰)، در هر دیوار سازه‌ای بدون بازشو با طول بیش از ۲٫۵ متر، لازم است در سه تراز مختلف در ناحیه‌ی یک‌سوم میانی ارتفاع دیوار از میلگرد بستر (حداقل دو میلگرد طولی ۸ میلی‌متری) استفاده شود.
سایر فصل‌های مبحث ۸
فصل ۱: کلیاتفصل ۲: تعاریففصل ۳: مصالح ساختمانی (سنگدانه، چسباننده، آب، واحد مصالح بنایی و فولاد)فصل ۴: ملات، دوغاب و سایر مصالح؛ ویژگی‌های مکانیکی و کنترل کیفیتفصل ۵: کلیات، ساختگاه و پیکره‌بندی ساختمانفصل ۶: اعضای سازه‌ای بناییفصل ۷: اعضای غیرسازه‌ای و دیوار محوطهفصل ۸: کلیات، بارگذاری و تحلیل ساختمان بنایی مسلحفصل ۹: الزامات میلگردگذاری و اجرای بنایی مسلحفصل ۱۰: فرضیات طراحی، مقاومت اسمی و ضرایب کاهش مقاومتفصل ۱۱: طراحی تیر، تیر عمیق، ستون و جرز بنایی مسلحفصل ۱۲: طراحی دیوار برشی بنایی مسلحفصل ۱۳: دیوارهای متقاطع، پیچ مهار، پی و دال بنایی مسلحفصل ۱۴: کلیات، محدوده کاربرد و الزامات معماری بنایی با کلاففصل ۱۵: شالوده و پی بنایی با کلاففصل ۱۷: بازشو، نعل درگاه و کلاف‌بندیفصل ۱۸: جان‌پناه، سقف، خرپشته و الزامات غیرسازه‌ای بنایی با کلاف
مباحث مرتبط
مبحث ۸: طرح و اجرای ساختمان‌های با مصالح بناییهمه مباحث ۲۴گانهآزمون آنلاینابزارهای محاسباتی